«Արդի հոգեբանություն» գիտական հանդեսը Երևանի պետական համալսարանի փիլիսոփայության և հոգեբանության ֆակուլտետի ակադեմիական ամսագիր է։ Այն նպատակ ունի խթանել հոգեբանական գիտության ուսումնասիրության հետազոտությունները՝ կենտրոնանալով հոգեբանության և միջդիսցիպլինար գիտությունների ոլորտի հիմնական սյուների վրա:
Yerevan State University Publishing House
ԶԻՆՎԱԾ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱՆՁԻ ՀԱՐՄԱՐՈՂԱԿԱՆ ՄԵԽԱՆԻԶՄՆԵՐԻ ՎՐԱ․ ՌԵԳՐԵՍԻՈՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ
Սույն հոդվածն ուսումնասիրում է երկարատև զինված հակամարտության հոգեբանական պայմանների ազդեցությունը քաղաքացիական բնակչության մոտ անհատական հարմարողական մեխանիզմների վրա՝ հակամարտությանը անմիջական և անուղղակի ներգրավվածության պայմաններում։ Հետազոտության տեսական հիմքը շարունակական տրավմատիկ սթրեսի հայեցակարգն է, որի շրջանակում զինված հակամարտությունը դիտարկվում է որպես քաղաքացիական կյանքի երկարատև համատեքստ, որը ներառում է ինչպես շարունակվող սպառնալիքի պայմաններ, այնպես էլ դրանց նկատմամբ ձևավորվող յուրահատուկ արձագանքներ։ Հետազոտության նպատակն է բացահայտել, թե ինչպես են հակամարտության հետ կապված պայմանները ներանձնային գործոնների միջոցով ազդում պաշտպանական մեխանիզմների և հաղթահարման ռազմավարությունների վրա՝ հակամարտությանը անմիջական և անուղղակի ենթարկված խմբերում։ Հետազոտության էմպիրիկ մասը իրականացվել է քվազի-էքսպերիմենտալ համեմատական դիզայնի շրջանակում՝ բնական ձևավորված երկու խմբերով։ Մոդելը ստուգվել է միջնորդավորված ռեգրեսիոն վերլուծության միջոցով՝ օգտագործելով PROCESS v4.2-ը SPSS ծրագրում, իսկ միջնորդ փոփոխականների դերում ուսումնասիրվել են դոմինանտ վիճակներն ու աշխարհի մասին հիմնարար պատկերացումները։ Արդյունքները ցույց են տվել, որ հակամարտության պայմանների ազդեցությունը հարմարողական մեխանիզմների վրա հիմնականում միջնորդավորված բնույթ ունի և առավել հաճախ իրականացվում է կոնկրետ անուղղակի ուղիներով։ Անմիջական ներգրավվածության խմբում արձանագրվել են ավելի ուժեղ կապեր շարունակական տրավմատիկ սթրեսի գործոնների և դոմինանտ վիճակների հետ, որոնք արտացոլում են հոգեկան վիճակի ծանրաբեռնվածությունն ու ռեսուրսների սպառումը։ Անուղղակի ներգրավվածության խմբում առավել նշանակալի են դարձել պաշտպանական գործոններն ու աշխարհի մասին հիմնարար պատկերացումները, հատկապես աշխարհի բարեհաճության և արդարության վերաբերյալ պատկերացումները։ Ստացված արդյունքները հաստատում են շարունակական տրավմատիկ սթրեսի պայմաններում անձի հարմարողական միասնական պաշտպանական-կարգավորիչ համակարգի տեսական մոդելը և ցույց են տալիս հարմարողական պրոֆիլների տարբերությունները զինված հակամարտությանը անմիջական և անուղղակի ենթարկվածության պայմաններում։
Copyright (c) 2026 Anastasiia Shumarova https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՆՁԻ ՍՈՒԲՅԵԿՏԻՎ ԲԱՐԵԿԵՑՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՎՍՏԱՀՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԵՎ ԱՌԿԱ ԿԱՊԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ
Սույն հոդվածի շրջանակներում ուսումնասիրվել են անձի սուբյեկտիվ բարեկեցության և քաղաքական վստահության միջև առկա կապի դրսևորման առանձնահատկությունները՝ ՀՀ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների նախընտրական շրջանում։ Հետազոտությունը հիմնված է սոցիալ-հոգեբանական և քաղաքագիտական մոտեցումների վրա, մասնավորապես՝ սոցիալական կապիտալի տեսության շրջանակում, որտեղ վստահությունը դիտարկվում է որպես հասարակական համախմբվածության և ինստիտուցիոնալ կայունության կարևոր գործոն։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել սուբյեկտիվ բարեկեցության և քաղաքական վստահության միջև առկա կապի դրսևորումները, ինչպես նաև պարզել՝ արդյոք սուբյեկտիվ բարեկեցությունը կարող է հանդես գալ որպես քաղաքական վստահությունը պայմանավորող գործոն։ Հետազոտության նպատակից ելնելով՝ խնդիր է առաջադրվել ուսումնասիրել սուբյեկտիվ բարեկեցության դրսևորումները սոցիալ-դեմոգրաֆիական տարբեր խմբերում և վերլուծել դրա կապը քաղաքական վստահության հետ։ Հետազոտության իրականացման համար կիրառվել է քանակական մեթոդաբանություն։ Հետազոտությանը մասնակցել է 214 անձ։ Տվյալների հավաքագրման համար կիրառվել է «Սուբյեկտիվ բարեկեցության գնահատման մեթոդիկա»-ն, ինչպես նաև Ռոտերի միջանձնային վստահության մեթոդիկայի տեղայնացված տարբերակը՝ քաղաքական վստահության չափման նպատակով։ Տվյալների վերլուծության համար կիրառվել են Ստյուդենտի t-թեստը, Պիրսոնի կոռելյացիոն գործակիցը և ռեգրեսիոն վիճակագրական մեթոդները։ Հետազոտության արդյունքները վկայում են այն մասին, որ սուբյեկտիվ բարեկեցությունը վիճակագրորեն նշանակալի տարբերություններ է դրսևորում ըստ սեռի, կրթական մակարդակի, ընդ որում՝ բարձր որակավորման աստիճան ունեցող անձանց մոտ այն արտահայտվում է առավել բարձր ցուցանիշներով։ Համաձայն կոռելյացիոն վերլուծության արդյունքների սուբյեկտիվ բարեկեցության և քաղաքական վստահության միջև առկա է դրական և վիճակագրորեն նշանակալի կապ (r = 0.395, p < 0.01)։ Միաժամանակ, ռեգրեսիոն վերլուծության արդյունքները ցույց են տալիս, որ սուբյեկտիվ բարեկեցությունը նշանակալիորեն պայմանավորում է քաղաքական վստահությունը (R² = 0.186), մասնավորապես՝ աֆեկտիվ և կոգնիտիվ բաղադրիչները։ Հետազոտության արդյունքները թույլ են տալիս եզրակացնել, որ քաղաքական վստահությունը պայմանավորված է ոչ միայն սոցիալ-քաղաքական, այլ նաև հոգեբանական գործոններով, մասնավորապես՝ սուբյեկտիվ բարեկեցությամբ։ Այպիսով կարող ենք ասել, որ հետազոտության արդիականությունը պայմանավորված է սուբյեկտիվ բարեկեցության և քաղաքական վստահության միջև առկա կապի էմպիրիկ բացահայտմամբ՝ ՀՀ խորհրդարանական ընտրությունների համատեքստում։
Copyright (c) 2026 Hasmik Sargsyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՆՁԻ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԱՅՐՈՒՄԸ ՊԱՅՄԱՆԱՎՈՐՈՂ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՆՆԵՐ
Սույն հոդվածը նվիրված է անձի մասնագիտական այրումը պայմանավորող հոգեբանական գործոնների տեսական վերլուծությանը։ Հոդվածի շրջանակներում ուսումնասիրվում են մասնագիտական այրման հիմնական տեսական մոտեցումները՝ ընդգծելով դրա բազմաչափ բնույթը, փուլային զարգացումը և դրսևորման առանձնահատկությունները։ Կիրառել ենք համեմատական վերլուծության մեթոդը, որի շնորհիվ բացահայտել ենք մասնագիտական այրման վերաբերյալ մոտեցումների առանցքային դրույթները, ինչպես նաև այրման կառուցվածքի, այն պայմանավորող գործոնների վերաբերյալ հեղինակների մոտեցումների նմանություններն ու տարբերությունները: Վերլուծությունը ցույց տվեց, որ մասնագիտական այրման հոգեբանական գործոնների կրկնության քանակը բարձր է տարբեր տեսական մոտեցումներում, ինչը ցույց է տալիս դրանց հիմնարար դերը այրման համախտանիշի ձևավորման գործում: Առանձնացվել են մասնագիտական այրման հոգեբանական գործոնները՝ մոտիվացիա, քոփինգռազմավարություններ, ինքնարդյունավետություն, հուզական կարգավորում և սթրեսակայունություն: Առավել հաճախ հանդիպող գործոններից է մոտիվացիան։ Արդյունքները հնարավորություն են տալիս համակարգել առկա տեսական մոտեցումները և ձևավորել մասնագիտական այրման միասնական մոդել՝ որպես բազմագործոնային և բազմամակարդակ երևույթ։ Առաջարկվող մոդելը կարող է ծառայել որպես տեսական հիմք մասնագիտական այրման կանխարգելման ծրագրեր մշակելու համար։
Copyright (c) 2026 Anahit Verdyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՄԵՏԱՄՈՐՖՈԶԻ ՄԱՍԻՆ. ՓՈՐՁԱՌՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՄԱՐՄՆԱՎՈՐՈՒՄ: ՈՐՈՇ ԴԻՏՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԱՅԻՆ ԿՈՂՄՆՈՐՈՇՄԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԽՈՐՀՐԴԱՏՎՈՒԹՅԱՆ, ՄԱՐԶՉԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ և ՀՈԳԵԹԵՐԱՊԻԱՅԻ ՄԵՋ
Սույն հոդվածը ուսումնասիրում է փոխազդեցության, փոփոխության և կայունության փոխազդեցությունը անձնական և կազմակերպչական համատեքստերում՝ ընդգծելով փոխհարաբերությունների և մարմնավորման կարևորությունը փոփոխությունը խթանելու գործում՝ հումանիստական ​​հոգեբանության տեսանկյունից: Անհատական ​​​​փոխակերպումը, որը կոչվում է մետամորֆոզ, գոյության վիճակը տեղափոխում է որպես երկրորդ կարգի փոփոխություն՝ համեմատած այլ վիճակների հետ՝ որպես առաջին կարգի փոփոխություն: Հոգեբանության մեջ իմացաբանության վրա կենտրոնանալը անհրաժեշտ է, թե ինչպես ենք մենք հասնում մարդկային վարքագծի, մտավոր և փորձառական գործընթացների վերաբերյալ գիտելիքների: Այսպիսով, այն ընդգրկում է հոգեբանության հիմքերը որպես գիտություն՝ ուշադրություն դարձնելով այն բանին, թե ինչն է կազմում առողջ բանականության ռացիոնալիզմից այն կողմ վավեր ապացույց՝ մարդկային վարքագծի նոր ըմբռնում ուսումնասիրելու համար: Այստեղ Գրեգորի Բեյթսոնի (1904-1980) ներդրումը մուտքի ուղի է բացում դեպի անծանոթ ոլորտներ՝ մարդկային վարքագծի բարդությունը հասկանալու փորձ կատարող մեկի համար: Պոլ Վատցլավիկի և այլոց (2011) «Մարդկային վարքագծի պրագմատիկա» գրքում կատարված նորարարական աշխատանքը կարելի է դիտարկել որպես էական «խաղի կանոնները փոխող»՝ կապված տեսական և կիրառական հոգեբանության մեջ ստեղծագործական մտածողության հետ: Չիկագոյի համալսարանում Կարլ Ռոջերսի և Յուջին Գենդլինի միջև երկարատև համագործակցությունը հիմք դրեց խորհրդատվության, մարզչական աշխատանքի և հոգեթերապիայի ոլորտում անձնակենտրոն և փորձառական մոտեցման հիմնադրմանը: Այստեղ հիմնական հարցերն ու դիտարկումները կենտրոնանում են ալտեր էգոյի հետ կապված երկու կարևորագույն գործընթացների վրա՝ «ես-դու» (Ռոջերս 1959) և «ես-ես» (1962)՝ անձնական զարգացման և թերապևտիկ փոփոխության վերաբերյալ: Սա լայնորեն հայտնի է որպես «Առաջին դեմքի մոտեցում», որը ներառում է համակարգային և փորձառական կողմնորոշմամբ անձնական հետազոտություն՝ անձնական և մասնագիտական ​​կյանքում սեփական գիտակցաբար հասանելի փորձի վերաբերյալ: Այդ ձեռնարկման մեկ այլ կարևոր կետ կարող է լինել նաև Յուջին Գենդլինի «Գործընթացի մոդելի» (1997) և «Ինքնաբացության փիլիսոփայության» (2017) մտածված ուսումնասիրությունը:
Copyright (c) 2026 Haik Petrossian https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԴԵՌԱՀԱՍՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՄԵԹՈԴԱԲԱՆԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿ
Սույն տեսական ուսումնասիրությունը նվիրված է դեռահասների սոցիալական ադապտացիայի և ինքնության ձևավորման գործում կայունության, ինքնաարդյունավետության, հույսի, նպատակասլացության, լավատեսության, կենսունակության և հարմարվողականության համալիր վերլուծությանը: Հիմք ընդունելով ժամանակակից փորձարարական հետազոտությունների արդյունքները՝ սույն հոդվածը փաստում է, որ նշված կոնստրուկտները, հանդիսանալով հիմնական հոգեբանական ռեսուրսներ, նպաստում են ադապտիվ կոպինգի և սոցիալական կարողությունների զարգացմանը, ինչպես նաև խթանում են անձի հոգեբանական բարեկեցությունը։ Հարմարվողականությունն այս համատեքստում դիտարկվում է որպես երկակի գործառույթ իրականացնող մեխանիզմ, որը մի կողմից խթանում է սոցիալական խմբերում ինտեգրումը, իսկ մյուս կողմից՝ խմբի ներսում բացասական ազդեցությունների հետևանքով, առաջացնում է թերապտիվ վարքի ռիսկ։ Աշխատանքում ներկայացված արդյունքներն ընդգծում են վերոնշյալ հոգեբանական հատկանիշների նպատակային զարգացման կարևորությունը կրթական և զարգացնող ծրագրերում՝ դեռահասների հաջող սոցիալական ինտեգրումը խրախուսելու նպատակով։ Ուսումնասիրության շրջանակներում ներկայացվում է ներառական-կոնցեպտուալ մոդել, որտեղ անձնական ռեսուրսները, մոտիվացիոն գործոնները և սոցիալական-կարգավորող մեխանիզմները դինամիկ փոխազդեցության արդյունքում պայամանավորում են սոցիալականացման արդյունքները։ Հետազոտության հիմնական շեշտադրումներից է դեռահասության շրջանում հոգեբանական ռեսուրսների գնահատման մեթոդաբանական մոտեցումների մանրակրկիտ հիմնավորման կարևորությունը։ Աշխատանքում կատարված վերլուծությունը թույլ է տալիս որոշել և դուրս բերել դեռահասների անձնական կոնստրուկտները գնահատելու արդյունավետ հոգեբանական գործիքակազմը։
Copyright (c) 2026 Emma Sargsyan, Hrant Avanesyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԼԵԳԻՏԻՄԱՑՎԱԾ ԱԳՐԵՍԻԱՅԻ ԵՎ ԱՐԺԵՔԱՅԻՆ ԿՈՂՄՆՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ԴԻՆԱՄԻԿԱՆ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԻ ՄՈՏ
Հոդվածում ներկայացվում են երիտասարդների մոտ լեգիտիմացված ագրեսիայի արտահայտման դինամիկայի և արժեքային կողմնորոշումների վերլուծության արդյունքները։ Նյութեր և մեթոդներ․ հետազոտությանը մասնակցել է 255 մարդ (143 մարդ՝ 2006 թվականին և 112 մարդ՝ 2024 թվականին)։ Օգտագործվել են Լեգիտիմացված ագրեսիայի հարցաթերթը, Շվարցի արժեքների պորտրետային հարցաթերթը (PVQ-RR) և Բասս–Փերիի ագրեսիայի հարցաթերթը (BPAQ)։ 2024 թվականի ընտրանքում լրացուցիչ կիրառվել են SCL-90-R և Կոնստրուկտիվ մտածողության հարցաթերթը (CTI)։ Արդյունքներ․ Բասս–Փերիի հարցաթերթի համաձայն ագրեսիայի և թշնամանքի ցուցանիշները վիճակագրորեն չեն փոփոխվել։ Ընդհանուր առմամբ լեգիտիմացված ագրեսիան ցուցաբերում է նվազման միտում (ինչպես ընդհանուր միավորով, այնպես էլ ենթասանդղակների միավորներով)՝ բացառությամբ «լեգիտիմացված ագրեսիա մեդիայում» ցուցանիշի, որը աճել է, և «լեգիտիմացված ագրեսիա սպորտում» ենթասանդղակի, որը մնացել է անփոփոխ։ Երիտասարդների մոտ նկատվում է «համապատասխանություն» արժեքի նվազում, սակայն աճ՝ «փոփոխություններին բացություն», «ինքնահաստատում» և «ինքնագերազանցում» արժեքների ընդհանուր սանդղակներում (և ենթասանդղակներում)։ Հայտնաբերվել են փոխկապակցություններ լեգիտիմացված ագրեսիայի ընդհանուր մակարդակի և «էսոտերիկ» ու «կատեգորիկ մտածողության» մակարդակների միջև, ինչպես նաև կապ լեգիտիմացված ագրեսիայի բոլոր ենթասանդղակների և թշնամանքի, զայրույթի ու ֆիզիկական ագրեսիայի մակարդակների միջև (Բասս–Փերի)։ Ցուցադրվել է նաև, որ լեգիտիմացված ագրեսիան կապված է այնպիսի ախտանշանների առկայության հետ, ինչպիսիք են թշնամանքը, պարանոյան և պսիխոտիզմը (SCL-90-R), ինչպես նաև ավանդույթներին հավատարիմ լինելու արժեքի հետ։ Եզրակացություններ․ երիտասարդների արժեքային պրոֆիլի և ագրեսիայի տարբեր ձևերի լեգիտիմացման մակարդակի փոփոխությունը կապված է ավելի ընդհանուր գործոնի ազդեցության հետ, որը պայմանավորված է սոցիալական դիրքորոշումների փոփոխությամբ։ Ագրեսիայի դրսևորման ուղիներից մեկը լեգիտիմ ոլորտում կարող է լինել «ավանդույթ» արժեքը, ինչպես նաև կատեգորիկ մտածողությունը և էզոտերիկ տեսություններին հավատը։
Copyright (c) 2026 Sergey Enikolopov, Tatiana Medvedeva, Svetlana Kuznetsova , Oksana Vorontsova, Olga Boyko https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՎԱՐՔԱՅԻՆ ԽԹԱՆԻՉՆԵՐԸ ՈՐՊԵՍ ԿՈՒՏԱԿԱՅԻՆ ՍԹՐԵՍԻ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ԵՎ ՄՇՏԱԴԻՏԱՐԿՄԱՆ ԳՈՐԾԻՔ ԲՌՆԻ ՏԵՂԱՀԱՆՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՇՐՋԱՆՈՒՄ
Հոդվածում ներկայացված է բռնի տեղահանված անձանց հոգեկան առողջության գնահատման նորարարական մեթոդաբանական մոտեցում, որը հիմնված է վարքային խթանիչների (տրիգերների) դիտարկման վրա: Հետազոտական տվյալները ստացվել են միջամտային դասընթացների 13 փուլերի ընթացքում (N > 350 մասնակից), որոնցում ներգրավված են եղել նաև Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված անձինք: Մենք փորձել ենք հիմնավորել «իրական ժամանակում» կումուլյատիվ սթրեսի մոնիթորինգի անհրաժեշտությունը, քանի որ ստանդարտ հարցարանները հաճախ բախվում են մասնակիցների պաշտպանական մեխանիզմների դիմադրությանը: Հետազոտության արդյունքում վեր են հանվել զգալի տարիքային և գենդերային տարբերություններ՝ կանանց մոտ գերակշռում են էքսպրեսիվ-վերբալ, իսկ տղամարդկանց մոտ՝ ռեպրեսիվ-ոչ վերբալ ռեակցիաները: Որպես կլինիկական և սոցիալ-հոգեբանական աջակցության գործիք՝ առաջարկվում է «Վարքային ինդիկատորների քարտեզը» (ՎԻՔ):
Copyright (c) 2026 Vitya Yaramishyan, Aram Melkonyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԼՈՒՌ ՊԱՅՔԱՐ․ ՀԵՏՏՐԱՎՄԱՏԻԿ ՍԹՐԵՍԱՅԻՆ ԽԱՆԳԱՐՄԱՆ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԼԻԲԱՆԱՆՑԻ ՓԱԽՍՏԱԿԱՆՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԻՆՏԵԳՐՄԱՆ ՎՐԱ ԴԱՆԻԱԿԱՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ
Սույն հետազոտությունն ուսումնասիրում է, թե ինչպես է հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարումը (PTSD) կապված Դանիայում բնակվող լիբանանցի փախստականների սոցիալական ինտեգրման փորձառությունների հետ։ Հետազոտությունն իրականացվել է որակական հետախուզական դիզայնի շրջանակում և հիմնված է 50 մասնակիցների հետ անցկացված կիսակառուցվածքային հարցազրույցների վրա՝ ներառյալ հայ-լիբանանցի անձանց փոքր ենթախումբը։ Վերլուծությունը հիմնված է Ագերի և Ստրանգի (2008) մոդելի վրա, որը սոցիալական ինտեգրումը դիտարկում է որպես բազմաչափ գործընթաց՝ ներառելով կառուցվածքային, սոցիալական, լեզվական և մշակութային բաղադրիչներ։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ PTSD-ի հետ կապված կոգնիտիվ և հուզական դժվարությունները կարող են կապված լինել մասնակիցների լեզվի ուսուցման, զբաղվածության և սոցիալական մասնակցության տարբեր առանձնահատկությունների հետ։ Այս փորձառությունները դիտարկվում են ավելի լայն կառուցվածքային պայմանների համատեքստում, ներառյալ աշխատաշուկայի հասանելիությունը, ինստիտուցիոնալ համակարգերը, ներգաղթային քաղաքականությունը և ընկալվող խտրականությունը, որոնք համատեղ, ըստ երևույթին, ձևավորում են ինտեգրման ընթացքները։ Արդյունքները նաև վկայում են, որ սոցիալական ինտեգրումը ձևավորվում է հոգեբանական, սոցիալական և կառուցվածքային գործոնների փոխազդեցության արդյունքում և չի պայմանավորվում որևէ մեկ առանձին գործոնով։ Ընտանեկան հարաբերություններն ու ավելի լայն սոցիալական ցանցերը դիտարկվում են որպես աջակցության և կայունության կարևոր աղբյուրներ, սակայն դրանց հասանելիությունն ու ազդեցությունը տարբերվում են՝ կախված անձից և համատեքստից։ Հետազոտությունը կրում է հետախուզական բնույթ և չի հաստատում պատճառահետևանքային կապեր։ Փոխարենը, այն առաջարկում է համատեքստային զգայունությամբ պատկերացում այն մասին, թե ինչպես կարող են տրավմայի հետ կապված փորձառություններն ու կառուցվածքային պայմանները փոխազդել՝ ձևավորելով փախստականների ինտեգրման կենսափորձը։ Ստացված արդյունքները նպաստում են տրավմա-տեղեկացված և կառուցվածքային իրազեկ մոտեցումների զարգացմանը փախստականների ինտեգրման ոլորտում և աջակցում են սոցիալական ներառականության բարելավմանն ուղղված քաղաքականությունների մշակմանը։
Copyright (c) 2026 Kourosh Gharagozlou https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՀՈՒՄԱՆԻՏԱՐ ՄԱՍՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ՍՈՎՈՐՈՂ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՊՐՈՖԻԼՆԵՐԸ․ ԿԼԱՍՏԵՐԱՅԻՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ
Այս ուսումնասիրության մեջ մենք սահմանում ենք Հայաստանի և Գերմանիայի հումանիտար գիտությունների (ՀԳ) ուսանողների հոգեբանական պրոֆիլները (ՀՊ): Այս աշխատանքի նպատակն է էմպիրիկ կերպով բացահայտել կայուն կլաստերներ, որոնք տարբերվում են ուսանողների անհանգստության աստիճանով, ինքնագնահատականով և մոտիվացիայով: Ուսումնասիրության վարկածն այն է, որ ՀԳ-ների հայկական և գերմանական նմուշներում կան կլաստերներ, որոնք տարբերվում են հուզական ֆոնի կայունությամբ, արտահայտված անհանգստությամբ և մոտիվացիոն տեսակներով: Ուսումնասիրությանը մասնակցել է 600 ՀԳ (300-ը Հայաստանից, 300-ը Գերմանիայից). Հայաստանում միջին տարիքը 23 տարեկան էր, Գերմանիայում՝ 32 տարեկան: Օգտագործվել են STAI-ն, Բուդասսիի և Գորդեևայի և Օսին Ե.Ն.-ի ակադեմիական մոտիվացիայի տեխնիկան: Տվյալները մշակվել են կորելյացիայի, վարիացիոնության և կլաստերային վերլուծության մեթոդներով: Ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տվել, որ Հայաստանի ՀԳ-ները գերակշռում են անհանգստության բարձր մակարդակով, մինչդեռ Գերմանիայի ՀԳ-ները ավելի շատ բնութագրվում են արտաքին մոտիվացիայով: Կլաստերային վերլուծությունը բացահայտել է չորս կայուն ՀՊ՝ հուզականորեն կայուն, ճկուն մոտիվացված, անհանգստորեն կախված և անորոշորեն հակասական: Արդյունքները հաստատում են անհանգստության, ինքնագնահատականի և մոտիվացիայի միջև կապը, ինչպես նաև ներքին մոտիվացիայի կարևորությունը ՍՀՖ-ին հաջողությամբ ադապտացիայի համար։
Copyright (c) 2025 Violeta Mosinyan-Meier, Hrant Avanesyn https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՁԵՌԱԳՐԻ ՖՈՐՄԱԼԻԶԱՑՎԱԾ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՐՊԵՍ ԴԱՏԱԿԱՆ ​​ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ԳՈՐԾԻՔ
Դատաբժշկական հոգեբանական գնահատումը պահանջում է համապարփակ, գիտականորեն հիմնավորված մոտեցում, որը կարող է արտացոլել ինչպես բացահայտ վարքագիծը, այնպես էլ անուղղակի հոգեբանական դինամիկան: Այս հոդվածը ուսումնասիրում է ֆորմալացված ձեռագրի վերլուծության դերը որպես կառուցվածքային պրոյեկտիվ մեթոդ, որը լրացնում է բազմամոդալ դատաբժշկական շրջանակի ավանդական գործիքները: Մոտեցումը հիմնված է ստանդարտացված սահմանումների, չափելի ձեռագրի պարամետրերի և վիճակագրական մոդելավորման վրա՝ դիտարկելի շարժիչ օրինաչափությունները հոգեբանորեն նշանակալից ցուցանիշների վերածելու համար: Կենտրոնանալով չափելի կամ առնվազն քանակապես գնահատված ձեռագրի առանձնահատկությունների վրա, ինչպիսիք են տարածական դասավորությունը, ճնշումը, արագությունը, ձևը, ռիթմը և փոփոխականությունը, մեթոդը հնարավորություն է տալիս մուտք գործել անուղղակի հուզական և ճանաչողական դինամիկայի, որոնք հաճախ անհասանելի են ինքնագնահատման կամ կառուցվածքային թեստավորման միջոցով: Դրա աննկատ և բնական բնույթը այն դարձնում է հատկապես արդյունավետ դատաբժշկական համատեքստերում, որտեղ քննվողները կարող են գիտակցաբար փորձել կարգավորել կամ աղավաղել ինքնաներկայացումը: Չնայած էմպիրիկ վավերացումը մնում է շարունակական գործընթաց, յուրաքանչյուր կիրառություն նպաստում է մոդելի հուսալիության կատարելագործմանը և հաստատմանը: Դեպքերի վրա հիմնված վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ ձեռագրի ցուցանիշները կարող են իմաստալից կերպով համապատասխանել փորձագիտական ​​հոգեբանական դատողություններին և վարքային դիտարկումներին, մինչդեռ պատահական անհամապատասխանությունները օգնում են կատարելագործել մեկնաբանությունը և խթանել ախտորոշիչ զգուշությունը: Մեթոդաբանական եռանկյունացման միջոցով այս մոտեցումը նպաստում է անուղղակի և բացահայտ տվյալների ինտեգրմանը՝ բարձրացնելով դատաբժշկական եզրակացությունների խորությունն ու օբյեկտիվությունը։ Ձեռագրի ֆորմալացված վերլուծությունը, երբ կիրառվում է բազմամեթոդային նախագծման շրջանակներում, աջակցվում է արհեստական ​​բանականության մեթոդներով և մեկնաբանվում է որակավորված մասնագետների կողմից, առաջարկում է անհատականության կառուցվածքի և վարքագծի կարգավորման վերաբերյալ լրացուցիչ պատկերացում։ Դրա համակարգված և թափանցիկ կիրառումը ամրապնդում է փորձագիտական ​​հոգեբանական գնահատումների գիտական ​​վավերականությունը և իրավական պաշտպանվածությունը՝ նպաստելով ավելի համապարփակ և հավաստի դատաբժշկական գնահատումների։
Copyright (c) 2025 Yury Chernov, Ruben Aghuzumtsyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԹՎԱՅԻՆ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԵԾԱՀԱՍԱԿՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՀԱՐՄԱՐՄԱՆ ԵՎ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԻՆՏԵԳՐՄԱՆ ՎՐԱ՝
Ժամանակակից թվային հասարակությունում տարեց մարդկանց հոգեբանական բարեկեցությունը և սոցիալական ինտեգրումը ավելի ու ավելի են պայմանավորված նրանց վերաբերմունքով թվային տեխնոլոգիաների հանդեպ և դրանց կիրառման հմտություններով։ Այս ուսումնասիրության նպատակն է վերլուծել թվային տեխնոլոգիաների հոգեբանական ազդեցությունը 65 և բարձր տարիքի անձանց վրա՝ շեշտը դնելով հոգեբանական հարմարվողականության, սոցիալական առողջության և ճանաչողական ֆունկցիաների վրա։ Ուսումնասիրությունը իրականացվել է 2024–2025 թթ․՝ ընդգրկելով 150 մասնակիցների՝ 65-85 տարիքային խմբից։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ թվային տեխնոլոգիաների ակտիվ կիրառումը կարող է ունենալ ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական հոգեբանական հետևանքներ՝ կախված օգտագործման ինտենսիվությունից, մոտիվացիաներից և սոցիալական աջակցության մակարդակից։ Հիմնական եզրակացությունները ցույց են տալիս, որ չափավոր օգտագործումը նպաստում է ճանաչողական ակտիվության պահպանմանը և սոցիալական կապերի ամրապնդմանը, մինչդեռ չափից շատ կամ անկառավարելի օգտագործումը կարող է հանգեցնել սթրեսի, անհանգստության և սոցիալական մեկուսացման։
Copyright (c) 2025 Anna Nadoyan, Anahit Stepanyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ESG ՉԱՓԱՆԻՇՆԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՆԵՐԴՐՈՂՆԵՐԻ ՎԱՐՔԱԳԾԻ ԵՎ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ԿԱՅԱՑՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ ՎՐԱ՝ ՄԵՆՏԱԼ ԷՎՐԻՍՏԻԿԱՅԻ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑ
Ներդրողների կողմից որոշումների կայացումը հաճախ ձևավորվում է ներդրումային ընկերության մի շարք ֆինանսական և ոչ ֆինանսական պարամետրերի ուսումնասիրության միջոցով՝ ներդրումային շահութաբերությունը կանխատեսելու, ապրանքի կամ շուկայի հետ կապված ապագա ռիսկերն ու մարտահրավերները որպես ամբողջություն հասկանալու, ընկերության մտավոր պատկերը ստեղծելու համար՝ իր առավելություններով և թերություններով: 1970-ական թվականներից և դրանից հետո հոգեբանական հետազոտությունները թույլ տվեցին մեզ հայեցակարգել իրական աշխարհի որոշումների կայացումը (ՄԿ), հասկանալ մարդկային տեղեկատվության մշակման սահմանափակումները և մեր ռացիոնալությունը սահմանափակող անձնական ճանաչողական, հուզական առանձնահատկությունների ազդեցությունը, միևնույն ժամանակ թույլ տալով մեզ կայացնել օպտիմալ որոշումներ: Հետազոտությունը մեզ հնարավորություն տվեց հասկանալու էվրիստիկայի և կողմնակալության ճանաչողական մեխանիզմները, որոնք որոշ չափով պարզեցնում են բարդ տեղեկատվական հոսքը և օպտիմալացնում մտավոր վերլուծության գործընթացը, սակայն կարող են ստեղծել որոշ համակարգված սխալներ կամ իրավիճակի աղավաղված ընկալումներ կամ չափազանց վստահության զգացում: Հոդվածում ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են էթիկական նկատառումները գործում որպես էվրիստիկաներ ներդրումային վարքագիծը ուղղորդելու գործում, մասնավորապես ESG (Շրջակա միջավայրի, սոցիալական և կառավարման) կատարողականի համատեքստում: Վարքային ֆինանսների տեսությունից ելնելով՝ մենք ենթադրում ենք, որ էթիկական հեղինակությունը գործում է որպես ազդակ, որը ազդում է ընկալվող վստահելիության վրա և կախված ներդրողի մտադրություններից (արագ շահույթ կամ դանդաղ աճ) կարող է տարբեր կերպ ազդել նրանց որոշումների վրա։ 37 ներդրողների նմուշ օգտագործելով՝ մենք անցկացրեցինք խառը մեթոդներով ուսումնասիրություն՝ համատեղելով որոշումների կայացման և մտավոր հևրիստիկայի պրոֆիլի և անձնական DM գործոնները ներդրումային վարքագծի ինքնագնահատականի արդյունավետության և ESG չափանիշները հաշվի առնելու հակվածության հետ։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ երկարաժամկետ ներդրողները համակարգված կերպով օգտագործում են ESG տվյալները և էվրիստիկայի և կողմնակալության (փոխկապակցվածությունը դեռևս ուսումնասիրված չէ) միջոցով ազդում են DM-ի վրա։ Այնուամենայնիվ, ESG չափանիշները կարևոր համարելով՝ ներդրողները պարտադիր չէ, որ կատարեին ESG տեղեկատվություն փնտրելու վարքագիծ։ Այս արդյունքները ընդգծում են էթիկայի և ճանաչողական մշակման միջև խաչմերուկը ֆինանսական համատեքստերում։ Էթիկական ազդակները, կարծես, ծառայում են որպես ինտուիտիվ ֆիլտրեր ներդրումային դատողություններում, ինչը ենթադրում է, որ ESG-ի վերաբերյալ պատշաճ հաշվետվությունը և հաղորդակցությունը կարող են էապես ձևավորել շուկայի վարքագիծը հոգեբանական ուղիներով։
Copyright (c) 2025 Arevik Heboyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ ՎԱՐՔԻ ԴՐԴԱՊԱՏՃԱՌՆԵՐԸ ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԻ ՇՐՋԱՆՈՒՄ
Հոդվածում քննարկվում են հայ երիտասարդների սպառողական վարքագծի դրդապատճառների հետազոտության արդյունքները: Ներկայացվում է սպառողական դրդապատճառները բացահայտող հարցաթերթիկի մշակման գործընթացը: Վերլուծվում և մեկնաբանվում են երիտասարդների շրջանում սպառողական դրդապատճառների դրսևորման առանձնահատկությունները: Հետազոտության համաձայն՝ երիտասարդների սպառողական վարքագիծը հիմնականում ուղղորդվում է ներքին կողմնորոշմամբ դրդապատճառներով: Սակայն սպառման իրավիճակներում արտաքին կողմնորոշմամբ դրդապատճառները վարքագծի մեջ ավելի քիչ են ներգրավված:
Copyright (c) 2025 L.S. Sargsyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ ​​ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅԱՄԲ ՍՏԵՂԾՎԱԾ ԿԵՂԾ ԼՈՒՐԵՐԻ ՀՈԳԵՀՈՒԶԱԿԱՆ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՄԵԴԻԱՅԻ ՕԳՏԱՏԵՐԵՐԻ ՎՐԱ
Սոցիալական ցանցերում արհեստական ​​բանականության կողմից ստեղծված կեղծ լուրերի զանգվածային տարածումը մարտահրավեր է դարձել օգտատերերի հոգեկան առողջության, հասարակական վստահության և վարքային օրինաչափությունների համար։ Թեև սոցիալական մոդիան ծառայում է որպես զանգվածային հաղորդակցության հզոր հարթակ, այն նաև արագացնում է ապատեղեկատվության լայն տարածումը, հատկապես արհեստական ​​բանականությամբ աշխատող տեխնոլոգիաների օգնությամբ, որոնք ունակ են ամեն օր աննախադեպ մասշտաբով կեղծ լուրեր ստեղծել և տարածել։ Սույն հետազոտությունը նպատակ ունի ուսումնասիրել սոցիալական մեդիայի օգտատերերի վրա արհեստական բանականությամբ ստեղծված կեղծ լուրերի հոգեհուզական ազդեցությունը՝ կենտրոնանալով նման բովանդակության ազդեցության հետևանքով առաջացած հուզական արձագանքների, ճանաչողական գործընթացների և վարքային փոփոխությունների վրա։ Սոցիալական ցանցերի օգտատերերի տվյալների հավաքագրման համար կիրառվել է խառը մեթոդաբանություն։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ արհեստական ​​բանականությամբ ստեղծված կեղծ լուրերը կարող են առաջացնել անհանգստության, անվստահության և շփոթության զգացումներ, որոնք հանգեցնում են ինքնագնահատականի նվազման, սոցիալական մեկուսացման և սոցիալական ինստիտուտների նկատմամբ վստահության թուլացման։ Ավելին, արդյունքները հստակ ցույց են տալիս, որ քննադատական ​​մտածողության ցածր մակարդակով անհատներն ավելի են ենթարկվում արհեստական ​​բանականությամբ ստեղծված կեղծ լուրերի բացասական հոգեհուզական ազդեցություններին։ Ուսումնասիրության արդյունքները ընդգծում են արհեստական ​​բանականությամբ ստեղծված կեղծ լուրերի տարածումը կասեցնելու, ինչպես նաև տարբեր լեզվամշակութային միջավայրերի սոցիալական մեդիայի օգտատերերի շրջանում մեդիագրագիտության, քննադատական մտածողության և հուզական կայունության զարգացման ռազմավարությունների անհրաժեշտությունը։
Copyright (c) 2026 Gevorg Grigoryan, Salah Eddine Salmi, Ning Huichun, Jingjing Shi https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐԻ ԴԵՐԸ ԱԿՈՒԼՏՈՒՐԱՑԻՈՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿԱՆԽՈՐՈՇՄԱՆ ՄԵՋ
Ընտանեկան միջավայրը, մասնավորապես ընտանեկան դինամիկան, կարևոր դեր է խաղում անհատների ինքնագիտակցության ձևավորման գործում, որն էլ իր հերթին ազդում է նրանց էթնիկ ինքնության զարգացման վրա: Էթնիկ ինքնությունը կարող է ազդել այն բանի վրա, թե ինչպես են ներգաղթյալները ընկալում ինչպես իրենց ժառանգական մշակույթը, այնպես էլ ընդունող մշակույթը: Եթե անհատները դրականորեն են վերաբերվում իրենց ընտանիքին, ապա նրանք ավելի հավանական է, որ կգնահատեն իրենց ընտանեկան մշակույթը, մինչդեռ ընտանեկան բացասական փորձառությունները կարող են հանգեցնել իրենց ընտանեկան մշակույթի մերժմանը: Այս ընտանեկան փորձառությունները կարող են նաև ազդել ընտանիքից դուրս միջանձնային հարաբերությունների վրա: Սեփական մշակույթի հետ դրական նույնականացումը հաճախ կապված է այլ մշակույթների հետ ավելի դրական փոխազդեցությունների հետ: Այս ուսումնասիրությունը վերանայում է ընտանեկան միջավայրի և կուլտուրայի վերաբերյալ առաջնային արխիվային տվյալները՝ տրամադրելով արդյունքների վերաիմաստավորում թարմացված գրականության վերանայման տեսանկյունից: Առաջ է քաշվում վարկած, որ ընտանեկան միջավայրը կարող է ազդել կուլտուրայի ռազմավարությունների վրա այնպես, որ ավելի դրական փորձառությունները հանգեցնեն ավելի դրական կուլտուրայի ռազմավարությունների, և հակառակը, բացասական փորձառությունները կարող են հանգեցնել ավելի բացասական կուլտուրայի փորձառությունների: Տվյալների վերլուծությունը մասամբ հաստատում է այս վարկածները՝ ցույց տալով, որ մասնակիցները, ովքեր հայտնել են իրենց ընտանիքի հետ ավելի կոնֆլիկտային փորձառությունների մասին, հակված են մերժել իրենց ընտանեկան ժառանգական մշակույթը և ընդունել ավելի սթրեսային կուլտուրայի ռազմավարություններ, ինչպիսին է մարգինալացման ռազմավարությունը: Այնուամենայնիվ, դրական ընտանեկան միջավայրը կուլտուրացման ռազմավարությունների նշանակալի կանխատեսող գործոն չէր։ Բացի այդ, ԱՄՆ-ում բնակվելու տարիքը և տարիները դիտարկվել են որպես վերահսկիչ փոփոխականներ։ Քննարկումը ուսումնասիրում է արդյունքների հետևանքները անհատական ​​և ընտանեկան թերապիայի ոլորտներում։
Copyright (c) 2025 George Gharibian https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՆԵՎՐՈՏԻԶՄԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ
Նևրոտիզմի հոգեբանական արդի հետազոտություններում աճում է սո-ցիալական տեսանկյունների հանդեպ հետաքրքրությունը: Նևրոտիզմի դրսևոր-ման մակարդակն ազդում է ոչ միայն անձի բարեկեցության վրա, այլև որոշակի ազդեցություն է ունենում ինքնագնահատականի, ազատ հաղորդակցվելու ունակության և հասարակության մեջ ինքնիրացման ձևերի վրա։ Այս հոդվա-ծում նևրոտիզմի խնդիրը դիտարկվում է սոցիալ-հոգեբանական տեսանկյու-նից, հատուկ ուշադրություն է դարձվում ներգաղթյալների մոտ սոցիալական նևրոտիզմի դրսևորմանը և կարևորվում է սոցիալական նևրոտիզմի ուսումնա-սիրությունը սոցիալական միջավայրի փոփոխության և սոցիալական նոր պայմաններին հարմարվելու համատեքստում: Հետազոտության արդյունք-ներով պարզվել է, որ ներգաղթյալների շրջանում նևրոտիզմի մակարդակը փոխկապակցված է մասնագիտությունից բավարարվածության մակարդակի հետ և ունի որոշակի գենդերային տարբերություններ համահարաբերակցային կապերի ինտենսիվության մեջ: Բացասական համահարաբերակցային կապեր են հայտնաբերվել տղամարդկանց խմբում (-799**) մասնագիտականբավա-րարվածության և ցածր ինքնագնահատականի մակարդակի և տղամարդկանց (-869**) ու կանանց (-797***) խմբերում դեպրեսիվության և մասնագիտական բավարարվածության մակարդակների միջև։ Աշխատանքի գործնական նշանա-կությունը կայանում է նաև ուսումնասիրության սոցիալական նշանակության մեջ, որի արդյունքները կարող են համալրվել ներգաղթյալների տարբեր տարիքային խմբերի և հասարակության այլ սոցիալական խմբերի մոտ սոցիալական նևրոտիզմի բնութագրերի և դրսևորման վերաբերյալ ուսումնա-սիրություններով:
Copyright (c) 2025 Rafik Petrosyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՀՈԳԵՍՈՄԱՏԻԿ ԽԱՆԳԱՐՈՒՄՆԵՐԸ ՊԱՅՄԱՆԱՎՈՐՈՂ ՏԵՍԱԿԱՆ ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԵՐԸ. ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՊՐԱԿՏԻԿԱ
Վերջին տարիներին կտրուկ աճել է հոգեսոմատիկ խանգարումներով տառապող հիվանդների թիվը, ինչի մասին վկայում են թե՛ բժիշկները, թե՛ հոգեբանները, թե՛ հոգեթերապևտները։ Հոգեսոմատիկ խանգարումները բարդ և բազմակողմանի երևույթներ են, որոնք հիմնված են ինչպես հոգեբանական, այնպես էլ՝ սոմատիկ գործընթացների վրա։ Պատմականորեն տարբեր հետազոտողներ առաջարկել են բազմաթիվ մոդելներ և հայեցակարգեր՝ փորձելով բացատրել հոգեկան վիճակների և ֆիզիկական ախտանիշների միջև կապը: Այսպես, օրինակ, մ.թ.ա. 5-րդ դարում Սոկրատեսը պնդում էր, որ հոգեկանից առանձին չկա ֆիզիկական հիվանդություն, իսկ Պլատոնն ասել էր. «Մեծ սխալ են թույլ տալիս՞ երբ ֆիզիկական և հոգեկան հիվանդությունները բուժում են տարբեր բժիշկներ։ Ի վերջո, մարմինն անբաժան է հոգուց»։ Հիպոկրատը հիվանդությունը համարում էր ոչ թե աստվածների պատիժ, այլ հիգիենայի կանոնների խախտում, ոչ ճիշտ ապրելակերպի և շրջակա միջավայրի պայմանների արդյունք։ Եթե ​​բժիշկները կարծում են, որ հիվանդության պատճառ են հանդիսանում այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են գենետիկան, վարակները, բակտերիաները և այլ կենսաբանական գործոնները, ապա հոգեթերապևտները կարևոր դեր են հատկացնում հոգեբանական գործոններին։ Սույն հոդվածի նպատակն է ուսումնասիրել հոգեսոմատիկ խանգարումների ձևավորման և առաջացման գործում հոգեբանական գործոնների դերը: Դիտարկվում են հոգեվերլուծական, բնութագրական, նեյրոֆիզիոլոգիական և ինտեգրացիոն տեսությունները, որոնք օգնում են հասկանալ հոգեսոմատիկ խանգարումների էությունը։
Copyright (c) 2025 Vanane Mirzoyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՆՁՆԱՅԻՆ ՀԱՍՈՒՆՈՒԹՅԱՆ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԸՆՏԱՆԻՔԻ ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅԱՆ ՎՐԱ
Հոդվածում քննարկվում է անձի հոգեբանական հատկությունների և անձնային հասունության ազդեցությունը ընտանիքի կայունության վրա: Հասարակության մեջ ամենամեծ նշանակություն ունեցող ինստիտուտում՝ ընտանիքում, ձևավորվում և զարգանում է մարդու անձը։ Անսահման մեծ է ընտանիքի ազդեցությունն անձի ինքնության ձևավորման վրա՝ հատկապես շփման դինամիկայի և դաստիարակչական ոճերի համատեքստում, որոնք ձևավորում են անհատականության վարքագծի և հուզական առողջության զարգացումը, ինչպես նաև հոգեբանական բարեկեցությունը, որոնք հետագայում հանդիսանում են կայուն և ամուր ընտանիք ձևավորելու կարևոր գրավականները ։ Ընտանիքի կայունության վրա մեծ ազդեցություն ունեն սոցիալական միջավայրը, տնտեսական գործոնները և հասարակության մշակութային առանձնահատկությունները։ Ներդաշնակ և կայուն ընտանեկան հարաբերություններ կառուցելու գործում առանցքային դեր ունի անձնային հասունությունը, որը ողջ կյանքում մշտապես շարունակվող կայացման գործընթաց է։ Որպես անձնային հասունության բաղադրիչ դիտարկվում է նաև անձի ընտանիք կազմելու և ընտանիքում ապրելու կարողությունը։ Համաձայն հոգեբանական տեսությունների անձի հասունությունը դիտարկվում է սոցիալական միջավայրում, որտեղ նա ոչ միայն ձևավորում է սոցիալական հարաբերություններ, այլև իրականացնում որոշակի գործունեություն։ Այս տեսանկյունից անձնային հասունությունը ենթադրում է նպատակային գործունեության իրականացում, որն արդի հասարակությունում հիմնականում արտահայտվում է մասնագիտական զարգացման միջոցով։ Բազում հոգեբանների պնդմամբ ընտանիքի կայունությունը, իբրև հիմնախնդիր, պայմանավորված է համակեցության խոչընդոտները հաղթահարելու կարողությամբ և այդ համատեքստում հաճախ շրջանցվում է անձանց հասունության խնդիրը: Անհրաժեշտություն է առաջանում պարզել, թե որքանո՞վ են փոխկապակցված անձնային հասունությունն ու ընտանեկան փոխհարաբերությունները, ինչպիսի՞ օրինաչափություններով է այն դրսևորվում: Իրականացված է տևական ժամանակ ամուսնության մեջ գտնվող և ամուսնալուծված անձանց հոգեբանական հասունության և անձնային առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն: Վերջինս թույլ է տվել պարզել ընտանիքի կայունության վրա ազդող անձնային հասունության կարևոր բաղադրիչները: Հոդվածն անդրադարձ է կատարել անձի հասունության չափանիշների մշակմանը մի շարք գիտական և հոգեբանական մոտեցումներում, ներկայացված են տեսական մի շարք մոտեցումներ ընտանիքի և անձնային հասունության վերաբերյալ, ինչպես նաև իրականացված է ժամանակակից մոտեցումների համեմատական վերլուծություն: Կատարված ուսումնասիրության արդյունքում դիտարկված միտումները կարող են վկայել անձնային որոշ առանձնահատկությունների առկայության մասին, որոնք կարող են ազդել ամուսնական հարաբերությունների կայունության վրա։ Իրականացված ուսումնասիրությունը թույլ կտա ձևավորել ընտանիքի կայունությանը նպաստող անձնային գործոնների զարգացման մոտեցումներ:
Copyright (c) 2025 Anna Aleksanyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԸՄԲԻՇՆԵՐԻ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԲՆՈՒԹԱԳՐԵՐԻ ԴԵՐԸ ՄՐՑԱԿՑԱՅԻՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԸՆԹԱՑՔՈՒՄ
Հոդվածում ուսումնասիրվում է ըմբիշների անհատական հոգեբանա­կան բնութագրերի դերը մրցակցային գործունեության ընթացքում։ Հետազոտությանը մասնակցել են հունա-հռոմեական և ազատ ոճի 45 ըմբիշներ (18-32 տարեկան), որոնք բաժանվել են երեք խմբի՝ ըստ իրենց որա­կա­վորման մակարդակի: Ստանդարտացված հոգեբանական մեթոդների օգտագործմամբ հետազոտությունը բացահայտել է զգալի տարբերություններ հուզական կայունության, ինքնակառավարման, տագնապայնության, ագրե­սիա­յի կառավարման և մոտիվացիոն ուղղվածության մեջ՝ բարձր որակավորում ունեցող և սկսնակ ըմբիշների միջև: Արդյունքները ցույց են տվել, որ բարձր որակավորում ունեցող ըմբիշները ցուցաբերում են հուզական կայունության, խիզախության և ինքնակառավար­ման ավելի բարձր մակարդակ՝ տագնապայնության և լարվածության ավելի ցածր մակարդակի հետ մեկտեղ: Նրանք հիմնականում դրսևորում են գործիքային ագրեսիա՝ որպես մրցակցային առավելություն ստանալու միջոց, մինչդեռ սկսնակները ցուցաբերում են ավելի ռեակտիվ ագրեսիա: Հաջողու­թյան մոտիվացիայի և անհաջողության խուսափման մոտիվացիայի հարաբե­րա­կ­ցու­թյունը նույնպես զգալիորեն տարբերվում է որակավորման խմբերի միջև: Հայ մարզիկների հետ կատարված ուսումնասիրության արդյունքները համե­մատ­վել են ռուս գիտնականների նմանատիպ աշխատանքների հետ, ինչը հնարավորություն է տվել հաստատել համեմատական ​​վերլուծությունը և հիմնավորել գնահատման գործիքակազմը։ Կորելյացիոն վերլուծությունը հաստատել է նշանակալի կապեր հոգե­բա­նա­կան բնութագրերի և մրցակցային արդյունավետության ցուցանիշների միջև: Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել ըմբիշների հոգեբա­նա­կան պատրաստության անհատականացված ծրագրեր մշակելու համար՝ հաշվի առնելով նրանց անձնային առանձնահատկությունները, հատուկ ուշադրություն դարձնելով հուզական կայունությանը, ինքնակառավարմանը, ագրեսիայի կառավարմանը և մոտիվացիոն ուղղվածության օպտիմալացմանը:
Copyright (c) 2025 Ira Poghosyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Շուկայի նարատիվների հասկացում․ նույնականացման և վերլուծության միջդիսցիպլինար մոտեցում
Շուկայի նարատիվները՝ համատեղ կիսվող պատմություններն ու տնտեսական դիսկուրսները, զգալի ազդեցություն ունեն ներդրողների վարքագծի, շուկայի տրամադրության և ակտիվների գնագոյացման դինամիկայի վրա: Նարատիվ տնտեսագիտության գաղափարը, որը առաջադրել է Ռոբերտ Շիլլերը, ընդգծում է այս նարատիվների տարածման և ազդեցության ըմբռնման կարևորությունը, հատկապես մերօրյա թվային դարաշրջանում, որտեղ սոցիալական մեդիան և թվային նորությունները արագորեն տարածում են շուկայի պատմությունները: Չնայած ճանաչված կարևորությանը, շուկայի նարատիվների համակարգված նույնականացումը և վերլուծությունը զգալի մեթոդաբանական մարտահրավերներ են առաջացնում: Նարատիվները բնույթով սուբյեկտիվ են, դինամիկ զարգացող և հաճախ ներդրված մեծ քանակությամբ աղմկոտ տեքստային տվյալների մեջ: Այս բարդությունը դժվարացնում է նարատիվների առաջացման հայտնաբերումը, դրանց ազդեցության չափումը ֆինանսական շուկաների վրա և շուկայի աղմուկից իմաստալից ազդանշանների տարբերակումը: Այս հոդվածը անդրադառնում է շուկայի նարատիվների գիտական նույնականացման և վերլուծության հետ կապված կարևոր մարտահրավերներին: Մենք ուսումնասիրում ենք միջդիսցիպլինար մեթոդաբանություններ՝ ինտեգրելով վարքագծային ֆինանսների, բնական լեզվի մշակման (NLP) և մեքենայական ուսուցման ոլորտների պատկերացումները՝ առաջարկելու ամուր շրջանակներ նարատիվների հայտնաբերման և գնահատման համար: Ուսումնասիրությունը քննադատաբար վերանայում և գնահատում է մեթոդներ, ներառյալ կառուցվածքային վեկտորային ավտոռեգրեսիաները (SVAR) նարատիվային սահմանափակումներով, վերանկարագրման հանքարդյունահանումը, պատմության պատմման ալգորիթմները, նարատիվային քարտեզագրումը, նորությունների կլաստերացումը և տեքստային վերլուծությունը: Օգտագործելով էմպիրիկ դեպքերի ուսումնասիրություններ, հատկապես կենտրոնացած Microsoft Corporation-ի վրա, վերլուծվում է յուրաքանչյուր տեխնիկայի արդյունավետությունը՝ ընդգծելով դրանց համապատասխան ուժեղ և թույլ կողմերը: Մեր հետազոտությունը առաջարկում է հիբրիդ վերլուծական շրջանակ, որը համատեղում է նորությունների կլաստերացումը, նարատիվային քարտեզագրումը և առաջադեմ NLP տեխնիկաները՝ նարատիվային համահունչության բարելավման, թեմատիկ հստակության բարձրացման և արդյունավետ տրամադրության վերլուծության համար: Շուկայի պատմության գիտությունը զարգացնելով՝ այս մոտեցումը ներդրողներին, վերլուծաբաններին և քաղաքականություն մշակողներին տրամադրում է գործնական պատկերացումներ՝ բարելավելով նրանց կարողությունը կանխատեսելու շուկայի փոփոխությունները, կառավարելու ֆինանսական ռիսկերը և պահպանելու շուկայի կայունությունը:
Copyright (c) 2025 Davit Hayrapetyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՆԿԱՆԽԻԿ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ. ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
Ամբողջ աշխարհում բանկերը տրամադրում են հավելվածներ, որոնք օգնում են հաճախորդներին կառավարել դրամական փոխանցումները և նրանց ֆինանսական գործարքները, քանի որ անկանխիկ վճարման եղանակներն գնալով ավելի տարածված են դառնում: ArCa-ն ծառայում է որպես Հայաստանի Հանրապետության վճարային միասնական համակարգ, որը շուկային հնարավորություն է տալիս ընդունել անկանխիկ գործարքներ: Թեև կանխիկ գործարքները նվազագույնին հասցնելու համաշխարհային շարժումանը՝ ֆինանսական համակարգերը շարունակում են մեծապես հիմնվել կանխիկ գործարքների վրա: Հետազոտությունը ուսումնասիրում է, թե ինչպես են տարիքը և զբաղվածության կարգավիճակը ազդում Հայաստանաբնակների վճարումների և կանխիկ դրամի օգտագործման ձևերի վրա: Թեև ավելի վաղ ուսումնասիրությունները չեն հայտնաբերել գենդերային տարբերություններ վճարումների նախապատվությունների մեջ, նրանք ցույց են տվել, որ ավագ սերունդը և կոնկրետ ժողովրդագրությունը, օրինակ, գյուղաբնակները նախընտրում են կանխիկ վճարումները: Հետազոտության մեջ օգտագործվել է հարցաթերթ, որը տրամադրվել է մոտավորապես 300 մասնակիցների, որոնք ներառում էին 18-ից 58 տարեկան ինչպես աշխատող, այնպես էլ գործազուրկ անհատների: Ուսումնասիրության արդյունքները գնահատվել են գոյություն ունեցող հարցումների համեմատ, որոնք փաստում են վճարումների վարքագծի ձևերը: Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ էլեկտրոնային վճարման մեթոդները առավել գերադասելի են կանխիկից հիմնականում երիտասարդների կողմից, որն ամրապնդում է Ռոջերսի նորարարության տարածման տեսությանը․ այն ընդգծում է այնպիսի հատկանիշներ, ինչպիսիք են հարաբերական առավելությունը և տեխնոլոգիական համատեղելիությունը: Միջին հաշվով 41 տարեկան հարցվողները նախընտրել են կանխիկ վճարումներ կատարել, մինչդեռ ամենաերիտասարդ խումբը, որի միջին տարիքը 26-ից 30 տարեկան է, ընտրել է բջջային վճարման հավելվածներ այնպիսի վճարումների համար, ինչպիսիք են կոմունալների վճարումները և հեռախոսի լիցքավորումը, քանի որ այս վճարային համակարգերը անխափան կերպով ինտեգրված են իրենց սմարթֆոնների օգտագործման մեջ: Զբաղվածության կարգավիճակը նույնպես ազդել է նախապատվությունների վրա. աշխատանք չունեցող մարդիկ, ովքեր ստանում են դրամական նպաստներ, ինչպիսիք են կենսաթոշակները, հակված են օգտագործել կանխիկ գումար, մինչդեռ աշխատող մարդիկ ընտրել են քարտային վճարումները: Հարցվողները, ովքեր նախընտրում էին կանխիկ գործարքները, վստահություն են ցուցաբերել թվային վճարային համակարգերի նկատմամբ՝ օգտագործելով կոմունալ ծառայությունների վճարման հավելվածները: Հետազոտությունը ցույց է տալիս Հայաստանի առաջընթացը անկանխիկ տնտեսության զարգացման ուղղությամբ, քանի որ վճարային վարքը փոխվում է տարիքի և զբաղվածության հետ զուգահեռ, իսկ տեխնոլոգիաների ինտեգրումը արժեքավոր կանխատեսումներ է տալիս ապագա վճարային համակարգերի ընտրության վերաբերյալ:
Copyright (c) 2025 Nvard Petrosyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՐՑԱԽԻ ԲՆԻԿ ՀԱՅ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԷԹՆԻԿ ԻՆՔՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՀՈԳԵԿԵՐՏՎԱԾՔԻ ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՍՈՑԻԱԼ-ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՆԱԽԱԴՐՅԱԼՆԵՐԸ
Հոդվածում քննարկվում է ազգային ինքնության, հոգեկերտվածքի և հիմնարար համոզմունքների ձևավորման մի քանի հոգեբանական առանձնահատկություններ Արցախի հայերի օրինակով: Այնտեղ ծնված և վերջին երեք տասնամյակներում ապրած անձանց հետազոտության արդյունքների հիման վրա առանձնացվել են հոգեկերտվածքի պատմամշակութային ծագում ունեցող այն գործոնները, որոնք, ըստ հեղինակների, արտակարգ իրավիճակում իրենց շոշափելի ազդեցությունն են թողնում ազգային ինքնության, ազգային գիտակցության և մտածողության ձևավորման գործընթացի վրա: Ինչպես վկայում են հայ և այլազգի հետազոտողները, հնագույն ժամանակներից ի վեր ղարաբաղցին եղել է քաջ, համարձակ, հնարագետ, դիմացկուն, ազնիվ, անկաշառ ու անդավաճան՝ իր վարքային ընտրության մեջ։ Բնությունն ու պատմությունը Արցախում ստեղծել են արմենոիդ մարդաբանական տիպին պատկանող այնպիսի հանրույթ, որը, ներկայումս սփռված լինելով ամբողջ աշխարհում, հեշտությամբ կարող է ճանաչվել գործունեության լայն թափով, անձնազոհ քաջությամբ, խիզախության նկատմամբ հակվածությամբ, կողահաստության հասնող համառությամբ, իրասածիության հասնող համոզվածությամբ, ընտանեական կյանքում՝ նահապետականությամբ: Արցախցու այս համակրելի գծերը կարծես խտացնում են հին հայկական առաքինությունները։ Մարդկային այս որակները՝ արցախցի բազմաթիվ սերունդների երակներով փոխանցվելով, կարծրացել ու ձևավորել են երկրամասի հայության յուրատիպ անկրկնելի նկարագիրը:
Copyright (c) 2024 Վիտյա Յարամիշյան https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՌՈՂՋ ԱՊՐԵԼԱԿԵՐՊԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔԻ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆ
Սույն հոդվածի նպատակն է մասնագիտական հանրույթին ի ցույց դնել հարցաթերթիկային հարցման մեթոդով բացահայտված առողջ ապրելակերպի (ԱԿ) հանդեպ ուսանողների վերաբերմունքի և առողջության պահպանման ու ամրապնդման վերաբերյալ նրանց գիտելիքների մակարդակը։ Հոդվածում ներկայացված են ուսանողության՝ առողջ ապրելակերպի հանդեպ ունեցած վերաբերմունքի գնահատման նպատակով անցկացված էմպիրիկ հետազոտության արդյունքները։ Հետազոտության օբյեկտ են հանդիսացել «առողջություն» և «առողջ ապրելակեպ» հասկացությունների մասին ուսանողների պատկերացումներն ու այդ երևույթների հանդեպ նրանց վերաբերմունքը։ Հետազոտությունն իրականացվել է հարցաթերթիկային հարցման մեթոդով, որին մասնակցել է Հայ-ռուսական (Սլավոնական) համալսարանի 67 ուսանող: Կազմված հարցաշարում ներառված է եղել առողջ ապրելակերպին վերաբերող 15 հարց: Հարցաթերթիկային հարցման տվյալները մշակվել են մաթեմատիկական վիճակագրության համընդհանուր ընդունված մեթոդներով։ Ելնելով վերը նշվածից, սույն հոդվածում ներկայացված են հետազոտության արդյունքներ, որոնք կապված են սեփական առողջության և առողջ ապրելակերպի նկատմամբ երիտասարդության արժեքային վերաբերմունքի մակարդակի հետ: Հետազոտության եզրակացությունները կապված են երիտասարդ սերնդի առողջության, առողջ ապրելակերպի, ֆիզիկական ակտիվության նկատմամբ արժեքային վերաբերմունքի մակարդակի որոշման և դրա հետ կապված հիմնական նախասիրությունների հետ։
Copyright (c) 2024 Sahak Hovhannisyan, Armen Grigoryan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՄԱՆԿԱԿԱՆ ՆԿԱՐՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՅԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ԳՈՐԾԻՔՆԵՐԻ ԿԻՌԱՐՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
Հոդվածում վերլուծված են երեխաների հոգեբանական վիճակի ուսումնասիրման պրոյեկտիվ մեթոդների օգտագործման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ներկայացված է նկարների հոգեբանական գնահատման համար մեքենայական ուսուցման գործիքների ներդրման պիլոտաժային փորձ: Այս հարցերը պետք է համակողմանի դիտարկվեն, քանի որ հոգեբանական գնահատման մեթոդների մեծ մասը և, մասնավորապես, պրոյեկտիվ մեթոդիկաները ունեն հուսալիության և վալիդության հատուկ չափանիշներ, ինչպես նաև պահանջում են հատուկ պատրաստվածություն և մասնագիտական ​​իրավասություն դրանց մեկնաբանման համար: Հետազոտական ​​նախագծի նպատակն է օգտագործել թվայնացված նկարները, որոնք ստեղծվել են Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված երեխաների կողմից՝ որպես գործիք՝ բացահայտելու և գնահատելու նրանց հոգեբանական վիճակը՝ օգտագործելով մեքենայական ուսուցման մեթոդները: Մենք կարծում ենք, որ այս մոտեցումը կարող է արժեքավոր տեղեկատվություն տրամադրել կոնֆլիկտներից տուժած երեխաների հոգեբանական բարեկեցության մասին և կարող է ծառայել որպես ախտորոշիչ գործիք տնտեսական և հումանիտար ճգնաժամի ժամանակ: Հոգեբանական գնահատման ժամանակ հատկանիշի բացահայտման մոտեցումը սահմանում է հիմնական տեսողական տարրերը, ինչպիսիք են օբյեկտի չափը, գույնը և տարածական հարաբերությունները, որոնք պատկերացում են տալիս հուզական և ճանաչողական վիճակների մասին: Այսպիսով, մեքենայական ուսուցման մեթոդների կիրառումը և, մասնավորապես, առանձնահատկությունների դուրսբերումը, դասակարգումը, կլաստերավորումը և Լեզուների մեծ մոդելների օգտագործումը առաջարկում է փոխակերպիչ մոտեցում երեխաների նկարների հոգեբանական գնահատմանը: Օգտագործելով Նեյրոնային ցանցերը՝ առանձնահատկությունների դուրսբերման համար, այս մոդելները կարող են ավտոմատ կերպով հայտնաբերել կարևոր տեսողական տարրեր, ինչպիսիք են գծի ինտենսիվությունը, ձևի համամասնությունները, գույների օգտագործումը և խորհրդանշական առարկաները: Այս ավտոմատացված պրոցեսը նվազեցնում է ավանդական ձեռքով մեկնաբանության հետ կապված սուբյեկտիվությունը և փոփոխականությունը՝ բարձրացնելով գնահատումների ճշգրտությունն ու մասշտաբայնությունը: Բացի այդ, դասակարգման և կլաստերավորման ալգորիթմները տրամադրում են երեխաների նկարները խմբավորելու կառուցվածքային եղանակներ՝ հիմնված նմանատիպ հոգեբանական թեմաների վրա, ինչը թույլ է տալիս ավելի օբյեկտիվ վերլուծություն իրականացնել:
Copyright (c) 2024 Hrachya Hovhannisyan, Hrant Avanesyan, Arman Babayan, Yenok Hakobyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԽԱՂԱՂ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ՄՈՏ ՀԱՐՄԱՐՄԱՆ ՄԵԽԱՆԻԶՄՆԵՐԸ ՄՇՏԱԿԱՆ ԷՔՍՏՐԵՄԱԼ ՍԹՐԵՍԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ
Հոդվածը վերաբերում է խաղաղ բնակչության հարմարման վերլուծությանը երկարատև և շարունակական հոգեկան տրավմատիկ սթրեսի պայմաններում, որը պատճառված է զինված կոնֆլիկտներով։ Աշխատանքի արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ գոյություն ունեցող բազմաթիվ հետազոտությունները կենտրոնացած են զինվորների և վետերանների ադապտացիայի ուսումնասիրության վրա, ինչը ստեղծում է բացթողում քաղաքացիների հարմարման գործընթացների ընկալման մեջ, որոնք գտնվում են մշտական սթրեսի պայմաններում։ Հոդվածում քննարկվում են այն ուսումնասիրությունները, որոնք նվիրված են խաղաղ բնակչության ադապտացիայի և կենսունակության հարցերին շարունակական սթրեսի պայմաններում։ Գրականության ակնարկի արդյունքները հաստատում են, որ տրավմատիկ իրադարձությունների ազդեցության տևողությունը կարևոր գործոն է, որը որոշում է ադապտացիայի և կայունության մակարդակը։ Նաև նշվում է, որ երկարատև էքստրեմալ գործոնների ազդեցությունը կումուլյատիվ ազդեցություն է ունենում հոգեկան բարեկեցության վրա՝ ավելացնելով դեպրեսիայի, տագնապային խանգարումների զարգացման ռիսկը և նվազեցնելով դիմադրողականությունը։ Հոդվածում շեշտվում է խաղաղ բնակիչների հարմարման գործընթացին նվիրված հետազոտությունների պակասը և հիմնավորում է այս ոլորտում հետագա գիտական աշխատանքների իրականացման անհրաժեշտությունը։ Սա թույլ կտա ավելի ամբողջական հասկանալ ադապտացիայի գործընթացները երկարատև էքստրեմալ ազդեցության պայմաններում և մշակել արդյունավետ հոգեբանական աջակցման ծրագրեր հակամարտության գոտում բնակվող քաղաքացիների համար։
Copyright (c) 2024 Anastasiia Shumarova https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՓԱԽՍՏԱԿԱՆ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻ ԻՆՏԵԳՐԱՑՄԱՆ ՏԵՍԱԿԱՆ ՌԵՍՈՒՐՍԱՅԻՆ ՄՈԴԵԼԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ
2023 թվականին ավելի քան 100.000 արցախցիներ ստիպված եղան լքել իրենց տները և բռնի տեղահանվել Հայաստանի Հանրապետություն։ Բռնի տեղահանվածների հարմարումը նոր միջավայրին և հասարակության մեջ ինտեգրումը այսօր մեր առջև ծառացած առաջնային հետազոտական խնդիրներից է: Արցախցիների հարմարվողականության և ինտեգրման գործընթացն օժտված է առանձնահատկություններով, որոնք պայմանավորված են մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոններով Գիտության մեջ և պրակտիկայում մշակվել են փախստականների ինտեգրման մի քանի հայեցակարգային մոդելներ: Հոդվածում մենք ներկայացրել և քննարկել ենք դրանցից մի քանի առանցքային մոդելներ: Հաշվի առնելով, որ Արցախցիների բռնի տեղահանությունը, ի տարբերություն առկա շատ օրինակների, այնուամենայնիվ կրում է որոշ յուրահատկություններ, ինչպես նաև չկան փախստական ուսանողների ինտեգրման ունիվերսալ մոդելներ, մենք մշակել և առաջադրել ենք փախստական ուսանողների ինտեգրման ռեսուրսային տեական մոդել: Սույն մոդելում մենք առանձնացրել ենք անձնային և միջավայրային գործոններ, որոնք բեկվելով փախստականի անձի ռեսուրսային հիմքի մեջ, պայմանավորում են ինտեգրման արդյունավետությունը: Անձնային գործոնների շարքում մենք դիտարկում ենք գործոնների երկու խումբ. Առաջինը սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական գործոնների խումբն է։ Անձնային գործոնների երկրորդ խումբը հոգեբանականն է, որտեղ դիտարկում ենք ընկալումները և հնարավոր ռիսկերի և վտանգների ընկալումն ու գնահատումը: Միջավայրային գործոնները ներառում են փախստականների մասնակցությունը և քաղաքացիությունն ու անձի իրավունքները: Մեր առաջարկած մոտեցման համաձայն՝ այս գործոններն բեկվում են են փախստականի անձի ռեսուրսային միջավայրում: Ըստ մեր մոտեցման՝ ուսանողների ռեսուրսային միջավայրի առանցքը մարդու ժամանակային հեռանկարն է, ինչպես նաև կարևորում ենք կրթական գործընթացում լինելը որպես ինտեգրման գործընթացի կարևորագույն ռեսուրս։ Հաջորդ ռեսուրսը մարդու սեփական բարեկեցության մակարդակի ընկալումն ու գնահատումն է:
Copyright (c) 2024 Davit Hayrapetyan, Anna Hakobjanyan, Narine Mirzoyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՓՐԿԱՐԱՐՆԵՐԻ ԱՌԱՆՑՔԱՅԻՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՈՄՊԵՏԵՆՑԻԱՆԵՐԻ ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ
Փրկարարների մասնագիտական աշխատանքը վճռորոշ նշանակություն ունի արտակարգ իրավիճակներում, որտեղ փրկարարական աշխատանքների արդյունավետությունը ինչպես փրկարարների, այնպես էլ տուժածների անվտանգությունը ուղղակիորեն կախված է նրանց մասնագիտական կոմպետենցիաներից: Սույն հետազոտության նպատակն է՝ ուսումնասիրել առանցքային մասնագիտական որակներն ու հմտությունները, որոնք անհրաժեշտ են փրկարարների մասնագիտական արդյունավետ գործունեության համար։ Հետազոտությանը մասնակցել են 28 գործող փրկարար, ովքեր ավելի քան 10 տարի ներգրավված են եղել փրկարարական աշխատանքներում։ Փրկարար-ների մասնագիտական կարևոր որակների ուսումնասիրության համար օգտա-գործվել է փորձագիտական հարցման մեթոդը։ Փորձագիտական հարցման մեթոդը կիրառվել է հարցարանի միջոցով՝ գնահատելու 15 հատուկ հմտություն-ներ և որակներ, որոնք խմբավորվել են մասնագիտական կարողությունների, անձնական գծերի և սոցիալական հմտությունների խմբերում: Ստացված արդյունքների համաձայն՝ հաջողակ փրկարարական գործողու-թյան համար ամենակարևոր հատկանիշներն են տագնապայնության ցածր մակարդակը, թիմում առաջնորդելու և կառավարման հմտությունները, ֆիզիկա-կան պատրաստվածությունը և տոկունությունը: Ուսումնասիրությունը նաև ընդգծեց անձնային որակների և սոցիալական հմտությունների կարևորությունը փրկարարի մասնագիտության մեջ՝ ընդգծելով արդյունավետ հաղորդակ-ցության, առաջնորդության և թիմային աշխատանքի կարևորությունը: Այս արդյունքները ընդգծում են տեխնիկական կոմպետենցիաների հետ մեկտեղ անձնական և սոցիալական հմտությունների զարգացմանն առաջնա-հերթություն տալու հիմնահարցը: Թեև կոշտ հմտություններ (hard skills) կարելի է ձեռք բերել վերապատրաստման միջոցով, անձնական և սոցիալական հմտությունների զարգացումը պահանջում է մշտական ջանք: Կենտրոնանալով միջանձնային հարաբերությունների զարգացման, թիմային աշխատանքի և սթրեսի կառավարման վրա՝ կազմակերպությունները կարող են բարելավել իրենց փրկարարական թիմերի ընդհանուր պրոֆեսիոնալիզմը և արդյունավե-տությունը:
Copyright (c) 2024 Karine Hakobyan, Lusine Stepanyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՐԴԻ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ՍՈՑԻԱԼ-ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՀԵՆՔԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ
Հոդվածը ժողովրդավարությամբ պայմանավորված սոցիալական այս նոր իրավիճակում հայտնված հասա­րակության մասին է, որը կանգնած է կտրուկ փոփոխությունների առջև և որն իր հետ բերում է ոչ միայն հասարակության վերակառուցման, նոր սոցիալական ինստիտուտների ներմուծ­ման և գործառության անհրաժեշտություն, այլև հասարակության մշակութային, սոցիալ-հոգեբանական հենքի համարժեք փոփոխությունների անհրաժեշտություն: Տեղի են ունենում հասարակության սոցիալական և հոգևոր կյանքի բարդ տեղաշարժեր, որոնք հանգեցնում են հասարակության սոցիալ-հոգեբանական հենքի փոփոխության և մարդկային կեցության վերափոխման։ Ժողովրդավարական այս նոր պայմանները այս կամ այն չափով անդրադառնում են նաև մարդկային հարաբերությունների բնույթի ու բովանդակության, ինչպես նաև վարքի դրսևորման վրա: Քանի որ քաղաքակրթության հիմքում ընկած են մարդու կենսական պահանջմունքները, ապա դրանք էլ խթան են հանդիսանում մարդու կյանքն ավելի ակտիվացնելու համար: Ժողովրդավարական հասարակությունը դառնում է բազմակար­ծիքային ու այլընտրանքային և ստեղծվում է այնպիսի բարոյահոգեբանական մթնոլորտ, երբ մարդը ոչ միայն չի զգում մշակութային թերարժեքություն, այլև դառնում է նոր կացութաձևին ու ապրելակերպին առավել հարմարվող էակ: Մարդը ոչ թե սոցիալական պատկանելիություն է մատնանշում, այլև բնութագրում է որոշակի աշխարհըմբռնում, մտածողության ձև ու կենսաոճ: Հետազոտության նպատակը սոցիալական իրականության հենքի սոցիալ-փիլիսոփայական և հոգեբանական վերլուծությունն է և ժողովրդավարության պայմաններում ժամանակակից մարտահրավերները կենսունակ դարձնելու հիմնախնդիրները։
Copyright (c) 2024 Nelli Alaverdyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՌԱՋՆՈՐԴԻ ԲՆՈՒԹԱԳՐԻՉՆԵՐԻ ԵՎ ՀՈՒԶԱԿԱՆ ԲԱՐԵԿԵՑՈՒԹՅԱՆ ԿԱՊԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԵՔԻԱԹՆԵՐՈՒՄ
Մեր կողմից կատարված հետազոտությունները փաստում են, որ հեքիաթները կարող են դիտարկվել որպես առարկաների, մարդկանց, փոխհարաբերությունների, վստահության, բարեկեցության և այլ երևույթների ու ֆենոմենների վերաբերյալ հասարակության մոտ ձևավորված առաջնային սոցիալական պատկերացումների ձևավորման աղբյուր: Տվյալ հոդվածի նպատակն է հետազոտել հայկական հեղինակային հեքիաթներում առկա թագավորի կերպարի նկարագրությունը, ինչպես նաև հետազոտել հեքիաթների բարեկեցության գործակիցը: Կատարված հետազոտության տվյալները հիմք են տալիս ենթադրել, որ առաջնորդի դրական կերպարի և հեքիաթի պերսոնաժների հուզական բարեկեցության միջև առկա է որոշակի կապի մասին:
Copyright (c) 2024 Elina Asriyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՄԱՆԿՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐԸ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ
Հոդվածում ներկայացվել են մեր կողմից իրականացված հետազոտությունների արդյունքներից մի հատված ու տարբեր մասնագետների մոտեցումներ հետևյալ հարցերի ուղղությամբ՝ ի՞նչ է փոխվել երեխայի իմացական ոլորտում, մասնավորապես՝ մտածողության մեջ, սոցիալական վարքագծում, հուզակամային ոլորտում ըստ տարիքային փուլերի, ի՞նչ դրական և բացասական հետևանքների դրանք կարող են հանգեցնել անձի սոցիալականացման գործընթացում, ինչպ՞ես, ի՞նչ ուղղություններով վերափոխել կրթության համակարգը, ուսուցման գործընթացի մեթոդաբանությունը, որպեսզի հարմարեցնել ժամանակակից անձի զարգացման և տարիքային փոփոխություններին, կառավարել այդ զարգացումները, ապահովել նրա հաջող և ակտիվ սոցիալականացումը։ Մասնավորապես ներկայացվել են 21-րդ դարում կրտսեր դպրոցական տարիքում երեխայի իմացական, հուզակամային ոլորտներում, սոցիալական վարքագծում տեղի ունեցող փոփոխությունները։ Հետազոտություններն իրականացվել են դիտման, հացազրույցի, հրցաթերթիկային հացման և թեստերի մեթոդներով։ Հետազոտություններին մասնակցել են նախադպրոցական, դպրոցական տարիքի երեխաներ, ուսուցիչներ, մասնագետ մանկավարժներ։ Մեր կողմից կատարված հետազոտությունները փաստում են, որ ընդհանուր զարգացման տեմպերով, հոգեբանական նորագոյացությունների քանակով, դրանց դրսևորումների առանձնահատկություններով, ընդհանրական կարողունակություններով 21-րդ դարի երեխաներն առաջ են անցել նախորդ սերունդների իրենց հասակակիցներից։ Սակայն այստեղ, մեր կարծիքով, նպատակահարմար չէ միանշանակ դրական գնահատել այդ փոփոխությունները, քանի որ հոգեբանամանկավարժական տեսանկյունից առա են մի շարք խնդիրներ, որոնց մասին հանգամանորեն խոսել ենք հոդվածում։
Copyright (c) 2023 Srbuhi Gevorgyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0