ՄՈՒԱՅԹԱՅ ՄԱՐԶԱՁԵՎԻ ՄԱՐԶԻԿՆԵՐԻ ՍԹՐԵՍԱԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԻՆՔՆԱՎԵՐԱՀՍԿԻՉ ՎԱՐՔԻ ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ԵՎ ԴՐՍԵՎՈՐՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ - Ստեփանյան Անահիտ; Նադոյան Աննա (Արդի հոգեբանություն, 2024)
Ամփոփագիր։ Հոդվածը նվիրված է սպորտի հոգեբանության զարգացման ժամանակակից հիմնախնդիրներին։ Ժամանակակից մարդու կյանքը կապված է սթրեսների և սթրեսակայունության հետ, որոնք արտացոլվում են առօրյա կյանքում, այդ թվում նաև սպորտում։ Սթրեսը հաղթահարելու հաջող ուղիների յուրացումը չափազանց կարևոր է մարզիկի համար: Սպորտը (սպորտային գործունեությունը), ըստ էության, սթրեսային է, և ինչպես բարձրակարգ, այնպես էլ սկսնակ թայ բռնցքամարտիկների մոտ է, որ մարզումների և մրցումների ժամանակ հավասարապես ենթարկվում են սթրեսային ազդեցության և կարիք ունեն համապատասխան հոգեբանական օգնության [2;8]: Գրեթե բոլոր թայ բռնցքամարտիկները գտնվում են բարձր կամ արտահայտված սթրեսի վիճակում։ Միևնույն ժամանակ, տղամարդիկ և կանայք, սպորտային գործունեության ընթացքում, հավասարապես ենթակա են սթրեսի: Նման մարզիկները, սթրեսը հաղթահարելու համար, իրենց գործունեության ընթացքում լայնորեն կիրառում են մի քանի ինքնավերհասկիչ վարքի ռազմավարություններ, ավելին, նրանցից շատերը հասնում են արտահայտվածության բարձր մակարդակի: Աշխատանքում փորձ է արվել բացհահայտել սթրեսակայունության և ինքնավերահսկիչ վարքի ձևավորման դրսևորման առանձնահատկությունները մուայթայ մարզաձևով զբաղվող մարզիկների մոտ, ուսումնասիրել սթրեսակայունության և ինքնավերահսկիչ վարքի փոխադարձ կապը և վարքի ձևավորման և դրսևորման առանձնահատկությունները։ Կազմակերպվել է փորձարարական հետազոտություն նշված մարզաձևի մարզիկների սթրեսակայունության դրսևորման ուսումնասիրման համար [1]։ Ուսումնասիրությունների համար կիրառվել են դիտումներ, թեստավորումներ և տվյալների մշակման մեթոդներ, որոնց արդյունքում կատարվել են կարևոր եզրահանգումներ։ Հետազոտվող խմբերում բացահայտվեցին թայ բռնցքամարտիկների միջև սթրեսակայունության և ինքնավերահսկիչ վարքի տարբեր դրսևորումներ։ Մարզիկների մոտ բարձր լարվածություն է նկատվել դրական վերագնահատման և սոցիալական աջակություն որոնելու ինքնավերահսկիչ վարքի նկատմամբ։ Սա կարելի է ասել թայ բռնցքամարտիկներին բնութագրում է որպես խնդրահարույց իրավիճակի վերանձնային, փիլիսոփայական, վերաիմաստավորման վրա կենտրոնացած այն անհատի ինքնազարգացման աշխատանքի ավելի լայն համատեքստում ընդգրկվող անձանց։ Սոցիալական աջակցության ընկալումը ևս վկայում է մարզիկների՝ այլ մարդկանց հետ փոխգործակցության, նրանցից աջակցության, ուշադրության, խորհրդի, համակրանքի, կոնկրետ արդյունավետ օգնության ակնկալիքի վրա կենտրոնացած լինելու մասին: Մարզիկների գերիշխող ինքնավերահսկիչ վարքի սթրեսային վարքագծային ռազմավարություններն են շեղումը և սոցիալական շեղումը խնդրից։ Նյարդահոգեբանական կայունության կամ սթրեսակայունության մակարդակի ցուցիչը բացասաբար է փոխկապակցված խնդրի լուծման համար պատասխանատվություն ստանձնելու և պլանավորելու ինքնավերահսկիչ վարքի ռազմավարությունների, ինչպես նաև խնդրի լուծման ռազմավարության հետ: