Vol. 14 No. 2 (41) (2023)

DOI: https://doi.org/10.46991/BYSU:E/2023.14.2
Published: 2023-06-13

Full Issue

PHILOSOPHY

  • PHILOSOPHY

    The Epistemological Views of Grigor Tatevatsi

    Seyran Zakaryan
    View PDF
    Abstract

    Saint Grigor Tatevatsi's (1346-1409) epistemological views have an optimistic nature: first, he does not doubt the real existence of the knowable created world and particular things, second, he is convinced that man has sufficient epistemic means to know existence. The supreme goal of cognition is the knowledge of God, so knowledge is valued according to its nature and orientation as well as its contribution to the salvation of the soul. Tatevatsi defends the fundamental proposition of Aristotelian epistemology: human knowledge is acquired, because there are no innate ideas and knowledge in human soul. Tatevatsi distinguishes three degrees of knowledge: sensual, rational and knowledge acquired through faith.  Although these have different objects, knowledge tools, methods and involve different abilities, together they ensure the integrity of human knowledge. Even though the knowing subject is generally passive, general concepts in the mind are formed in part thanks to the activity of the subject. He defines truth as the correspondence between thought and reality. Although Tatevatsi separates philosophical and theological truths, he does not support the teaching of "two truths". Philosophical propositions are true if they are consistent with the truths of Revelation.

    References

    Arevshatyan S. S. Philosophical views of Grigor Tatevatsi, Yerevan, 1957 (in Russian); Zakaryan S. A. Armenian Philosophers (Grigor Tatevatsi), Yerevan, 1998; the same: Philosophers of Tatev University, Yerevan, 2018, p. 132-237 (in Armenian).

    St. Grigor Tatevatsi, Voskeporik, Constantinople, 1746, p. 26 (in Armenian).

    St. Grigor Tatevatsi, Summer volume of "Book of Sermons", Constantinople, 1741, p. 135 (in Armenian).

    St. Grigor Tatevatsi, Summer volume of "Book of Sermons", p. 454.

    St. Grigor Tatevatsi, Summer volume of "Book of Sermons", p. 72.

    St. Grigor Tatevatsi,The Book of Questions,Constantinople,1729, p. 104 (in Armenian).

    St. Grigor Tatevatsi. Commentary on the Gospel of John, with the diligence of Ghukas Abegha Zakaryan, S. Etchmiadzin, 2005, p. 31 (in Armenian).

    St. Grigor Tatevatsi,Summer volume of "Book of Sermons", p. 28.

    Zakaryan S. A., Aristotle and Armenian philosophy of the XIV century. Yerevan, 2017, p. 54-82 (in Armenian).

    St. Grigor Tatevatsi, Solution to “Introduction” of Porphyry, Constantinople, 1793, p. 332 (in Armenian).

    St. Grigor Tatevatsi,Summer volume of "Book of Sermons", p.28.

    Dales, R. C.,Medieval Discussions of the Eternity of the World, Leiden, Brill, 1990.

    St. Grigor Tatevatsi,Winter volume of "Book of Sermons", Constantinople, 1740, p.174 (in Armenian).

    St. Grigor Tatevatsi, Commentary on the Gospel of John, p. 38.

    St. Grigor Tatevatsi, Summer volume of "Book of Sermons", p. 72.

    Grigoryan G. H., On the key issues of medieval Armenian philosophy, Yerevan, 1987, p. 79 (in Armenian).

    Arevshatyan S. S., Grigor Tatevatsi, In book: "Prominent figures of Armenian culture" (V-XVIII centuries),Yerevan, 1976, p. 409 (in Armenian).

  • PHILOSOPHY

    Features Of The Manifestation Of The Phenomenon Of Intertextuality In The Aesthetics Of Postmodernism

    Hripsime Zakaryan
    View PDF
    Abstract

    In 1967, the theorist of post-structuralism Yu. Kristeva, proposing the term intertextuality, argues that each text, along with its content and structural independence, in a hidden or unconcealed way, carries other textual elements. Indeed, modern literature is characterized by an intertextual character, a visible variety of interrelated texts, connected by many threads with cultural tradition.

    The article attempts to consider intertextuality with references to theoretical thought, on the one hand, as a form of manifestation of postmodern textology, a unique artistic invention, ultimately an integral part of postmodern poetics, on the other hand, as an aesthetic principle in general, the unique quality of a particular text, created in different historical epochs. Intertextuality is not limited to postmodern aesthetics, but the special nature of postmodern text creation and text perception allows us to interpret the nature of the term intertextuality in a different way.

    The main purpose of the article is, if possible, to trace the features of the manifestation of the phenomenon of intertextuality in a postmodern text, to identify whether intertextuality can be considered as a general artistic device or is it just a special quality of postmodern aesthetics.

    To achieve this goal, we set the following research objectives:

    1. within the framework of this article, subject to reasoned consideration possible theoretical concepts that characterize the essence of postmodern aesthetics,
    2. in this context, in a theoretical analysis, to determine the features of the manifestation of the term intertextuality in its various expressions,
    3. determine the role of the phenomenon of intertextuality in the process of postmodern text construction.

    The article is based on the theoretical basis of U. Eco, M. Epstein, R. Barthes, J. Baudrillard, J. Derrida study and others.

    References

    Эко У. Постмодернизм, ирония, занимательность // Эко У. Имя розы. М: Изд. «Книжная палата», 1989, с. 460.

    Бронзино Л. Ю. Постмодернизм: сущностные идеи и их представители // Вестник МГИМО-Университета. 2010, (3(12)), էջ 98:

    Ильин И. Постмодернизм // Литературная энциклопедия терминов и понятий (гл. ред. и сост. А. Н. Николюкин). М.: НПК «Интелвак», 2001, էջ 764.

    Hassan J. The Dismemberment of Orpheus. New York, 1982, Hassan J. New Literary History, Vol. 3, No. 1, Modernism and Postmodernism: Inquiries, Reflections, and Speculations (Autumn, 1971), pp. 5-30:

    Эпштейн М. Постмодерн в России: Литература и теория. М.: Изд. Р. Элинина, 2000, с. 5.

    Липовецкий М. Н. Русский постмодернизм (Очерки исторической поэтики): Монография. Урал. гос. пед. ун-т. Екатеринбург, 1997, с. 9.

    Л. Н. Толстого «Ясная Поляна». Санкт-Пе тер бург : Росток, 2013, Էջ 63:

    Барт Р. Смерть автора // Барт Р. Избранные работы: Семиотика. Поэтика. М.: Изд. «Прогресс», 1989, с. 391.

    Հ. Զաքարյան, Ակնարկները, մեջբերություններն ու ռեմինիսցենցիաները որպես միջտեքստայնության տարրեր (Հենրիկ Էդոյանի պոեզիայի օրինակով) // Հայագիտական հանդես, 2022, № 3-4 (57-58), էջ 100-117:

    Деррида Ж. Структура, знак и игра в дискурсе гуманитарных наук // Деррида Ж. Французская семиотика: от структурализма к постструктурализму (пер. с фр. и вступ. статья Г. К. Косикова). М.: Изд. «Прогресс», 2000, էջ 406-426:

    Делез Ж. Платон и симулякр // Новое литературное обозрение, 1993, № 5, էջ 93:

    Бодрийяр Ж. Символический обмен и смерть. М.: Изд. «Добросвет», 2000 , Էջ 34:

    Бодрийяр Ж. Система вещей. Рудомино, (пер. с фр. С. Зенкина). М.: Изд. «РУДОМИНО», 1995, Էջ 153:

    Карымова М. Г. Гипертекст в философии постмодернизма // Вестник ТюмГУ, 2002, №1, с. 64-69.

    Ильин И. П. Интертекстуальность // Ильин И. П. Современное зарубежное литературоведение (страны Западной Европы и США): концепты, школы, термины : эн-цикл. справ. М.: Интрада-ИНИОН, 1999, էջ 208.

    Ильин И. П. Постструктурализм. Деконструктивизм. Постмодернизм. М.: Интрада, 1996.с. 103.

    Липовецкий М. Н. Русский постмодернизм (Очерки исторической поэтики), Екатеринбург: Уральский гос. пед. ин-т, 1997, с. 9.

    Шайтанов И. Триада современной компаративистики: глобализация - интертекст - диалог культур // Вопросы литературы, 2005, № 6, с. 131.

    Постмодернизм: энциклопедия. Минск: Интерпрессервис: Книжный Дом, 2001, с. 399.

    Pfister M. How Postmodern is Intertextualiti? // Pfister M. Intertextuality Ed. Heinrich F. Plett. – Berlin, New York: Walter de Gruyter, 1991, Էջ 207-22

  • PHILOSOPHY

    Why are spreading deceptive political conspiracy theories ethically wrong?

    Levon Babajanyan
    View PDF
    Abstract

    Conspiracy theories in expert circles generally have a bad reputation, which is conditioned by the fact that according to some studies, the spread of conspiracy theories has a number of negative consequences: it increases society's indifference to politics, distrust of science etc. However, there are some other researchers who believe that the spread of conspiracy theories has positive effects: it increases the accountability of authorities, contributes to the disclosure of hidden conspiracies, and, in general, is an indicator of the transparency of society. Therefore, attempts by state institutions to prevent the spread of such theories can lead to even more negative consequences. This article analyzes these two approaches to the problem and argues that the dissemination of conspiracy theories is ethically wrong mainly in cases when we are dealing with deceptive political conspiracy theories. These are deceptive, misleading theories that certain political groups use to serve their political agenda. From an ethical point of view, the wrongness of spreading deceptive political conspiracy theories is based on the fact that as a kind of fake news, they mislead and harm society, are mainly used by populist and authoritarian politicians to polarize various social groups, justify their illegitimate actions, and reject the principle of equality among members of society.

    References

    Cibik M., Hardos P., Conspiracy Theories and Reasonable Pluralism, European Journal of Political Theory, London, 2020, p. 2.

    Silva B.C., Vegetti F., Littvay L., The Elite Is Up to Something: Exploring the Relation Between Populism and Belief in Conspiracy Theories, Swiss Political Science Review, 2017, pp. 1-21.

    Coady D., Are Conspiracy Theorists Irrational? Episteme, Volume 4, Issue 02, 2007, p. 202.

    Huneman P., Vorms M., Is a Unified Account of Conspiracy Theories Possible? Argumenta, no. 6, 2018, pp. 247-270.

    Uscinski J.E., Conspiracy Theories: A Primer, Lanham : Rowman & Littlefield, London, 2020, p. 23.

    Cassam Q., Conspiracy theories. Polity Press, Cambridge, 2019, p. 11.

    Cassam Q., Conspiracy theories. Polity Press, Cambridge, 2019, p. 16-21.

    Raikka J., The Ethics of Conspiracy Theorizing, Springer Science + Business Media B.V., 2009, p. 458.

    Tyson L., Kahn R., The Reptoid Hypothesis: Utopian and Dystopian Representational Motifs in David Icke’s Alien Conspiracy Theory. Utopian Studies, Vol. 16(1), 2005, p. 45.

    Mathiesen K., Fake News and the Limits of Freedom of Speech, in the book “Media Ethics, Free Speech, and the Requirements of Democracy” (ed. Carl Fox and Joe Saunders), Taylor & Francis, New York, 2019, p. 168.

    Mathiesen K., Fake News and the Limits of Freedom of Speech, in the book “Media Ethics, Free Speech, and the Requirements of Democracy” (ed. Carl Fox and Joe Saunders), Taylor & Francis, New York, 2019, p. 161.

    Coady D., Cass Sunstein and Adrian Vermeule on Conspiracy Theories, Argumenta 3,2, 2018, p. 298.

    Yablokov I., Fortress Russia: Conspiracy Theories in Post-Soviet Russia, Polity Press, Cambridge, 2018, p. 185.

    Fay B., The Nazi Conspiracy Theory: German Fantasies and Jewish Power in the Third Reich, Library & Information History, 35:2, 2019, p. 92.

    Giry J., Gurpinar D., Functions and Uses of Conspiracy Theories in Authoritarian Regimes, Routledge Handbook of Conspiracy Theories (ed. Butter M., Knight P.), Routledge, New York, 2020, p. 317.

    Բաբաջանյան Լ․, Պոպուլիստական դավադրապաշտական տեսությունների քաղաքական սպառնալիքները, «Բանբեր Երևանի համալսարանի. Միջազգային հարաբերություններ, Քաղաքագիտություն», Երևան, 2022, № 1 (37), էջ 70-71։

    Terzyan A., Sustaining power through external threats: the power of enemy images in Russia and Azerbaijan, Journal of Liberty and International Affairs, 6(2), 2020, p. 50.

    Nussbaum M, Perfectionist liberalism and political liberalism. Philosophy & Public Affairs 39 (1), 2011, p. 33.

    Cibik M., Hardos P., Conspiracy Theories and Reasonable Pluralism, European Journal of Political Theory, London, 2020, p. 12.

    Cibik M., Hardos P., Conspiracy Theories and Reasonable Pluralism, European Journal of Political Theory, London, 2020, p. 13.

    Plenta P., Conspiracy theories as a political instrument: utilization of anti-Soros narratives in Central Europe, Contemporary Politics, Routledge, 2020, pp. 3-4.

  • PHILOSOPHY

    The Antipode of the True as a Contrary Concept of the True

    Gevorg Hakobyan
    View PDF
    Abstract

    The article deals with the interpenetrating relationships between the essences of the characteristics opposite to the true, highlighting the central role of disclosure and determining the possible contrary of the true. From the discussion it turns out that in the scientific-philosophical discourse there is no agreement on the essence of the opposite characteristics of the true and as opposites to true many characterizations are used  to reflect exactly the same gnoseological qualification; (among others) wrong, false, lie, aberration, antitruth, etc. Therefore, in scientific-philosophical Armenian-language literature (textbook, article, monography) there is no agreement as in what sense and in what cases each of these concepts should be applied.

    Taking into account the circumstance that the concepts which are opposite to the true have an essential role in the process of cognition, the article proposes to demarcate the limits of the usage of these concepts and to cancel the tradition of their equivalent usage. Especially since there are such mental structures that are beyond the true/false (wrong, lie, aberration, etc.) logical-gnoseological dimension.

    In this context it also turns out that the absence of this agreement has objective grounds, the most important of which is the absence of a concept and a word that accurately reflects and expresses the idea of "contrary to the true."

    Therefore, it is proposed to solve the problem by accepting conditional consensuses, including by reflecting the idea "contrary to the true" with the concept of the antipode of the true.

    References

    Գ. Հակոբյան, Ուսումնասիրության օբյեկտին ճշմարիտ հասկացության հակադեմի դիտանկյունից մոտենալու շուրջ // «Բանբեր Երևանի համալսարանի. Փիլիսոփայություն, Հոգեբանություն», Երևան, 2022 № 3 (39), էջ 68։

    Գ. Հակոբյան, Կորոնավիրուսային համավարակի խոսույթի իմացաբանական որակման շուրջ // «Բանբեր Երևանի համալսարանի. Փիլիսոփայություն, Հոգեբանություն», Եր., 2021 № 1 (34), էջ 46։

    Գ. Հակոբյան, Իրավաքաղաքական խոսույթի ոչճշմարիտ տարրերի շուրջ // «Բանբեր Երևանի համալսարանի. Փիլիսոփայություն, Հոգեբանություն», Եր., 2020 № 1 (31), էջ 32։

    Ա. Գուրզադյան, Ճշմարտության էպիկենտրոնում // «Ռուբիկոն» գեղարվեստական-մշակութաբանական եռամսյա հանդես, 1/11/2007, Եր., էջ 6։

    Մոնտեն Մ., Փորձեր, Եր., 1991, էջ 39։

    Ա. Պ. Հայրապետյան, Փոխանունություն և խոսքիմասային փոխանցում // «Բանբեր Երևանի համալսարանի», № 2 (86), Եր., 1995, էջ 161։

    Հասկացությունների դրական և բացասական լինելու վերաբերյալ, տե՛ս Հ. Ա. Գևորգյան, Վ. Խ. Բաղդասարյան, նշվ. աշխ., էջ 29-30։

    Գ. Հակոբյան, Իրավաքաղաքական խոսույթի ոչճշմարիտ տարրերի շուրջ // «Բանբեր Երևանի համալսարանի. Փիլիսոփայություն, Հոգեբանություն», Եր., 2020 № 1 (31), էջ 32։

    Ս. Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան, չորս հատորում։ Հատոր Ա, Եր., 1944, էջ 563։

    Դ. Գյուրջինյան, Հայերեն բառարան-տեղեկատու. միասին, անջատ կամ գծիկով գրվող բառեր, Եր., 2008, էջ 66։

    Գ. Հակոբյան, Կորոնավիրուսային համավարակի խոսույթի իմացաբանական որակման շուրջ // «Բանբեր Երևանի համալսարանի. Փիլիսոփայություն, Հոգեբանություն», Եր., 2021 № 1 (34), էջ 46։

    Ա. Մ. Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բացատրական բառարան, 2-րդ հրատ., Եր., 2009, էջ 1005 և 513, Ա. Մ. Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բառարան, Եր., 1967, էջ 578 և 317,

    Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Եր., 1987, էջ 420։

    Ս. Գ. Աբրահամյան, Ժամանակակից գրական հայերեն,Եր., 1981, էջ 58։

    Губанов Н.Н., Губанов Н.И., Критерии в системе научного знания. // Гуманитарный вестник МГТУ им. Н.Э. Баумана, Раздел: Гуманитарные науки в техническом университете, Рубрика: Философские науки, 2016, вып. 2, էջ 3։

    Лакатос И., История науки и ее рациональные рекострукции // Кун Т., Структура науяных революций, М., 2003, с. 458.

    Ս. Քէհեաեան, Բարոյագիտութիւն փիլիսոփայական ակնարկ, Անթիլիաս, 2021, էջ 23-24։

    Манасян А. С., Методологические принципы объективности научного знания и единство науки, Ер., 2002, էջ 4-5։

    Է. Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Եր., 1976, էջ 714, Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան, Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ, Եր., 1969, էջ 97 և այլն։

    Գ. Հակոբյան, Կորոնավիրուսային համավարակի խոսույթի իմացաբանական որակման շուրջ // «Բանբեր Երևանի համալսարանի. Փիլիսոփայություն, Հոգեբանություն», Եր., 2021 № 1 (34), էջ 47։

    Է. Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Եր., 1976, էջ, 1024, Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան, Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ, Եր., 1969, էջ 554, Ս. Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան, հատոր Դ, Եր., 1944, էջ 354 և այլն։

    Գ. Հակոբյան, Կորոնավիրուսային համավարակի խոսույթի իմացաբանական որակման շուրջ // «Բանբեր Երևանի համալսարանի. Փիլիսոփայություն, Հոգեբանություն», Եր., 2021 № 1 (34), էջ 47։

    Հ. Օ. Հովհաննիսյան, Բանավեճի տեսություն և արվեստ. փիլիսոփայական քննախոսություն, Եր., 2019, էջ 160-165։

    Դավիթ Անհաղթ, Փիլիսոփայության սահմանումները // Երկեր, Եր., 1980, էջ 45։

    Можейко М. А., Нарратив // Всемирная Энциклопедия Философия, М., Аст, Минск, Харвест, 2001 с., 670.

    Барт Р., Смерть автора // Избранные работы: Семиотика: Поэтика, М., 1989, с. 384.

    Лосев А. Ф., Диалектика мифа, М., 2001, с. 55.

    Bottici Ch., A Philosophy of political myth, New York, 2007, էջ 45։

    Ս. Զաքարյան, Հայոց ինքնության հիմնահարցեր, Եր., 2020, էջ 25։

    Бодрийяр Ж., Симулякры и симуляция, Тула, 2013, с 24-25.

  • PHILOSOPHY

    The Problem of Vertical and Horizontal Identity in Intergenerational Relationships

    Hamlet Simonyan
    View PDF
    Abstract

    Philosophical ideas aimed at establishing and fostering equitable and constructive relationships between generations are gradually gaining more attention. From a philosophical perspective, the study of ethical problems related to intergenerational relations presents an opportunity to raise a number of pivotal questions and their potential solutions, questions that encompass issues such as identity of generations, transmission of socio-cultural heritage from generation to generation, intergenerational justice, responsibility between generations, etc. In this context, it is important to keep in mind that topics concerning different generations and generally having an intergenerational component imply diversity in some sense since we are dealing with the axiological and worldview features of different generations.

    Considering the above, the article discusses the process of constructing the identity of generations, explicitly addressing the gaps and contradictions between vertical (temporal) and horizontal (spatial) identity nowadays. Analyzing the features of vertical identity and horizontal identity of generations, the article draws from past experiences, identity metanarratives, and their integration into the identity-constructing process.

    The work also analyzes the role and significance of postmemory in shaping the identity and experiences of generations, highlighting both its constructive and destructive aspects.

    References

    Кон И. С., Социология личности, Политиздат, Москва, 1967, pp. 109-110.

    Лурье С․ В․, Метаморфозы традиционного сознания (Опыт разработки теоретических основ этнопсихологии и их применения к анализу исторического и этнографического материала), http://svlourie.ru/Erevan-heroic-myth, 01.02.2023

    Ibid, http://svlourie.ru/Erevan-heroic-myth, 01.02.2023.

    Hirsch M., The Generation of Postmemory: Writing and Visual Culture After the Holocaust, Colombia University Press, New York, 2012, pp. 1-25.

    E. Harutyunyan, The Transformations of Human Being (in Armenian), YSU Press, Yerevan, 2018, pp. 6-7.

    Hirsch M., The Generation of Postmemory: Writing and Visual Culture After the Holocaust, Colombia University Press, New York, 2012, p. 5.

    Schutz A., The Phenomenology of the Social World, Northwestern University Press, Evanston, 1967, p. 143.

    Ibid, p. 143.

    Ibid, p. 142.

    E. Harutyunyan, National Identity: the “World of Generations” and the “World of Contemporaries” // “Bulletin of Yerevan University E: Philosophy, Psychology”, No 2 (29), 2019, pp. 7-8.

    Ricoeur P., Memory, History, Forgetting, The University of Chigaco Press, Chicago, 2004, pp. 80-86.

    Arendt H., Between Past and Future: Six Exercises in Political Thought, The Viking Press, New York, 1961, p. 26

    Hirsch M., The Generation of Postmemory: Writing and Visual Culture After the Holocaust, Colombia University Press, New York, 2012, p. 5.

    Maines D․ R., Sugrue, N. M., Katovich, M. A., The Sociological Import of G. H. Mead's Theory of the Past, American Sociological Review, Vol. 48, No. 2, 1983, p. 161, https://www.jstor.org/stable/2095102, 24.03.2023

    Mannheim K., The Problem of Generations, in Essays on The Sociology of Knowledge, ed․ by Kecskemeti P., Routledge and Kegan Paul Ltd, London, 1952, pp. 286-320

    Ibid, pp. 286-320.

    Santayana G., The Life of Reason: The Phases of Human Progress, Dover Publication, Inc., New York, 1980, p. 92

PSYCHOLOGY

  • PSYCHOLOGY

    Methodological bases for the introduction of health-preserving technologies into the young people’s physical education system

    Sahak Hovhannisyan
    View PDF
    Abstract

    In the modern physical education system, the process of forming a health-preserving educational environment, particularly introducing health-preserving technologies, the successful implementation of which involves a complex solution of a number of research tasks, is of specific importance. The urgency of examining the possibilities of using health-preserving technologies in higher educational establishments is caused by the average level of the current students’ academic performance, conditioned by the high degree of their illness incidence. Besides, the health of students is considered as an indicator of the quality of their proficiency, social and creative activeness, as an economic outcome that ensures the competitiveness of a future specialist in the labor market. In this context, the need of formation of a higher valeological culture among the contemporary students, as well as development of a comprehensive methodology for introducing health-preserving technologies into the physical education system of universities, are specially emphasized. This article refers to the operating mechanisms and current approaches for perception of health-preserving technologies and their implementation. Accordingly, the health-saving technologies introduced in this study are presented as a complex innovative process, which should be based on a systematic and harmonious interaction of all participants in the pedagogical process with the educational environment, as well as value changes in their attitude to health and educational activities. Therefore, when introducing health-saving technologies into the system of physical education of students, it is also necessary to take into account their gender and age characteristics and functional capabilities.

    References

    Ա. Լ. Գրիգորյան, Ուսանողների ֆիզիկական ակտիվությունը պայմանավորող կրթական ազդեցության միջոցները // «Կրթությունը 21-րդ դարում» հանդես, // № 1(1), 2019, էջ 104-113։

    Ս. Հովհաննիսյան, Առողջ կենսակերպի և սեփական առողջության հանդեպ երիտասարդների արժեքային վերաբերմունքի գենդերային տարբերությունների ուսումնասիրություն։ Բանբեր Երևանի համալսարանի. Փիլիսոփայություն, հոգեբանություն, 2022, № 1, էջ 73-74։ https://doi.org/10.46991/BYSU: E /2022.13.1.072

    Борщёва И. В. Психологические проблемы здоровьесбережения студентов СГА // Здоровьесберегающие образовательные технологии: материалы междисциплинарной научно-практической конференции / Отв. ред. Е. В. Усова, М.: СГА, 2007, էջ 59-60։

    Вирабова А. Р. Рефлексивное управление системой ресурсов здоровьесберегающей школы. // Вариативность технологий здоровьесбережения в дошкольном и школьном образовании / под ред. член-корр. РАН, проф., д.м.н. Кучмы В. Р., проф., д.м.н. Вирабовой А. Р. – М.: ПРОБЕЛ-2000, 2017, էջ 12։

    Грядкина Т. С. Здоровьесберегающее и здоровьеформирующее физическое воспитание в дошкольном образовательном учреждении // Дошкольная педагогика, 2008, № 2, էջ 10։

    Григорян А. Л., Векилян К. М., Оганесян С. В., Мартиросян А. В. Оздоровительная физическая культура в системе здорового образа жизни современной студенческой молодёжи (учебно-методическое пособие для студентов), Ер.: Изд. РАУ, 2020, 80 էջ։

    Грядкина Т. С Реализация здоровьесберегающих и здоровьесозидающих педагогических технологий в современных дошкольных образовательных организациях (образовательная область «физическое развитие») // Здоровьесбережение дошкольников: вызовы времени и потенциал образования: сб. материалов межрегиональной науч.-практ. конф. / под общ. ред.: Т. С. Грядкиной. СПб.: ГАОУ ДПО «ЛОИРО», 2019, էջ 8։

    Ивахненко Г. А. Здоровьесберегающие технологии в российских вузах [Электронный ресурс] // Вестник института социологии, 2013, № 6, էջ 107, առցանց՝ https://www.vestnik-isras.ru/files/File/Vestnik_2013_6/Ivachnenko.pdf, այց՝ 21․10․2022։

    Ирхин В. Н., Ирхина И. В., Беседина О. А. Педагогическое сопровождение студентов в условиях здоровьесберегающего образовательного процесса в вузе. // Культура физическая и здоровье, 2010, № 4 (29), էջ 38։

    Катренко М. В., Продиус А. Н., Иванова С. В., Михайлова Н. А. Здоровьесберегающие технологии в практике физкультурного образования студентов. / Физическая культура: воспитание, образование, тренировка, 2013, № 5, էջ 65։

    Маджуга А. Г. Педагогическая концепция здоровьесозидающей функции образования. / Автореф. дисс. на соиск. уч. ст. докт. пед. наук, Владимир, 2011, էջ 4-5։

    Медведева С. А. Здоровьесберегающая физическая культура в профессионально-педагогическом вузе [Электронный ресурс]: учебно-методическое пособие / под ред. С. А. Медведевой, Е. Б. Ольховской, Т. А. Сапегиной. Екатеринбург: Изд-во Рос. гос. проф.-пед. ун-та, 2016, էջ 3, առցանց՝ http://elar.rsvpu.ru/handle/123456789/20927, այց՝ 29.06.2022։

    Панов Е. В., Кудрявцев М. Д., Шукюрова Э. Ш. Здоровьесберегающие технологии в системе физического воспитания студентов. // «Научно-практический электронный журнал Аллея Науки», № 6 (22), 2018, առցանց՝ https://alley-science.ru/sovremennaya_nauka_i_ee_razvitie__6_22___2018/, այց՝ 05.05.2022։

    Соловьева Н. И. Концепция здоровьесберегающей технологии в образовании и основные организационно-методические подходы к ее реализации. // Экология, культура, образование, Ставрополь, 2005, № 17, էջ 30-31։

    Сытый В. П., Соклаков В. И., Тихонова В. И. Инновационная технология процесса физического воспитания учащихся // Здоровьесберегающие психолого-педагогические технологии и медико-биологические системы оздоровления: материалы I Междунар. науч.-практ. конференции, 28 апреля, 2014 г., Барановичи: РИО БарГУ, 2014, էջ 98-101։

    Таничева Ю. А. Методика реализации здоровьесберегающих технологий, առցանց՝ https://infourok.ru/metodika-realizacii-zdorovesberegayushih-tehnologij-5669008.html, այց՝ 13.12.2022։

    Тихонова В. И., Касько В. А., Савицкая Я. И., Девдера И. А. Здоровьесберегающие технологии в образовательной среде: модные тенденции или актуальная потребность [электронный ресурс] // Оздоровительная физическая культура молодежи: актуальные проблемы и перспективы: материалы III Междунар. науч.-практ. конф.: в 2 ч., Минск, 12-13 апреля 2018 г., Минск: БГМУ, 2018, Ч. 2, էջ 106, առցանց՝ http://rep.bsmu.by/handle/BSMU/22049, այց՝ 29.06.2022։

    Филимонова Н. И., Трищина Т. И., Дивисенко О. Н. Здоровьесберегающие технологии в практике физического воспитания студенток. // Современные методы формирования здорового образа жизни у студенческой молодежи: сб. науч. ст. по материалам I Респ. науч.-практ. конф. с междунар. участием, Минск: Изд. Центр БГУ, 2017, էջ 226-230, առցանց՝ http://elib.bsu.by/handle/123456789/169497, այց՝ 29.10.2022։

    Arpentieva M. R. (2018). Healthy saving in the high school: problems and prospects. // Health, Physical Culture and Sports, 4(11), էջ 14-15 (in Russian). / Submitted 28.05.2018 / Accepted 16.10.2018, առցանց՝ http://journal.asu.ru/index.php/zosh, այց՝ 21.10.2022։