ԹԱԹԱՐՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՓՈՔՐ ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔՆԵՐԻ՝ ՄԵՆԴԵԼԵԵՎՍԿԻ ԵՎ ԶԱՅՆՍԿԻ ՑԱԾՐ ԱՐՏԱՆԵՏՈՒՄՆԵՐԻ ՊԼԱՆԱՎՈՐՈՒՄ (ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր. Երկրաբանական և աշխարհագրական գիտություններ, 2026)
Այս հոդվածը քննում է Թաթարստանի Հանրապետության փոքր արդյունաբերական քաղաքների համար ցածր արտանետումներով տարածքային պլանավորման մոտեցումները՝ որպես օրինակ օգտագործելով Մենդելեևսկը և Զաինսկը: Ուսումնասիրությունը հիմնված է միասնական համեմատական շրջանակի վրա, որը ներառում է ստացիոնար արտանետումների աղբյուրների քանակը, ստացիոնար աղբյուրներից արտանետումների ծավալը, աղտոտման արդյունաբերական կառուցվածքը, ենթակառուցվածքային պայմանները, տարածական պլանավորման սահմանափակումները, շրջակա միջավայրի ռիսկերը և քաղաքային ներդրման հնարավոր մեխանիզմները: Հաստատված է, որ Մենդելեևսկը փոքր քաղաք է՝ քիմիական-արդյունաբերական միջուկով, որտեղ տեխնոլոգիական ապաածխածնացումը, գազի մաքրման արդիականացումը, շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի զարգացումը և արդյունաբերական տարածքներին հարակից գոտիների կարգավորումը հիմնական են: Զաինսկը բնութագրվում է էներգետիկ ենթակառուցվածքների, ջերմամատակարարման, տրանսպորտային բեռների և գյուղատնտեսական վերամշակման համադրությամբ, որը պահանջում է արտադրական հզորությունների արդիականացում, ջեռուցման ցանցերում կորուստների կրճատում, էներգաարդյունավետության բարձրացում և շրջանաձև լուծումների մշակում: Այս մոտեցման սոցիալ-տնտեսական հետևանքները հետագայում ուսումնասիրվում են, ներառյալ դրա ազդեցությունը քաղաքային միջավայրի որակի, զբաղվա-ծության, մասնագիտական վերապատրաստման, հանրային մասնակցության և շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի մատչելիության վրա: Եզրակացություն է արվում տարածքային պլանավորման փաստաթղթերում, հողօգտագործման և զարգացման կանոնակարգերում, ջերմամատակարարման սխեմաներում, քաղաքային ենթակառուցվածքային ծրագրերում և շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի կանոնավոր համակարգերում ցածր արտանետումների միջոցառումներ ներառելու անհրաժեշտության վերաբերյալ:
Keywords: small towns; low-emission planning; spatial development; decarbonization; emission structure; municipal governance; Republic of Tatarstan