(untitled) (ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր. Երկրաբանական և աշխարհագրական գիտություններ, 2026)
Հայաստանի բարձրադիր գոտիականության և կլիմայի դիտարկվող արիդացման պայմաններում հացահատիկային մշակաբույսերի ֆենոլոգիական առանձնահատկություններն ու ֆիտոպաթոլոգիական ռիսկերը ենթական են փոփոխվելու: Հետազոտության նպատակն է գնահատել լանդշաֆտային գոտիականության և ժամանակակից կլիմայական միտումների ազդեցությունը աշնանացան ցորենի հիմնական սնկային հարուցիչների (դեղին ժանգ, գորշ ժանգ, սեպտորիոզ, ալրացող, դեղին բծավորություն) զարգացման ռիսկի տարածաժամանակային բաշխման վրա: Բացահայտվել են հացահատիկային մշակաբույսերի կանոնավոր մշակության հիմնական գոտիները, բնութագրվել են դրանց ֆենոլոգիական առանձնահատկությունները տարբեր ֆիզիկաաշխարհագրական պայմաններում և կազմվել են այդ հարուցիչների ի հայտ գալու ռիսկերի վերաբերյալ քարտեզագրական նյութեր: Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ բարձրությունը որոշում է ֆենոլոգիական անհամաժամանակությունը։ Տաքացումն ու խոնավության նվազումը ուղեկցվում են սեզոնային զարգացման արագացմամբ և ռիսկերի վերաբաշխմամբ։ Ցածր լեռնային գոտիներում ռիսկը միջինում նվազում է, իսկ միջին լեռնային գոտիներում՝ աճում: Եզրահանգել ենք, որ անհրաժեշտ է բուսասանիտարական մոնիթորինգի ավելի վաղ իրականացումը, ինչպես նաև դրա առաջնահերթությունների սահմանումը՝ ըստ գոտիականության։