«Արդի հոգեբանություն» գիտական հանդեսը Երևանի պետական համալսարանի փիլիսոփայության և հոգեբանության ֆակուլտետի ակադեմիական ամսագիր է։ Այն նպատակ ունի խթանել հոգեբանական գիտության ուսումնասիրության հետազոտությունները՝ կենտրոնանալով հոգեբանության և միջդիսցիպլինար գիտությունների ոլորտի հիմնական սյուների վրա:
Yerevan State University Publishing House
ՀՈՒՄԱՆԻՏԱՐ ՄԱՍՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ՍՈՎՈՐՈՂ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՊՐՈՖԻԼՆԵՐԸ․ ԿԼԱՍՏԵՐԱՅԻՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ
Այս ուսումնասիրության մեջ մենք սահմանում ենք Հայաստանի և Գերմանիայի հումանիտար գիտությունների (ՀԳ) ուսանողների հոգեբանական պրոֆիլները (ՀՊ): Այս աշխատանքի նպատակն է էմպիրիկ կերպով բացահայտել կայուն կլաստերներ, որոնք տարբերվում են ուսանողների անհանգստության աստիճանով, ինքնագնահատականով և մոտիվացիայով: Ուսումնասիրության վարկածն այն է, որ ՀԳ-ների հայկական և գերմանական նմուշներում կան կլաստերներ, որոնք տարբերվում են հուզական ֆոնի կայունությամբ, արտահայտված անհանգստությամբ և մոտիվացիոն տեսակներով: Ուսումնասիրությանը մասնակցել է 600 ՀԳ (300-ը Հայաստանից, 300-ը Գերմանիայից). Հայաստանում միջին տարիքը 23 տարեկան էր, Գերմանիայում՝ 32 տարեկան: Օգտագործվել են STAI-ն, Բուդասսիի և Գորդեևայի և Օսին Ե.Ն.-ի ակադեմիական մոտիվացիայի տեխնիկան: Տվյալները մշակվել են կորելյացիայի, վարիացիոնության և կլաստերային վերլուծության մեթոդներով: Ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տվել, որ Հայաստանի ՀԳ-ները գերակշռում են անհանգստության բարձր մակարդակով, մինչդեռ Գերմանիայի ՀԳ-ները ավելի շատ բնութագրվում են արտաքին մոտիվացիայով: Կլաստերային վերլուծությունը բացահայտել է չորս կայուն ՀՊ՝ հուզականորեն կայուն, ճկուն մոտիվացված, անհանգստորեն կախված և անորոշորեն հակասական: Արդյունքները հաստատում են անհանգստության, ինքնագնահատականի և մոտիվացիայի միջև կապը, ինչպես նաև ներքին մոտիվացիայի կարևորությունը ՍՀՖ-ին հաջողությամբ ադապտացիայի համար։
Copyright (c) 2025 Violeta Mosinyan-Meier, Hrant Avanesyn https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՁԵՌԱԳՐԻ ՖՈՐՄԱԼԻԶԱՑՎԱԾ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՐՊԵՍ ԴԱՏԱԿԱՆ ​​ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ԳՈՐԾԻՔ
Դատաբժշկական հոգեբանական գնահատումը պահանջում է համապարփակ, գիտականորեն հիմնավորված մոտեցում, որը կարող է արտացոլել ինչպես բացահայտ վարքագիծը, այնպես էլ անուղղակի հոգեբանական դինամիկան: Այս հոդվածը ուսումնասիրում է ֆորմալացված ձեռագրի վերլուծության դերը որպես կառուցվածքային պրոյեկտիվ մեթոդ, որը լրացնում է բազմամոդալ դատաբժշկական շրջանակի ավանդական գործիքները: Մոտեցումը հիմնված է ստանդարտացված սահմանումների, չափելի ձեռագրի պարամետրերի և վիճակագրական մոդելավորման վրա՝ դիտարկելի շարժիչ օրինաչափությունները հոգեբանորեն նշանակալից ցուցանիշների վերածելու համար: Կենտրոնանալով չափելի կամ առնվազն քանակապես գնահատված ձեռագրի առանձնահատկությունների վրա, ինչպիսիք են տարածական դասավորությունը, ճնշումը, արագությունը, ձևը, ռիթմը և փոփոխականությունը, մեթոդը հնարավորություն է տալիս մուտք գործել անուղղակի հուզական և ճանաչողական դինամիկայի, որոնք հաճախ անհասանելի են ինքնագնահատման կամ կառուցվածքային թեստավորման միջոցով: Դրա աննկատ և բնական բնույթը այն դարձնում է հատկապես արդյունավետ դատաբժշկական համատեքստերում, որտեղ քննվողները կարող են գիտակցաբար փորձել կարգավորել կամ աղավաղել ինքնաներկայացումը: Չնայած էմպիրիկ վավերացումը մնում է շարունակական գործընթաց, յուրաքանչյուր կիրառություն նպաստում է մոդելի հուսալիության կատարելագործմանը և հաստատմանը: Դեպքերի վրա հիմնված վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ ձեռագրի ցուցանիշները կարող են իմաստալից կերպով համապատասխանել փորձագիտական ​​հոգեբանական դատողություններին և վարքային դիտարկումներին, մինչդեռ պատահական անհամապատասխանությունները օգնում են կատարելագործել մեկնաբանությունը և խթանել ախտորոշիչ զգուշությունը: Մեթոդաբանական եռանկյունացման միջոցով այս մոտեցումը նպաստում է անուղղակի և բացահայտ տվյալների ինտեգրմանը՝ բարձրացնելով դատաբժշկական եզրակացությունների խորությունն ու օբյեկտիվությունը։ Ձեռագրի ֆորմալացված վերլուծությունը, երբ կիրառվում է բազմամեթոդային նախագծման շրջանակներում, աջակցվում է արհեստական ​​բանականության մեթոդներով և մեկնաբանվում է որակավորված մասնագետների կողմից, առաջարկում է անհատականության կառուցվածքի և վարքագծի կարգավորման վերաբերյալ լրացուցիչ պատկերացում։ Դրա համակարգված և թափանցիկ կիրառումը ամրապնդում է փորձագիտական ​​հոգեբանական գնահատումների գիտական ​​վավերականությունը և իրավական պաշտպանվածությունը՝ նպաստելով ավելի համապարփակ և հավաստի դատաբժշկական գնահատումների։
Copyright (c) 2025 Yury Chernov, Ruben Aghuzumtsyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԹՎԱՅԻՆ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԵԾԱՀԱՍԱԿՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՀԱՐՄԱՐՄԱՆ ԵՎ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԻՆՏԵԳՐՄԱՆ ՎՐԱ՝
Ժամանակակից թվային հասարակությունում տարեց մարդկանց հոգեբանական բարեկեցությունը և սոցիալական ինտեգրումը ավելի ու ավելի են պայմանավորված նրանց վերաբերմունքով թվային տեխնոլոգիաների հանդեպ և դրանց կիրառման հմտություններով։ Այս ուսումնասիրության նպատակն է վերլուծել թվային տեխնոլոգիաների հոգեբանական ազդեցությունը 65 և բարձր տարիքի անձանց վրա՝ շեշտը դնելով հոգեբանական հարմարվողականության, սոցիալական առողջության և ճանաչողական ֆունկցիաների վրա։ Ուսումնասիրությունը իրականացվել է 2024–2025 թթ․՝ ընդգրկելով 150 մասնակիցների՝ 65-85 տարիքային խմբից։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ թվային տեխնոլոգիաների ակտիվ կիրառումը կարող է ունենալ ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական հոգեբանական հետևանքներ՝ կախված օգտագործման ինտենսիվությունից, մոտիվացիաներից և սոցիալական աջակցության մակարդակից։ Հիմնական եզրակացությունները ցույց են տալիս, որ չափավոր օգտագործումը նպաստում է ճանաչողական ակտիվության պահպանմանը և սոցիալական կապերի ամրապնդմանը, մինչդեռ չափից շատ կամ անկառավարելի օգտագործումը կարող է հանգեցնել սթրեսի, անհանգստության և սոցիալական մեկուսացման։
Copyright (c) 2025 Anna Nadoyan, Anahit Stepanyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ESG ՉԱՓԱՆԻՇՆԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ՆԵՐԴՐՈՂՆԵՐԻ ՎԱՐՔԱԳԾԻ ԵՎ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ԿԱՅԱՑՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ ՎՐԱ՝ ՄԵՆՏԱԼ ԷՎՐԻՍՏԻԿԱՅԻ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑ
Ներդրողների կողմից որոշումների կայացումը հաճախ ձևավորվում է ներդրումային ընկերության մի շարք ֆինանսական և ոչ ֆինանսական պարամետրերի ուսումնասիրության միջոցով՝ ներդրումային շահութաբերությունը կանխատեսելու, ապրանքի կամ շուկայի հետ կապված ապագա ռիսկերն ու մարտահրավերները որպես ամբողջություն հասկանալու, ընկերության մտավոր պատկերը ստեղծելու համար՝ իր առավելություններով և թերություններով: 1970-ական թվականներից և դրանից հետո հոգեբանական հետազոտությունները թույլ տվեցին մեզ հայեցակարգել իրական աշխարհի որոշումների կայացումը (ՄԿ), հասկանալ մարդկային տեղեկատվության մշակման սահմանափակումները և մեր ռացիոնալությունը սահմանափակող անձնական ճանաչողական, հուզական առանձնահատկությունների ազդեցությունը, միևնույն ժամանակ թույլ տալով մեզ կայացնել օպտիմալ որոշումներ: Հետազոտությունը մեզ հնարավորություն տվեց հասկանալու էվրիստիկայի և կողմնակալության ճանաչողական մեխանիզմները, որոնք որոշ չափով պարզեցնում են բարդ տեղեկատվական հոսքը և օպտիմալացնում մտավոր վերլուծության գործընթացը, սակայն կարող են ստեղծել որոշ համակարգված սխալներ կամ իրավիճակի աղավաղված ընկալումներ կամ չափազանց վստահության զգացում: Հոդվածում ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են էթիկական նկատառումները գործում որպես էվրիստիկաներ ներդրումային վարքագիծը ուղղորդելու գործում, մասնավորապես ESG (Շրջակա միջավայրի, սոցիալական և կառավարման) կատարողականի համատեքստում: Վարքային ֆինանսների տեսությունից ելնելով՝ մենք ենթադրում ենք, որ էթիկական հեղինակությունը գործում է որպես ազդակ, որը ազդում է ընկալվող վստահելիության վրա և կախված ներդրողի մտադրություններից (արագ շահույթ կամ դանդաղ աճ) կարող է տարբեր կերպ ազդել նրանց որոշումների վրա։ 37 ներդրողների նմուշ օգտագործելով՝ մենք անցկացրեցինք խառը մեթոդներով ուսումնասիրություն՝ համատեղելով որոշումների կայացման և մտավոր հևրիստիկայի պրոֆիլի և անձնական DM գործոնները ներդրումային վարքագծի ինքնագնահատականի արդյունավետության և ESG չափանիշները հաշվի առնելու հակվածության հետ։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ երկարաժամկետ ներդրողները համակարգված կերպով օգտագործում են ESG տվյալները և էվրիստիկայի և կողմնակալության (փոխկապակցվածությունը դեռևս ուսումնասիրված չէ) միջոցով ազդում են DM-ի վրա։ Այնուամենայնիվ, ESG չափանիշները կարևոր համարելով՝ ներդրողները պարտադիր չէ, որ կատարեին ESG տեղեկատվություն փնտրելու վարքագիծ։ Այս արդյունքները ընդգծում են էթիկայի և ճանաչողական մշակման միջև խաչմերուկը ֆինանսական համատեքստերում։ Էթիկական ազդակները, կարծես, ծառայում են որպես ինտուիտիվ ֆիլտրեր ներդրումային դատողություններում, ինչը ենթադրում է, որ ESG-ի վերաբերյալ պատշաճ հաշվետվությունը և հաղորդակցությունը կարող են էապես ձևավորել շուկայի վարքագիծը հոգեբանական ուղիներով։
Copyright (c) 2025 Arevik Heboyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ ՎԱՐՔԻ ԴՐԴԱՊԱՏՃԱՌՆԵՐԸ ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԻ ՇՐՋԱՆՈՒՄ
Հոդվածում քննարկվում են հայ երիտասարդների սպառողական վարքագծի դրդապատճառների հետազոտության արդյունքները: Ներկայացվում է սպառողական դրդապատճառները բացահայտող հարցաթերթիկի մշակման գործընթացը: Վերլուծվում և մեկնաբանվում են երիտասարդների շրջանում սպառողական դրդապատճառների դրսևորման առանձնահատկությունները: Հետազոտության համաձայն՝ երիտասարդների սպառողական վարքագիծը հիմնականում ուղղորդվում է ներքին կողմնորոշմամբ դրդապատճառներով: Սակայն սպառման իրավիճակներում արտաքին կողմնորոշմամբ դրդապատճառները վարքագծի մեջ ավելի քիչ են ներգրավված:
Copyright (c) 2025 L.S. Sargsyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐԻ ԴԵՐԸ ԱԿՈՒԼՏՈՒՐԱՑԻՈՆ ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԿԱՆԽՈՐՈՇՄԱՆ ՄԵՋ
Ընտանեկան միջավայրը, մասնավորապես ընտանեկան դինամիկան, կարևոր դեր է խաղում անհատների ինքնագիտակցության ձևավորման գործում, որն էլ իր հերթին ազդում է նրանց էթնիկ ինքնության զարգացման վրա: Էթնիկ ինքնությունը կարող է ազդել այն բանի վրա, թե ինչպես են ներգաղթյալները ընկալում ինչպես իրենց ժառանգական մշակույթը, այնպես էլ ընդունող մշակույթը: Եթե անհատները դրականորեն են վերաբերվում իրենց ընտանիքին, ապա նրանք ավելի հավանական է, որ կգնահատեն իրենց ընտանեկան մշակույթը, մինչդեռ ընտանեկան բացասական փորձառությունները կարող են հանգեցնել իրենց ընտանեկան մշակույթի մերժմանը: Այս ընտանեկան փորձառությունները կարող են նաև ազդել ընտանիքից դուրս միջանձնային հարաբերությունների վրա: Սեփական մշակույթի հետ դրական նույնականացումը հաճախ կապված է այլ մշակույթների հետ ավելի դրական փոխազդեցությունների հետ: Այս ուսումնասիրությունը վերանայում է ընտանեկան միջավայրի և կուլտուրայի վերաբերյալ առաջնային արխիվային տվյալները՝ տրամադրելով արդյունքների վերաիմաստավորում թարմացված գրականության վերանայման տեսանկյունից: Առաջ է քաշվում վարկած, որ ընտանեկան միջավայրը կարող է ազդել կուլտուրայի ռազմավարությունների վրա այնպես, որ ավելի դրական փորձառությունները հանգեցնեն ավելի դրական կուլտուրայի ռազմավարությունների, և հակառակը, բացասական փորձառությունները կարող են հանգեցնել ավելի բացասական կուլտուրայի փորձառությունների: Տվյալների վերլուծությունը մասամբ հաստատում է այս վարկածները՝ ցույց տալով, որ մասնակիցները, ովքեր հայտնել են իրենց ընտանիքի հետ ավելի կոնֆլիկտային փորձառությունների մասին, հակված են մերժել իրենց ընտանեկան ժառանգական մշակույթը և ընդունել ավելի սթրեսային կուլտուրայի ռազմավարություններ, ինչպիսին է մարգինալացման ռազմավարությունը: Այնուամենայնիվ, դրական ընտանեկան միջավայրը կուլտուրացման ռազմավարությունների նշանակալի կանխատեսող գործոն չէր։ Բացի այդ, ԱՄՆ-ում բնակվելու տարիքը և տարիները դիտարկվել են որպես վերահսկիչ փոփոխականներ։ Քննարկումը ուսումնասիրում է արդյունքների հետևանքները անհատական ​​և ընտանեկան թերապիայի ոլորտներում։
Copyright (c) 2025 George Gharibian https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՆԵՎՐՈՏԻԶՄԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ
Նևրոտիզմի հոգեբանական արդի հետազոտություններում աճում է սո-ցիալական տեսանկյունների հանդեպ հետաքրքրությունը: Նևրոտիզմի դրսևոր-ման մակարդակն ազդում է ոչ միայն անձի բարեկեցության վրա, այլև որոշակի ազդեցություն է ունենում ինքնագնահատականի, ազատ հաղորդակցվելու ունակության և հասարակության մեջ ինքնիրացման ձևերի վրա։ Այս հոդվա-ծում նևրոտիզմի խնդիրը դիտարկվում է սոցիալ-հոգեբանական տեսանկյու-նից, հատուկ ուշադրություն է դարձվում ներգաղթյալների մոտ սոցիալական նևրոտիզմի դրսևորմանը և կարևորվում է սոցիալական նևրոտիզմի ուսումնա-սիրությունը սոցիալական միջավայրի փոփոխության և սոցիալական նոր պայմաններին հարմարվելու համատեքստում: Հետազոտության արդյունք-ներով պարզվել է, որ ներգաղթյալների շրջանում նևրոտիզմի մակարդակը փոխկապակցված է մասնագիտությունից բավարարվածության մակարդակի հետ և ունի որոշակի գենդերային տարբերություններ համահարաբերակցային կապերի ինտենսիվության մեջ: Բացասական համահարաբերակցային կապեր են հայտնաբերվել տղամարդկանց խմբում (-799**) մասնագիտականբավա-րարվածության և ցածր ինքնագնահատականի մակարդակի և տղամարդկանց (-869**) ու կանանց (-797***) խմբերում դեպրեսիվության և մասնագիտական բավարարվածության մակարդակների միջև։ Աշխատանքի գործնական նշանա-կությունը կայանում է նաև ուսումնասիրության սոցիալական նշանակության մեջ, որի արդյունքները կարող են համալրվել ներգաղթյալների տարբեր տարիքային խմբերի և հասարակության այլ սոցիալական խմբերի մոտ սոցիալական նևրոտիզմի բնութագրերի և դրսևորման վերաբերյալ ուսումնա-սիրություններով:
Copyright (c) 2025 Rafik Petrosyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՀՈԳԵՍՈՄԱՏԻԿ ԽԱՆԳԱՐՈՒՄՆԵՐԸ ՊԱՅՄԱՆԱՎՈՐՈՂ ՏԵՍԱԿԱՆ ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԵՐԸ. ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՊՐԱԿՏԻԿԱ
Վերջին տարիներին կտրուկ աճել է հոգեսոմատիկ խանգարումներով տառապող հիվանդների թիվը, ինչի մասին վկայում են թե՛ բժիշկները, թե՛ հոգեբանները, թե՛ հոգեթերապևտները։ Հոգեսոմատիկ խանգարումները բարդ և բազմակողմանի երևույթներ են, որոնք հիմնված են ինչպես հոգեբանական, այնպես էլ՝ սոմատիկ գործընթացների վրա։ Պատմականորեն տարբեր հետազոտողներ առաջարկել են բազմաթիվ մոդելներ և հայեցակարգեր՝ փորձելով բացատրել հոգեկան վիճակների և ֆիզիկական ախտանիշների միջև կապը: Այսպես, օրինակ, մ.թ.ա. 5-րդ դարում Սոկրատեսը պնդում էր, որ հոգեկանից առանձին չկա ֆիզիկական հիվանդություն, իսկ Պլատոնն ասել էր. «Մեծ սխալ են թույլ տալիս՞ երբ ֆիզիկական և հոգեկան հիվանդությունները բուժում են տարբեր բժիշկներ։ Ի վերջո, մարմինն անբաժան է հոգուց»։ Հիպոկրատը հիվանդությունը համարում էր ոչ թե աստվածների պատիժ, այլ հիգիենայի կանոնների խախտում, ոչ ճիշտ ապրելակերպի և շրջակա միջավայրի պայմանների արդյունք։ Եթե ​​բժիշկները կարծում են, որ հիվանդության պատճառ են հանդիսանում այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են գենետիկան, վարակները, բակտերիաները և այլ կենսաբանական գործոնները, ապա հոգեթերապևտները կարևոր դեր են հատկացնում հոգեբանական գործոններին։ Սույն հոդվածի նպատակն է ուսումնասիրել հոգեսոմատիկ խանգարումների ձևավորման և առաջացման գործում հոգեբանական գործոնների դերը: Դիտարկվում են հոգեվերլուծական, բնութագրական, նեյրոֆիզիոլոգիական և ինտեգրացիոն տեսությունները, որոնք օգնում են հասկանալ հոգեսոմատիկ խանգարումների էությունը։
Copyright (c) 2025 Vanane Mirzoyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՆՁՆԱՅԻՆ ՀԱՍՈՒՆՈՒԹՅԱՆ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԸՆՏԱՆԻՔԻ ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅԱՆ ՎՐԱ
Հոդվածում քննարկվում է անձի հոգեբանական հատկությունների և անձնային հասունության ազդեցությունը ընտանիքի կայունության վրա: Հասարակության մեջ ամենամեծ նշանակություն ունեցող ինստիտուտում՝ ընտանիքում, ձևավորվում և զարգանում է մարդու անձը։ Անսահման մեծ է ընտանիքի ազդեցությունն անձի ինքնության ձևավորման վրա՝ հատկապես շփման դինամիկայի և դաստիարակչական ոճերի համատեքստում, որոնք ձևավորում են անհատականության վարքագծի և հուզական առողջության զարգացումը, ինչպես նաև հոգեբանական բարեկեցությունը, որոնք հետագայում հանդիսանում են կայուն և ամուր ընտանիք ձևավորելու կարևոր գրավականները ։ Ընտանիքի կայունության վրա մեծ ազդեցություն ունեն սոցիալական միջավայրը, տնտեսական գործոնները և հասարակության մշակութային առանձնահատկությունները։ Ներդաշնակ և կայուն ընտանեկան հարաբերություններ կառուցելու գործում առանցքային դեր ունի անձնային հասունությունը, որը ողջ կյանքում մշտապես շարունակվող կայացման գործընթաց է։ Որպես անձնային հասունության բաղադրիչ դիտարկվում է նաև անձի ընտանիք կազմելու և ընտանիքում ապրելու կարողությունը։ Համաձայն հոգեբանական տեսությունների անձի հասունությունը դիտարկվում է սոցիալական միջավայրում, որտեղ նա ոչ միայն ձևավորում է սոցիալական հարաբերություններ, այլև իրականացնում որոշակի գործունեություն։ Այս տեսանկյունից անձնային հասունությունը ենթադրում է նպատակային գործունեության իրականացում, որն արդի հասարակությունում հիմնականում արտահայտվում է մասնագիտական զարգացման միջոցով։ Բազում հոգեբանների պնդմամբ ընտանիքի կայունությունը, իբրև հիմնախնդիր, պայմանավորված է համակեցության խոչընդոտները հաղթահարելու կարողությամբ և այդ համատեքստում հաճախ շրջանցվում է անձանց հասունության խնդիրը: Անհրաժեշտություն է առաջանում պարզել, թե որքանո՞վ են փոխկապակցված անձնային հասունությունն ու ընտանեկան փոխհարաբերությունները, ինչպիսի՞ օրինաչափություններով է այն դրսևորվում: Իրականացված է տևական ժամանակ ամուսնության մեջ գտնվող և ամուսնալուծված անձանց հոգեբանական հասունության և անձնային առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն: Վերջինս թույլ է տվել պարզել ընտանիքի կայունության վրա ազդող անձնային հասունության կարևոր բաղադրիչները: Հոդվածն անդրադարձ է կատարել անձի հասունության չափանիշների մշակմանը մի շարք գիտական և հոգեբանական մոտեցումներում, ներկայացված են տեսական մի շարք մոտեցումներ ընտանիքի և անձնային հասունության վերաբերյալ, ինչպես նաև իրականացված է ժամանակակից մոտեցումների համեմատական վերլուծություն: Կատարված ուսումնասիրության արդյունքում դիտարկված միտումները կարող են վկայել անձնային որոշ առանձնահատկությունների առկայության մասին, որոնք կարող են ազդել ամուսնական հարաբերությունների կայունության վրա։ Իրականացված ուսումնասիրությունը թույլ կտա ձևավորել ընտանիքի կայունությանը նպաստող անձնային գործոնների զարգացման մոտեցումներ:
Copyright (c) 2025 Anna Aleksanyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԸՄԲԻՇՆԵՐԻ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԲՆՈՒԹԱԳՐԵՐԻ ԴԵՐԸ ՄՐՑԱԿՑԱՅԻՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԸՆԹԱՑՔՈՒՄ
Հոդվածում ուսումնասիրվում է ըմբիշների անհատական հոգեբանա­կան բնութագրերի դերը մրցակցային գործունեության ընթացքում։ Հետազոտությանը մասնակցել են հունա-հռոմեական և ազատ ոճի 45 ըմբիշներ (18-32 տարեկան), որոնք բաժանվել են երեք խմբի՝ ըստ իրենց որա­կա­վորման մակարդակի: Ստանդարտացված հոգեբանական մեթոդների օգտագործմամբ հետազոտությունը բացահայտել է զգալի տարբերություններ հուզական կայունության, ինքնակառավարման, տագնապայնության, ագրե­սիա­յի կառավարման և մոտիվացիոն ուղղվածության մեջ՝ բարձր որակավորում ունեցող և սկսնակ ըմբիշների միջև: Արդյունքները ցույց են տվել, որ բարձր որակավորում ունեցող ըմբիշները ցուցաբերում են հուզական կայունության, խիզախության և ինքնակառավար­ման ավելի բարձր մակարդակ՝ տագնապայնության և լարվածության ավելի ցածր մակարդակի հետ մեկտեղ: Նրանք հիմնականում դրսևորում են գործիքային ագրեսիա՝ որպես մրցակցային առավելություն ստանալու միջոց, մինչդեռ սկսնակները ցուցաբերում են ավելի ռեակտիվ ագրեսիա: Հաջողու­թյան մոտիվացիայի և անհաջողության խուսափման մոտիվացիայի հարաբե­րա­կ­ցու­թյունը նույնպես զգալիորեն տարբերվում է որակավորման խմբերի միջև: Հայ մարզիկների հետ կատարված ուսումնասիրության արդյունքները համե­մատ­վել են ռուս գիտնականների նմանատիպ աշխատանքների հետ, ինչը հնարավորություն է տվել հաստատել համեմատական ​​վերլուծությունը և հիմնավորել գնահատման գործիքակազմը։ Կորելյացիոն վերլուծությունը հաստատել է նշանակալի կապեր հոգե­բա­նա­կան բնութագրերի և մրցակցային արդյունավետության ցուցանիշների միջև: Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել ըմբիշների հոգեբա­նա­կան պատրաստության անհատականացված ծրագրեր մշակելու համար՝ հաշվի առնելով նրանց անձնային առանձնահատկությունները, հատուկ ուշադրություն դարձնելով հուզական կայունությանը, ինքնակառավարմանը, ագրեսիայի կառավարմանը և մոտիվացիոն ուղղվածության օպտիմալացմանը:
Copyright (c) 2025 Ira Poghosyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Շուկայի նարատիվների հասկացում․ նույնականացման և վերլուծության միջդիսցիպլինար մոտեցում
Շուկայի նարատիվները՝ համատեղ կիսվող պատմություններն ու տնտեսական դիսկուրսները, զգալի ազդեցություն ունեն ներդրողների վարքագծի, շուկայի տրամադրության և ակտիվների գնագոյացման դինամիկայի վրա: Նարատիվ տնտեսագիտության գաղափարը, որը առաջադրել է Ռոբերտ Շիլլերը, ընդգծում է այս նարատիվների տարածման և ազդեցության ըմբռնման կարևորությունը, հատկապես մերօրյա թվային դարաշրջանում, որտեղ սոցիալական մեդիան և թվային նորությունները արագորեն տարածում են շուկայի պատմությունները: Չնայած ճանաչված կարևորությանը, շուկայի նարատիվների համակարգված նույնականացումը և վերլուծությունը զգալի մեթոդաբանական մարտահրավերներ են առաջացնում: Նարատիվները բնույթով սուբյեկտիվ են, դինամիկ զարգացող և հաճախ ներդրված մեծ քանակությամբ աղմկոտ տեքստային տվյալների մեջ: Այս բարդությունը դժվարացնում է նարատիվների առաջացման հայտնաբերումը, դրանց ազդեցության չափումը ֆինանսական շուկաների վրա և շուկայի աղմուկից իմաստալից ազդանշանների տարբերակումը: Այս հոդվածը անդրադառնում է շուկայի նարատիվների գիտական նույնականացման և վերլուծության հետ կապված կարևոր մարտահրավերներին: Մենք ուսումնասիրում ենք միջդիսցիպլինար մեթոդաբանություններ՝ ինտեգրելով վարքագծային ֆինանսների, բնական լեզվի մշակման (NLP) և մեքենայական ուսուցման ոլորտների պատկերացումները՝ առաջարկելու ամուր շրջանակներ նարատիվների հայտնաբերման և գնահատման համար: Ուսումնասիրությունը քննադատաբար վերանայում և գնահատում է մեթոդներ, ներառյալ կառուցվածքային վեկտորային ավտոռեգրեսիաները (SVAR) նարատիվային սահմանափակումներով, վերանկարագրման հանքարդյունահանումը, պատմության պատմման ալգորիթմները, նարատիվային քարտեզագրումը, նորությունների կլաստերացումը և տեքստային վերլուծությունը: Օգտագործելով էմպիրիկ դեպքերի ուսումնասիրություններ, հատկապես կենտրոնացած Microsoft Corporation-ի վրա, վերլուծվում է յուրաքանչյուր տեխնիկայի արդյունավետությունը՝ ընդգծելով դրանց համապատասխան ուժեղ և թույլ կողմերը: Մեր հետազոտությունը առաջարկում է հիբրիդ վերլուծական շրջանակ, որը համատեղում է նորությունների կլաստերացումը, նարատիվային քարտեզագրումը և առաջադեմ NLP տեխնիկաները՝ նարատիվային համահունչության բարելավման, թեմատիկ հստակության բարձրացման և արդյունավետ տրամադրության վերլուծության համար: Շուկայի պատմության գիտությունը զարգացնելով՝ այս մոտեցումը ներդրողներին, վերլուծաբաններին և քաղաքականություն մշակողներին տրամադրում է գործնական պատկերացումներ՝ բարելավելով նրանց կարողությունը կանխատեսելու շուկայի փոփոխությունները, կառավարելու ֆինանսական ռիսկերը և պահպանելու շուկայի կայունությունը:
Copyright (c) 2025 Davit Hayrapetyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՆԿԱՆԽԻԿ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ. ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
Ամբողջ աշխարհում բանկերը տրամադրում են հավելվածներ, որոնք օգնում են հաճախորդներին կառավարել դրամական փոխանցումները և նրանց ֆինանսական գործարքները, քանի որ անկանխիկ վճարման եղանակներն գնալով ավելի տարածված են դառնում: ArCa-ն ծառայում է որպես Հայաստանի Հանրապետության վճարային միասնական համակարգ, որը շուկային հնարավորություն է տալիս ընդունել անկանխիկ գործարքներ: Թեև կանխիկ գործարքները նվազագույնին հասցնելու համաշխարհային շարժումանը՝ ֆինանսական համակարգերը շարունակում են մեծապես հիմնվել կանխիկ գործարքների վրա: Հետազոտությունը ուսումնասիրում է, թե ինչպես են տարիքը և զբաղվածության կարգավիճակը ազդում Հայաստանաբնակների վճարումների և կանխիկ դրամի օգտագործման ձևերի վրա: Թեև ավելի վաղ ուսումնասիրությունները չեն հայտնաբերել գենդերային տարբերություններ վճարումների նախապատվությունների մեջ, նրանք ցույց են տվել, որ ավագ սերունդը և կոնկրետ ժողովրդագրությունը, օրինակ, գյուղաբնակները նախընտրում են կանխիկ վճարումները: Հետազոտության մեջ օգտագործվել է հարցաթերթ, որը տրամադրվել է մոտավորապես 300 մասնակիցների, որոնք ներառում էին 18-ից 58 տարեկան ինչպես աշխատող, այնպես էլ գործազուրկ անհատների: Ուսումնասիրության արդյունքները գնահատվել են գոյություն ունեցող հարցումների համեմատ, որոնք փաստում են վճարումների վարքագծի ձևերը: Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ էլեկտրոնային վճարման մեթոդները առավել գերադասելի են կանխիկից հիմնականում երիտասարդների կողմից, որն ամրապնդում է Ռոջերսի նորարարության տարածման տեսությանը․ այն ընդգծում է այնպիսի հատկանիշներ, ինչպիսիք են հարաբերական առավելությունը և տեխնոլոգիական համատեղելիությունը: Միջին հաշվով 41 տարեկան հարցվողները նախընտրել են կանխիկ վճարումներ կատարել, մինչդեռ ամենաերիտասարդ խումբը, որի միջին տարիքը 26-ից 30 տարեկան է, ընտրել է բջջային վճարման հավելվածներ այնպիսի վճարումների համար, ինչպիսիք են կոմունալների վճարումները և հեռախոսի լիցքավորումը, քանի որ այս վճարային համակարգերը անխափան կերպով ինտեգրված են իրենց սմարթֆոնների օգտագործման մեջ: Զբաղվածության կարգավիճակը նույնպես ազդել է նախապատվությունների վրա. աշխատանք չունեցող մարդիկ, ովքեր ստանում են դրամական նպաստներ, ինչպիսիք են կենսաթոշակները, հակված են օգտագործել կանխիկ գումար, մինչդեռ աշխատող մարդիկ ընտրել են քարտային վճարումները: Հարցվողները, ովքեր նախընտրում էին կանխիկ գործարքները, վստահություն են ցուցաբերել թվային վճարային համակարգերի նկատմամբ՝ օգտագործելով կոմունալ ծառայությունների վճարման հավելվածները: Հետազոտությունը ցույց է տալիս Հայաստանի առաջընթացը անկանխիկ տնտեսության զարգացման ուղղությամբ, քանի որ վճարային վարքը փոխվում է տարիքի և զբաղվածության հետ զուգահեռ, իսկ տեխնոլոգիաների ինտեգրումը արժեքավոր կանխատեսումներ է տալիս ապագա վճարային համակարգերի ընտրության վերաբերյալ:
Copyright (c) 2025 Nvard Petrosyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՐՑԱԽԻ ԲՆԻԿ ՀԱՅ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԷԹՆԻԿ ԻՆՔՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՀՈԳԵԿԵՐՏՎԱԾՔԻ ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՍՈՑԻԱԼ-ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՆԱԽԱԴՐՅԱԼՆԵՐԸ
Հոդվածում քննարկվում է ազգային ինքնության, հոգեկերտվածքի և հիմնարար համոզմունքների ձևավորման մի քանի հոգեբանական առանձնահատկություններ Արցախի հայերի օրինակով: Այնտեղ ծնված և վերջին երեք տասնամյակներում ապրած անձանց հետազոտության արդյունքների հիման վրա առանձնացվել են հոգեկերտվածքի պատմամշակութային ծագում ունեցող այն գործոնները, որոնք, ըստ հեղինակների, արտակարգ իրավիճակում իրենց շոշափելի ազդեցությունն են թողնում ազգային ինքնության, ազգային գիտակցության և մտածողության ձևավորման գործընթացի վրա: Ինչպես վկայում են հայ և այլազգի հետազոտողները, հնագույն ժամանակներից ի վեր ղարաբաղցին եղել է քաջ, համարձակ, հնարագետ, դիմացկուն, ազնիվ, անկաշառ ու անդավաճան՝ իր վարքային ընտրության մեջ։ Բնությունն ու պատմությունը Արցախում ստեղծել են արմենոիդ մարդաբանական տիպին պատկանող այնպիսի հանրույթ, որը, ներկայումս սփռված լինելով ամբողջ աշխարհում, հեշտությամբ կարող է ճանաչվել գործունեության լայն թափով, անձնազոհ քաջությամբ, խիզախության նկատմամբ հակվածությամբ, կողահաստության հասնող համառությամբ, իրասածիության հասնող համոզվածությամբ, ընտանեական կյանքում՝ նահապետականությամբ: Արցախցու այս համակրելի գծերը կարծես խտացնում են հին հայկական առաքինությունները։ Մարդկային այս որակները՝ արցախցի բազմաթիվ սերունդների երակներով փոխանցվելով, կարծրացել ու ձևավորել են երկրամասի հայության յուրատիպ անկրկնելի նկարագիրը:
Copyright (c) 2024 Վիտյա Յարամիշյան https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՌՈՂՋ ԱՊՐԵԼԱԿԵՐՊԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔԻ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆ
Սույն հոդվածի նպատակն է մասնագիտական հանրույթին ի ցույց դնել հարցաթերթիկային հարցման մեթոդով բացահայտված առողջ ապրելակերպի (ԱԿ) հանդեպ ուսանողների վերաբերմունքի և առողջության պահպանման ու ամրապնդման վերաբերյալ նրանց գիտելիքների մակարդակը։ Հոդվածում ներկայացված են ուսանողության՝ առողջ ապրելակերպի հանդեպ ունեցած վերաբերմունքի գնահատման նպատակով անցկացված էմպիրիկ հետազոտության արդյունքները։ Հետազոտության օբյեկտ են հանդիսացել «առողջություն» և «առողջ ապրելակեպ» հասկացությունների մասին ուսանողների պատկերացումներն ու այդ երևույթների հանդեպ նրանց վերաբերմունքը։ Հետազոտությունն իրականացվել է հարցաթերթիկային հարցման մեթոդով, որին մասնակցել է Հայ-ռուսական (Սլավոնական) համալսարանի 67 ուսանող: Կազմված հարցաշարում ներառված է եղել առողջ ապրելակերպին վերաբերող 15 հարց: Հարցաթերթիկային հարցման տվյալները մշակվել են մաթեմատիկական վիճակագրության համընդհանուր ընդունված մեթոդներով։ Ելնելով վերը նշվածից, սույն հոդվածում ներկայացված են հետազոտության արդյունքներ, որոնք կապված են սեփական առողջության և առողջ ապրելակերպի նկատմամբ երիտասարդության արժեքային վերաբերմունքի մակարդակի հետ: Հետազոտության եզրակացությունները կապված են երիտասարդ սերնդի առողջության, առողջ ապրելակերպի, ֆիզիկական ակտիվության նկատմամբ արժեքային վերաբերմունքի մակարդակի որոշման և դրա հետ կապված հիմնական նախասիրությունների հետ։
Copyright (c) 2024 Sahak Hovhannisyan, Armen Grigoryan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՄԱՆԿԱԿԱՆ ՆԿԱՐՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՅԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ԳՈՐԾԻՔՆԵՐԻ ԿԻՌԱՐՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
Հոդվածում վերլուծված են երեխաների հոգեբանական վիճակի ուսումնասիրման պրոյեկտիվ մեթոդների օգտագործման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ներկայացված է նկարների հոգեբանական գնահատման համար մեքենայական ուսուցման գործիքների ներդրման պիլոտաժային փորձ: Այս հարցերը պետք է համակողմանի դիտարկվեն, քանի որ հոգեբանական գնահատման մեթոդների մեծ մասը և, մասնավորապես, պրոյեկտիվ մեթոդիկաները ունեն հուսալիության և վալիդության հատուկ չափանիշներ, ինչպես նաև պահանջում են հատուկ պատրաստվածություն և մասնագիտական ​​իրավասություն դրանց մեկնաբանման համար: Հետազոտական ​​նախագծի նպատակն է օգտագործել թվայնացված նկարները, որոնք ստեղծվել են Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված երեխաների կողմից՝ որպես գործիք՝ բացահայտելու և գնահատելու նրանց հոգեբանական վիճակը՝ օգտագործելով մեքենայական ուսուցման մեթոդները: Մենք կարծում ենք, որ այս մոտեցումը կարող է արժեքավոր տեղեկատվություն տրամադրել կոնֆլիկտներից տուժած երեխաների հոգեբանական բարեկեցության մասին և կարող է ծառայել որպես ախտորոշիչ գործիք տնտեսական և հումանիտար ճգնաժամի ժամանակ: Հոգեբանական գնահատման ժամանակ հատկանիշի բացահայտման մոտեցումը սահմանում է հիմնական տեսողական տարրերը, ինչպիսիք են օբյեկտի չափը, գույնը և տարածական հարաբերությունները, որոնք պատկերացում են տալիս հուզական և ճանաչողական վիճակների մասին: Այսպիսով, մեքենայական ուսուցման մեթոդների կիրառումը և, մասնավորապես, առանձնահատկությունների դուրսբերումը, դասակարգումը, կլաստերավորումը և Լեզուների մեծ մոդելների օգտագործումը առաջարկում է փոխակերպիչ մոտեցում երեխաների նկարների հոգեբանական գնահատմանը: Օգտագործելով Նեյրոնային ցանցերը՝ առանձնահատկությունների դուրսբերման համար, այս մոդելները կարող են ավտոմատ կերպով հայտնաբերել կարևոր տեսողական տարրեր, ինչպիսիք են գծի ինտենսիվությունը, ձևի համամասնությունները, գույների օգտագործումը և խորհրդանշական առարկաները: Այս ավտոմատացված պրոցեսը նվազեցնում է ավանդական ձեռքով մեկնաբանության հետ կապված սուբյեկտիվությունը և փոփոխականությունը՝ բարձրացնելով գնահատումների ճշգրտությունն ու մասշտաբայնությունը: Բացի այդ, դասակարգման և կլաստերավորման ալգորիթմները տրամադրում են երեխաների նկարները խմբավորելու կառուցվածքային եղանակներ՝ հիմնված նմանատիպ հոգեբանական թեմաների վրա, ինչը թույլ է տալիս ավելի օբյեկտիվ վերլուծություն իրականացնել:
Copyright (c) 2024 Hrachya Hovhannisyan, Hrant Avanesyan, Arman Babayan, Yenok Hakobyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԽԱՂԱՂ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ՄՈՏ ՀԱՐՄԱՐՄԱՆ ՄԵԽԱՆԻԶՄՆԵՐԸ ՄՇՏԱԿԱՆ ԷՔՍՏՐԵՄԱԼ ՍԹՐԵՍԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ
Հոդվածը վերաբերում է խաղաղ բնակչության հարմարման վերլուծությանը երկարատև և շարունակական հոգեկան տրավմատիկ սթրեսի պայմաններում, որը պատճառված է զինված կոնֆլիկտներով։ Աշխատանքի արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ գոյություն ունեցող բազմաթիվ հետազոտությունները կենտրոնացած են զինվորների և վետերանների ադապտացիայի ուսումնասիրության վրա, ինչը ստեղծում է բացթողում քաղաքացիների հարմարման գործընթացների ընկալման մեջ, որոնք գտնվում են մշտական սթրեսի պայմաններում։ Հոդվածում քննարկվում են այն ուսումնասիրությունները, որոնք նվիրված են խաղաղ բնակչության ադապտացիայի և կենսունակության հարցերին շարունակական սթրեսի պայմաններում։ Գրականության ակնարկի արդյունքները հաստատում են, որ տրավմատիկ իրադարձությունների ազդեցության տևողությունը կարևոր գործոն է, որը որոշում է ադապտացիայի և կայունության մակարդակը։ Նաև նշվում է, որ երկարատև էքստրեմալ գործոնների ազդեցությունը կումուլյատիվ ազդեցություն է ունենում հոգեկան բարեկեցության վրա՝ ավելացնելով դեպրեսիայի, տագնապային խանգարումների զարգացման ռիսկը և նվազեցնելով դիմադրողականությունը։ Հոդվածում շեշտվում է խաղաղ բնակիչների հարմարման գործընթացին նվիրված հետազոտությունների պակասը և հիմնավորում է այս ոլորտում հետագա գիտական աշխատանքների իրականացման անհրաժեշտությունը։ Սա թույլ կտա ավելի ամբողջական հասկանալ ադապտացիայի գործընթացները երկարատև էքստրեմալ ազդեցության պայմաններում և մշակել արդյունավետ հոգեբանական աջակցման ծրագրեր հակամարտության գոտում բնակվող քաղաքացիների համար։
Copyright (c) 2024 Anastasiia Shumarova https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՓԱԽՍՏԱԿԱՆ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻ ԻՆՏԵԳՐԱՑՄԱՆ ՏԵՍԱԿԱՆ ՌԵՍՈՒՐՍԱՅԻՆ ՄՈԴԵԼԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ
2023 թվականին ավելի քան 100.000 արցախցիներ ստիպված եղան լքել իրենց տները և բռնի տեղահանվել Հայաստանի Հանրապետություն։ Բռնի տեղահանվածների հարմարումը նոր միջավայրին և հասարակության մեջ ինտեգրումը այսօր մեր առջև ծառացած առաջնային հետազոտական խնդիրներից է: Արցախցիների հարմարվողականության և ինտեգրման գործընթացն օժտված է առանձնահատկություններով, որոնք պայմանավորված են մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոններով Գիտության մեջ և պրակտիկայում մշակվել են փախստականների ինտեգրման մի քանի հայեցակարգային մոդելներ: Հոդվածում մենք ներկայացրել և քննարկել ենք դրանցից մի քանի առանցքային մոդելներ: Հաշվի առնելով, որ Արցախցիների բռնի տեղահանությունը, ի տարբերություն առկա շատ օրինակների, այնուամենայնիվ կրում է որոշ յուրահատկություններ, ինչպես նաև չկան փախստական ուսանողների ինտեգրման ունիվերսալ մոդելներ, մենք մշակել և առաջադրել ենք փախստական ուսանողների ինտեգրման ռեսուրսային տեական մոդել: Սույն մոդելում մենք առանձնացրել ենք անձնային և միջավայրային գործոններ, որոնք բեկվելով փախստականի անձի ռեսուրսային հիմքի մեջ, պայմանավորում են ինտեգրման արդյունավետությունը: Անձնային գործոնների շարքում մենք դիտարկում ենք գործոնների երկու խումբ. Առաջինը սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական գործոնների խումբն է։ Անձնային գործոնների երկրորդ խումբը հոգեբանականն է, որտեղ դիտարկում ենք ընկալումները և հնարավոր ռիսկերի և վտանգների ընկալումն ու գնահատումը: Միջավայրային գործոնները ներառում են փախստականների մասնակցությունը և քաղաքացիությունն ու անձի իրավունքները: Մեր առաջարկած մոտեցման համաձայն՝ այս գործոններն բեկվում են են փախստականի անձի ռեսուրսային միջավայրում: Ըստ մեր մոտեցման՝ ուսանողների ռեսուրսային միջավայրի առանցքը մարդու ժամանակային հեռանկարն է, ինչպես նաև կարևորում ենք կրթական գործընթացում լինելը որպես ինտեգրման գործընթացի կարևորագույն ռեսուրս։ Հաջորդ ռեսուրսը մարդու սեփական բարեկեցության մակարդակի ընկալումն ու գնահատումն է:
Copyright (c) 2024 Davit Hayrapetyan, Anna Hakobjanyan, Narine Mirzoyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՓՐԿԱՐԱՐՆԵՐԻ ԱՌԱՆՑՔԱՅԻՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՈՄՊԵՏԵՆՑԻԱՆԵՐԻ ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ
Փրկարարների մասնագիտական աշխատանքը վճռորոշ նշանակություն ունի արտակարգ իրավիճակներում, որտեղ փրկարարական աշխատանքների արդյունավետությունը ինչպես փրկարարների, այնպես էլ տուժածների անվտանգությունը ուղղակիորեն կախված է նրանց մասնագիտական կոմպետենցիաներից: Սույն հետազոտության նպատակն է՝ ուսումնասիրել առանցքային մասնագիտական որակներն ու հմտությունները, որոնք անհրաժեշտ են փրկարարների մասնագիտական արդյունավետ գործունեության համար։ Հետազոտությանը մասնակցել են 28 գործող փրկարար, ովքեր ավելի քան 10 տարի ներգրավված են եղել փրկարարական աշխատանքներում։ Փրկարար-ների մասնագիտական կարևոր որակների ուսումնասիրության համար օգտա-գործվել է փորձագիտական հարցման մեթոդը։ Փորձագիտական հարցման մեթոդը կիրառվել է հարցարանի միջոցով՝ գնահատելու 15 հատուկ հմտություն-ներ և որակներ, որոնք խմբավորվել են մասնագիտական կարողությունների, անձնական գծերի և սոցիալական հմտությունների խմբերում: Ստացված արդյունքների համաձայն՝ հաջողակ փրկարարական գործողու-թյան համար ամենակարևոր հատկանիշներն են տագնապայնության ցածր մակարդակը, թիմում առաջնորդելու և կառավարման հմտությունները, ֆիզիկա-կան պատրաստվածությունը և տոկունությունը: Ուսումնասիրությունը նաև ընդգծեց անձնային որակների և սոցիալական հմտությունների կարևորությունը փրկարարի մասնագիտության մեջ՝ ընդգծելով արդյունավետ հաղորդակ-ցության, առաջնորդության և թիմային աշխատանքի կարևորությունը: Այս արդյունքները ընդգծում են տեխնիկական կոմպետենցիաների հետ մեկտեղ անձնական և սոցիալական հմտությունների զարգացմանն առաջնա-հերթություն տալու հիմնահարցը: Թեև կոշտ հմտություններ (hard skills) կարելի է ձեռք բերել վերապատրաստման միջոցով, անձնական և սոցիալական հմտությունների զարգացումը պահանջում է մշտական ջանք: Կենտրոնանալով միջանձնային հարաբերությունների զարգացման, թիմային աշխատանքի և սթրեսի կառավարման վրա՝ կազմակերպությունները կարող են բարելավել իրենց փրկարարական թիմերի ընդհանուր պրոֆեսիոնալիզմը և արդյունավե-տությունը:
Copyright (c) 2024 Karine Hakobyan, Lusine Stepanyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՐԴԻ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ՍՈՑԻԱԼ-ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՀԵՆՔԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ
Հոդվածը ժողովրդավարությամբ պայմանավորված սոցիալական այս նոր իրավիճակում հայտնված հասա­րակության մասին է, որը կանգնած է կտրուկ փոփոխությունների առջև և որն իր հետ բերում է ոչ միայն հասարակության վերակառուցման, նոր սոցիալական ինստիտուտների ներմուծ­ման և գործառության անհրաժեշտություն, այլև հասարակության մշակութային, սոցիալ-հոգեբանական հենքի համարժեք փոփոխությունների անհրաժեշտություն: Տեղի են ունենում հասարակության սոցիալական և հոգևոր կյանքի բարդ տեղաշարժեր, որոնք հանգեցնում են հասարակության սոցիալ-հոգեբանական հենքի փոփոխության և մարդկային կեցության վերափոխման։ Ժողովրդավարական այս նոր պայմանները այս կամ այն չափով անդրադառնում են նաև մարդկային հարաբերությունների բնույթի ու բովանդակության, ինչպես նաև վարքի դրսևորման վրա: Քանի որ քաղաքակրթության հիմքում ընկած են մարդու կենսական պահանջմունքները, ապա դրանք էլ խթան են հանդիսանում մարդու կյանքն ավելի ակտիվացնելու համար: Ժողովրդավարական հասարակությունը դառնում է բազմակար­ծիքային ու այլընտրանքային և ստեղծվում է այնպիսի բարոյահոգեբանական մթնոլորտ, երբ մարդը ոչ միայն չի զգում մշակութային թերարժեքություն, այլև դառնում է նոր կացութաձևին ու ապրելակերպին առավել հարմարվող էակ: Մարդը ոչ թե սոցիալական պատկանելիություն է մատնանշում, այլև բնութագրում է որոշակի աշխարհըմբռնում, մտածողության ձև ու կենսաոճ: Հետազոտության նպատակը սոցիալական իրականության հենքի սոցիալ-փիլիսոփայական և հոգեբանական վերլուծությունն է և ժողովրդավարության պայմաններում ժամանակակից մարտահրավերները կենսունակ դարձնելու հիմնախնդիրները։
Copyright (c) 2024 Nelli Alaverdyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՌԱՋՆՈՐԴԻ ԲՆՈՒԹԱԳՐԻՉՆԵՐԻ ԵՎ ՀՈՒԶԱԿԱՆ ԲԱՐԵԿԵՑՈՒԹՅԱՆ ԿԱՊԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒՄ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԵՔԻԱԹՆԵՐՈՒՄ
Մեր կողմից կատարված հետազոտությունները փաստում են, որ հեքիաթները կարող են դիտարկվել որպես առարկաների, մարդկանց, փոխհարաբերությունների, վստահության, բարեկեցության և այլ երևույթների ու ֆենոմենների վերաբերյալ հասարակության մոտ ձևավորված առաջնային սոցիալական պատկերացումների ձևավորման աղբյուր: Տվյալ հոդվածի նպատակն է հետազոտել հայկական հեղինակային հեքիաթներում առկա թագավորի կերպարի նկարագրությունը, ինչպես նաև հետազոտել հեքիաթների բարեկեցության գործակիցը: Կատարված հետազոտության տվյալները հիմք են տալիս ենթադրել, որ առաջնորդի դրական կերպարի և հեքիաթի պերսոնաժների հուզական բարեկեցության միջև առկա է որոշակի կապի մասին:
Copyright (c) 2024 Elina Asriyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՄԱՆԿՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐԸ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ
Հոդվածում ներկայացվել են մեր կողմից իրականացված հետազոտությունների արդյունքներից մի հատված ու տարբեր մասնագետների մոտեցումներ հետևյալ հարցերի ուղղությամբ՝ ի՞նչ է փոխվել երեխայի իմացական ոլորտում, մասնավորապես՝ մտածողության մեջ, սոցիալական վարքագծում, հուզակամային ոլորտում ըստ տարիքային փուլերի, ի՞նչ դրական և բացասական հետևանքների դրանք կարող են հանգեցնել անձի սոցիալականացման գործընթացում, ինչպ՞ես, ի՞նչ ուղղություններով վերափոխել կրթության համակարգը, ուսուցման գործընթացի մեթոդաբանությունը, որպեսզի հարմարեցնել ժամանակակից անձի զարգացման և տարիքային փոփոխություններին, կառավարել այդ զարգացումները, ապահովել նրա հաջող և ակտիվ սոցիալականացումը։ Մասնավորապես ներկայացվել են 21-րդ դարում կրտսեր դպրոցական տարիքում երեխայի իմացական, հուզակամային ոլորտներում, սոցիալական վարքագծում տեղի ունեցող փոփոխությունները։ Հետազոտություններն իրականացվել են դիտման, հացազրույցի, հրցաթերթիկային հացման և թեստերի մեթոդներով։ Հետազոտություններին մասնակցել են նախադպրոցական, դպրոցական տարիքի երեխաներ, ուսուցիչներ, մասնագետ մանկավարժներ։ Մեր կողմից կատարված հետազոտությունները փաստում են, որ ընդհանուր զարգացման տեմպերով, հոգեբանական նորագոյացությունների քանակով, դրանց դրսևորումների առանձնահատկություններով, ընդհանրական կարողունակություններով 21-րդ դարի երեխաներն առաջ են անցել նախորդ սերունդների իրենց հասակակիցներից։ Սակայն այստեղ, մեր կարծիքով, նպատակահարմար չէ միանշանակ դրական գնահատել այդ փոփոխությունները, քանի որ հոգեբանամանկավարժական տեսանկյունից առա են մի շարք խնդիրներ, որոնց մասին հանգամանորեն խոսել ենք հոդվածում։
Copyright (c) 2023 Srbuhi Gevorgyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ДПДГ КАК СПОСОБ КОРРЕКЦИИ АКТУАЛЬНЫХ ПСИХИЧЕСКИХ СОСТОЯНИЙ СТУДЕНТОВ В ПЕРИОД ЭКЗАМЕНАЦИОННОЙ СЕССИИ
В статье представлены результаты исследования применения метода десенсибилизации и переработки движением глаз и влияние его на неблагоприятные психические состояния студентов в период экзаменационной сессии.Цель исследования: выявить возможности изменения актуальных состояний студентов с помощью метода десенсибилизации и переработки движением глаз.Выделяются такие задачи как: 1) провести теоретико-библиографический анализ литературных источников, посвященных проблеме актуальных психических состояний; 2) определить актуальные психические состояния студентов в период экзаменационной сессии; 3) выявить эффективность применения метода десенсибилизации и переработки движением глаз в регуляции неблагоприятных психических состояний студентов.В результате проведенного исследования нами были сделаны следующие выводы: ДПДГ является быстрым и эффективным методом, который за короткий промежуток времени позволил снизить интенсивность таких эмоций и чувств как страх, гнев, напряжение и тревога. Эффект от применения метода десенсибилизации и переработки движением глаз позволил повысить уровень жизненных сил, работоспособности, улучшить самочувствие, уменьшить влияние стресса, снизить уровень напряжения, выйти из состояния утомления и пресыщения, о чем свидетельствуют полученные данные первичного и вторичного тестирования.
Copyright (c) 2023 Victoria Gavrilova, Svetlana Ivashko https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՑ ՏՈՒԺԱԾ ԸՆՏԱՆԻՔՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԱՋԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ (2020 ԹՎԱԿԱՆԻ ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ)
Հոդվածում ներկայացվում է արցախյան 44-օրյա պատերազմից տուժած ընտանիքների հոգեբանական խնդիրների վերհանմանն ու հետպատերազմյան սոցիալ-հոգեբանական վերականգնմանն ուղղված աշխատանքը։ Հայաստանի տարբեր մարզերում բնակվող 50 ընտանիքների հետ իրականացվել է հոգեբանական աջակցություն։ Ընտանիքները դասակարգվել են հետևյալ չափանիշներով՝ վիրավոր զինծառայող ունեցող, պատերազմում զոհ ունեցող և բռնի տեղահանված։ 6 ամիսների ընթացքում առերես և հեռավար հոգեբանական աջակցություն է ցուցաբերվել պատերազմից տուժած 130 անձանց։ Կախված խնդրի բնույթից՝ կատարվել է ինչպես անհատական, այնպես էլ խմբային հոգեբանական աջակցություն։ Աշխատանքի հիմնական մեթոդը եղել է հոգեթերապևտիկ զրույցը։ Ցուցաբերվել է էկլեկտիկ մոտեցում։ Հոգեբանական աջակցությունն ունեցել է 3 հիմնական ուղղվածություն, քանի որ գործ ունեինք տարբեր խնդիրների հետ՝ վիրավորում, կորուստ, տեղահանում։ Կիրառվել է զինծառայողների հոգեբանական վերականգնման հեղինակային մոդել, որը ստեղծվել է 2020թ. պատերազմի օրերին և դրանից հետո վիրավորների հետ աշխատելու սեփական փորձառության արդյունքում։ Այն բաղկացած է 6 փուլից՝ դեսենսիբիլիզացիա, անցում մտքերից դեպի հույզեր և մարմնական զգացողություններ, ռեսուրսների վերհանում, խարիսխ, նոր պատմություն, սոցիալ-հոգեբանական վերականգնում։ Աշխատանքը կատարվել է կոգնիտիվ-վարքաբանական, ռացիոնալ, գեշտալտ, հումանիստական, էքզիստենցիալ, սեդատիվ, լոգո- և ֆոտո- թերապիաների շրջանակում։ Վիրավորների ընտանիքի անդամների հուզական լարվածությունը թուլացնելու, ապրումների վերբալիզացիայի և պոզիտիվ մտքերի ամրապնդման նպատակով կիրառվել են մարմնին կողմնորոշված, կոգնիտիվ-վարքաբանական, պոզիտիվ և պոլիվագալ տեսության թերապիաներ։ Հարազատի կորուստ ունեցողների հետ կիրառվել է Ա.Բ. Կաբիկենովայի «Կոշտասու» հրաժեշտի ծիսակարգը, որը ներառում է էքզիստենցիալ և գեշտալտ թերապիաների համակցությամբ կառուցված 6 տեխնիկաներ՝ երախտագիտություն, ներելու խնդրանք, վիրավորանքներ, սեր, հրաժեշտ, դաս։ Տեղահանվածների հետ կատարել ենք աշխատանք բացասական կենսական իրադարձությունները վերապրելու, սոցիալական և անձնային նույնականության ճգնաժամը հաղթահարելու, սեփական իրավիճակն ադեկվատ գնահատելու, նոր միջավայրին հարմարվելու, հոգեբանական կայունություն ձևավորելու ուղղությամբ։ Հոգեբանական աջակցության ընթացքում վեր հանվեցին վիրավորների, նրանց ընտանիքի անդամների, զոհված հարազատ ունեցողների, բռնի տեղահանվածների մի շարք հոգեբանական խնդիրներ։ Աշխատանք արդյունքում կատարվեց՝ տրավմատիկ փորձառության հետ առերեսում, հույզերի վերբալիզացիա և լիցքաթափում, սեփական ապրումների ռեֆլեքսիա, ռեսուրսների վերհանում, հույզերի կառավարման հմտությունների ձևավորում, կյանքի վերաիմաստավորում, գոյաբանական ճգնաժամի մեղմում, ժամանակային հեռանկարի ընդլայնում, պրոսպեկտիվ մոտիվացիայի խթանում, քոփինգ մեխանիզմների ակտիվացում, հոգեսոցիալական վերահարմարում կենսագործունեության պայմաններին, հետտրավմատիկ անձնային աճ։ Հանգուցային բառեր՝ հոգեբանական աջակցություն, պատերազմից տուժած ընտանիքներ, սոցիալ-հոգեբանական վերականգնում, վերահարմարում, վիրավոր ունեցող ընտանիքներ, զոհ ունեցող ընտանիքներ, տեղահանված ընտանիքներ։
Copyright (c) 2024 Marine Mikaelian https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԴԵՐԸ ԱՇԽԱՏԱԿԻՑՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԱԿԱՆ ՃԳՆԱԺԱՄԵՐԻ ԸՆԿԱԼՄԱՆ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ (ՀՀ ԱՇԽԱՏԱՇՈՒԿԱՅԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ)
Վերջին տարիներին կազմակերպությունում հոգեբանական անվտանգության դերը գտնվում է հեղինակների (A. Edmondson(1999, 2014, 2019); A.Carmeli, D. Brueller, J. Dutton(2008); A. Carmeli, R. Reiter-Palmon, E. Ziv(2010); W.A. Kahn(1990); B. Sanner, J. Bunderson(2013)) և ղեկավարների ուշադրության կենտրոնում։ Այն էական ազդեցություն է ունենում կազմակերպության մի շարք գործընթացների վրա։ Հետազոտական աշխատանքի նպատակն է ուսումնասիրել հոգեբանական անվտանության հնարավոր ազդեցությունը աշխատակցի կողմից կազմակերպական ճգնաժամերի ընկալման և դրանց հաղթահարման գործընթացում աջակցելու պատրաստակամության վրա։ Համաձայն հետազոտության արդյունքների, այս երկու փոփոխականների միջև առկա է դրական կորելյացիա` փոխհարաբերություն, որի դեպքում մի փոփոխականի մեծացումը հանգեցնում է մյուսի մեծացմանը։ Արդյունքում հոգեբանական ավելի անվտանգ միջավայրում աշխատակիցներն ավելի դրական վերաբերմունք ունեն կազմակերպական ճգնաժամերին և պատրաստակամ են աջակցելու կազմակերպությանը դրանց հաղթահարման գործընթացում։ Այս գիտելիքի կիրառումը հնարավորություն կտա կազմակերպության ղեկավար անձնակազմին կառավարման արդյունավետ մոտեցումներ մշակել նախաճգնաժամային և ճգնաժամային իրավիճակներում անձնակազմի կառավարման և աշխատակիցների ներգրավվածության բարձր մակարդակի պահպանման համար։
Copyright (c) 2024 Anahit Gevorgyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
A REVIEW OF HOW THE USE OF CHATGPT IN LEARNING AFFECTS STUDENT WELL-BEING
This article provides a review of the current relations between using ChatGPT for learning and student well-being. ChatGPT is an AI-based chatbot that can be used to assist students in their learning. It can provide personalized learning recommendations, answer questions, and offer feedback on assignments. However, the impact of using ChatGPT on student well-being can vary depending on several factors. Firstly, the design and implementation of ChatGPT can affect the student's experience. If the chatbot is poorly designed or implemented, it can cause frustration or confusion, which can negatively impact the student's well-being. On the other hand, a well-designed chatbot that is easy to use and provides helpful feedback can enhance the student's learning experience and overall well-being. Secondly, the student's perception of ChatGPT can also affect their well-being. If the student views ChatGPT as a helpful tool that enhances their learning experience, it can lead to positive emotions and a sense of accomplishment. However, if the student sees ChatGPT as a replacement for human interaction or as a means of surveillance, it can lead to negative emotions such as anxiety or fear. Lastly, the role of ChatGPT in the overall learning environment can also impact student well-being. If ChatGPT is used as a supplement to traditional teaching methods and provides additional support, it can enhance the student's learning experience and improve their well-being. However, if ChatGPT is used as a replacement for human teachers or as the sole means of learning, it can lead to a sense of isolation and disconnection from the learning experience. This article analyzes the impact of using ChatGPT on student well-being depending on several factors such as design, implementation, perception, and role in the overall learning environment. When designed and implemented well, and used as a supplement to traditional teaching methods, ChatGPT can enhance the student's learning experience and improve their well-being.
Copyright (c) 2023 Zheyu Song https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՄԻՋԻՆ ՕՂԱԿԻ ԿԱՌԱՎԱՐՉԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՐ ԿԱՐԵՎՈՐ ԱՆՁՆԱՅԻՆ ՈՐԱԿՆԵՐԸ
Կառավարման այս մակարդակի առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ միջին մակարդակի կառավարիչն ավելի բարձր մակարդակի կառավարչի կողմից ընդունված որոշումների և գործողությունների իրակա-նացման գործընթացի կազմակերպիչն ու վերահսկողն է: Ժամանակակից կառավարման համակարգը, սոցիալ-տնտեսական պայմանների արագ փոփո-խության հետ մեկտեղ, հատուկ պահանջներ է ներկայացնում նաև միջին օղակի կառավարչին։ Ժամանակակից հրամայականների պայմաններում ուշադրու-թյան կենտրոնում է կառավարչական գործունեության բնութագրիչների և կառավարիչների հոգեբանական որակների համապատասխանության հարցը, ինչը կարող է հիմք հանդիսանալ արդյունավետ գործունեության և մասնագի-տական զարգացման համար: Միջին օղակի կառավարիչների մասնագիտական զարգացումը որոշվում է մասնագիտական հոգեբանական կարևոր որակների եզակի համադրությամբ, մասնավորապես՝ հուզական ինտելեկտ, մտածո-ղություն, կամավոր ինքնակարգավորում, սոցիալական-հաղորդակցական գիտելիքներ: Կատարված գիտահետազոտական աշխատանքները հնարավո-րություն են տալիս փաստելու, որ ժամանակակից միջին օղակի կառավարչի համար բարեխղճությունը, վարքի ինքնակարգավորումը և ստեղծարարությունը կարևոր անձնային որակներ են։ Ստեղծարարությունը բնորոշ է միջին օղակի կառավարիչներին. միջին օղակի կառավարիչների մոտ այն միջինից բարձր է։ Դա նշանակում է, որ կարելի է խոսել ժամանակակից միջին օղակի կառավարիչների այնպիսի կարևոր մասնագիտական որակների մասին, ինչպիսիք են բարեխղճությունը, վարքի վերահսկողությունը և ստեղծարա-րությունը։
Copyright (c) 2024 Ani Khachatryan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Ψ ՆՇԱՆ-ՍԻՄՎՈԼԻ ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ ՀՈԳԵԲԱՆ ՈՒՍԱՆՈՂԻ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՈՒՄ․ՄԱՍՆԱԳԻՏԱՑՄԱՆ ԵՎ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԻՆՔՆՈՐՈՇՄԱՆ ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՀԱՄԱՏԵՍՔՍՏՈՒՄ
Դիտարկվում է ψ նշան-սիմվոլի կիրառման հնարավորությունը հոգեբան ուսանողների հետ աշխատանքում՝ մասնագիտությանը հաղորդակից լինելու տեսանկյունից։ Շոշափվում է ուսանողի մասնագիտական կայացման հարցը, առաջարկվում է հատուկ ուշադրություն դարձնել մասնագիտացման գործընթացի հիմնական «բաղադրիչներից» մեկին՝ մասնագիտական ինքնորոշմանը (ՄԻ): Քննարկվում է ընդհանուր կրթական մանկավարժական տեխնոլոգիայի շրջանակներում ՄԻ ձևավորման hնարավորության մասին, ընդգծվում է նորարարական գաղափարների մշակման և ներդրման կարևորությունը, որոնք զարգացման դրական վեկտոր են ստեղծում ուսանող-հոգեբանի համար ՄԻ զարգացման համար։ Բերվում է «ապացուցողական բազա» հոգեբան ուսանողի վրա մասնագիտական սիմվոլի զարգացնող հոգեբանական ազդեցության պոտենցիալ հնարավորության վերաբերյալ։ Վերլուծվում է հետազոտողների տեսանկյունները մարդու համար խորհրդանիշների և նշանների նշանակության մասին՝ հոգեկանի վրա ազդեցության համատեքստում։ Հիմնավորվում է ψ-ի համար նշան-խորհրդանիշ եզրույթի օգտագործման տրամաբանությանը, դիտարկվում է ուսանողի ընկալման մեջ նշանից՝ խորհրդանիշ, խորհրդանշից՝ նշան անցնելու հնարավորությունը, կախված մասնագիտության պատկանելիության զգացումից։ Տեսական մակարդակով դուրս է բերվում ՄԻ կապը այնպիսի հոգեբանական երևույթի հետ ինչպիսինն է «անձնային իմաստը»։ Իրականացվել է հետազոտություն ուսանող-հոգեբանների հետ։ Որպես հետազոության հիմնական մեթոդ օգտագործվել է կառուցվածքավորված հարցազրույցի մեթոդը, ինչպես նաև զրույցի մեթոդը։ Հետազոտության նպատակն է դուրս բերել ուսանողների կողմից սեփական ψ խորհրդանիշ ստեղծելու գործընթացի ազդեցությունը ψ-ի նկատմամբ նրանց վերաբերմունքի վրա՝ մասնագիտության պատկանելիության զգացման ձևավորման համատեքստում։ Ներկայացվել էին թեմատիկ խնդիրներ, որոնց լուծումը թույլ է տվել անել որոշակի եզրակացություններ։ ψ-ի սիմվոլի ստեղծման գործընթացը նպաստում է հոգեբան-ուսանողների մոտ, հոգեբանության նկատմամբ պատկանելիության զգացման առաջացմանը։ Նշվում է, որ սեփական ψ-ի ստեղծման ստեղծագործական գոծընթացը նպաստում է ուսանող-հոգեբանների մոտ բավարարվածության զգացման ձևավորմանը։ Հաստատվում է ψ սիմվոլի ազդեցությունը ՄԻ ձևավորման վրա․ ուսանողների մոտ դուրս է բերվել առաջատար միտում սահմանելու ψ-ն, որպես հոգեբանի համար «նույնականացման» և «գաղափարական» նշանաություն ունեցող սիմվոլ։ ψ-ի սիմվոլը դիտարկվում է հոգեբան-ուսանողի մոտ ՄԻ ձևավորման գործընթացի «կատալիզատորի» դերում։ Առաջարկվում է հոգեբանության սիմվոլ ψ-ն օգտագործել հոգեբան-ուսաանողների հետ տարվող փուլային աշխատանքում՝ ուսումնառման սկզբում մասնագիտությանը հաղորդակից լինելու, մասնագիտացման գործընթացի այդունավետության բարձրացման համար։
Copyright (c) 2024 Elena Muradyan, Mariam Manukyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ԿԱՅԱՑՄԱՆ ՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԸ ՈՐՊԵՍ ՃԱՆԱՉՈՂԱԿԱՆ ԿՈՂՄՆԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾՈՆՆԵՐ
Հոդվածում քննարկվում են անորոշության իրավիճակում ներդրումային որոշումների կայացման հարցերը ճանաչողական կողմնակալության լույսի ներքո: Բաժնետոմսերի առևտրի գործընթացը պահանջում է գնելու/վաճառելու որոշումներ կայացնել անորոշ և ծայրահեղ ժամանակային սահմանափակումների պայմաններում: Մշտապես փոփոխվող շուկայում որոշումներն ընդունվում են ակնթարթորեն, և ճանաչողական կողմնակալությունները և էվրիստիկաները պայմանավորում են որոշումների արագությունն ու որակը: Տեղեկատվությունը և ակնկալիքները գործընթացի ճանաչողական բաղադրիչի առանցքն են և կարող են ազդել կողմնակալության վրա:
Copyright (c) 2023 Arevik Heboyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԱՆՁԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐԻ ԻՄԱՑՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԳԻՏԱԿՑՎԱԾՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆ (ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ)
The purpose of this article is to study the importance of psychological self-regulation among teachers, as well as their level of mindfulness. Survey, testing and content analysis methods were applied. We applied localized version of Five Facet Mindfulness Questionnaire and Mindfulness experience questionnaire. In the article, we present the responses or coping mechanisms to stressful situations given by the teachers. Based on the teachers' answers, we have distinguished adaptive and non-adaptive coping mechanisms. Referring to the methods of psychological self-regulation, we presented the role of psychological self-regulation and particularly mindfulness meditation in the process of overcoming stress. During the experimental research, we tried to find out how teachers' knowledge and application of psychological self-regulation methods interrelates with mindfulness. As a result of the research we conclude that psychological self-regulation, especially mindfulness meditation, is not widespread among teachers, moreover, there is no clear understanding of self-regulation methods, their use and importance. The level of mindfulness among teachers is average.
Copyright (c) 2024 Astghik Gevorgyan, Poghosyan S.H. https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ԿԱՌԱՎԱՐԻՉՆԵՐԻ ՍՏԵՂԾԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ ԴՐՍԵՎՈՐՄԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՆՆԵՐԸ
Սույն հոդվածի նպատակն է ուսումնասիրել ժամանակակից կառա­վարչի ստեղծարարության դրսևորման հոգեբանական գործոնները և դրանց հարաբերակցությունը: Հետազոտությունն իրականացվել է մասնա­վոր և պետական ոլորտի միջին օղակի 260 կառավարիչների շրջանում: Հետազոտության համար կիրառվել են հարցարանի, թեստավորման և կո­ռե­­լյացիոն վերուծության մեթոդները: Կիրառվել են Ֆ. Վիլյամսի ստեղ­ծա­րա­րության բացահայտման մեթոդիկաները (դիվերգենտ մտածողության և անձնային որակների թեստերը), Կետտելի 16 գործոնային հարցարանը, Օ. Պոտյոմկինի կողմից մշակված՝ «Մոտիվացիոն-պահանջմունքային ոլոր­տում անձի սոցիալ-հոգեբանական դիրքորոշումների» թեստը: Կառավա­րիչների մոտ ստեղծարարության միջին բարձր մակարդակը զուգորդվում է ինք­­նագնահատման միջին մակարդակով, նպաստող գործոններից կա­րևոր­վում են ինքնակատարելագործման և ինքնազարգացման ձգտումը, մտքերն արտահայտելու ազատությունը, գաղափարը մշակելու և կատարե­լագործելու ունակությունը, նոր մտքերի գաղափարների խրախույսը, խո­չըն­դոտող գործոններ են դիտարկվում սխալվելու վախը, միատեսակ մտա­ծողությունը և մեծամասնության կարծիքին զիջելը: Կարող ենք եզրակաց­նել, որ կառավարչի ստեղծարարության դրսևորումը պայմանավորված է հո­­­գե­բանական գործոններով և դրանց յուրահատուկ հարաբերակցու­թյամբ: ժամանակակից կառավարիչների ուսուցումն ու վերապատրաս­տումը կարող են ստանալ նոր բովանդակություն՝ հաշվի առնելով ստեղ­ծարարության որպես համակարգային որակի կարևորությունը և դրսևոր­ման առանձնահատկությունները:
Copyright (c) 2023 Sona Poghosyan https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0