Том 3 (2024): СПЕЦИАЛЬНЫЙ ВЫПУСК № 2: Материалы республиканской конференции «Грабар как источник для обогащения словарного запаса и терминологии современного восточноармянского языка» (27 марта 2024 г.)

DOI: https://doi.org/10.46991/BYSU:B/2024.sp2
Опубликован: 2024-06-18

Весь выпуск

Языкознание

  • Языкознание

    Особенности терминов грабара и их проявления в системе терминов современного восточно-армянского языка

    Анна Абаджян
    View PDF
    Аннотация

    Данное исследование посвящено образованию терминов и слов-терминов в древнеармянском языке и их проявлениям в терминологической системе современного восточноармянского языка, исследуется основа, на которой слово становится термином или слово-термином.

    Проведенное исследование позволило прийти к выводу, что образованию терминов и слов-терминов способствуют следующие явления:

    1) полисемия на лексическом уровне - слова, исходя из отдельных своих значений, становятся единицами микросистемы какого-либо направления науки,

    2) омонимия, с помощью которой данное слово образует разные слова-термины, выражающие необходимые понятия,

    3) синонимия, на основе того, что каждая лексическая единица является многозначимой и как термин, и как слово-термин.

    Все это образует неразрывно связанную цепочку, где каждый компонент имеет и лексические, и терминологические значения, которые выявляют поливалентность словарных форм, их принадлежность к разным частям речи. Таким образом, выявляются лингво-стилистические характеристики, присущие языку авторов. Термины и слова-термины грабара стали той ключевой основой, на которой формировалась, развивалась и продолжает развиваться терминологическая система современного восточноармянского языка.

    Библиографические ссылки

    Է. Աղայան, Ընդհանուր և հայկական բառագիտություն, Եր., 1964, էջ 333-334:

    Հ. Պետրոսյան, Ս. Գալստյան, Թ. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան, Եր., 1975, էջ 292:

    Լ. Խաչատրյան, Գրաբարի բացատրական բառարան, Եր., 2003, էջ 110:

    Բառերի մեկնությունները տրված են ըստ Ռ. Ղազարեանի «Գրաբարի բառարանի» (հ. Ա, Եր., 2000, հ. Բ, Եր., 2000):

    Ա. Սուքիասյան, Հայերենի հոմանիշների բառարան, Եր., 2003, էջ 831:

    Լ. Եզեկյան, Ոճագիտություն, Եր., 2003, էջ 34:

  • Языкознание

    Проявления терминов грабара в произведении «Книга скорби» Григор Нарекаци

    Анна Абаджян, Анаит Юзбашян
    View PDF
    Аннотация

    Лексика самостоятельной и переводной литературы на древнеармянском языке подверглась многостороннему лингвистическому анализу, однако важнейшая составляющая лексики - терминосистема - еще нуждается в изучении. Наш анализ семантических, этимологических и структурных особенностей терминов грабара показывает, что их изучение должно проводиться с полным охватом системы. Наиболее заметной особенностью терминосистемы грабара является многоуровенность. каждый уровень имеет свои особенности с смысловой и функциональной точек зрения, при этом содержание «Книги скорби» Нарекаци и творчество автора имеют также важное значение для использования разных терминов, создания новых форм словообразования. В данном исследовании представлена семантическая и стилистическая характеристика терминов в поэме Нарекаци «Книга скорби». Автор использовал термины, представляющие разные области жизни, например: названия животных, названия предметов быта, термины, обозначающие металл, термины, обозначающие духовное и физическое строение тела, а также религиозного, юридического, военного содержания. Преобладают термины, прославляющие Бога, которые в основном ситуативные.

    Библиографические ссылки

    Ա. Աբաջյան, Ն. Դիլբարյան, Ա. Յուզբաշյան, Ք. Հարությունյան, Գրաբարի դարձվածաբանություն, Եր., 2020:

    Խ. Բադիկյան, Դարձվածային ոճաբանություն, Եր., 2000:

    Ռ. Ղազարեան, Գրաբարի բառարան, հ. Ա, Եր., 2000, հ. Բ, Եր., 2000:

    Ռ. Ղազարեան, Գրաբարի դարձուածաբանական բառարան, Եր., 2012:

    Գ. Նարեկացի, «Մատեան ողբերգութեան», ակադեմիական հրատ., Եր., 1980:

  • Языкознание

    Структура и типы диалога

    Ашот Галстян
    View PDF
    Аннотация

    Основным выражением человеческого общения является речевая деятельность, в которой большую роль играет диалог. В лингвистической литературе структура диалога представлена схемой: а - сказал, б - сказал или а - спросил, б - ответил. В диалоге определенное место имеет вопрос. Вопросительный тон является наиболее характерной чертой диалога. Области применения диалога разнообразны. Художественная речь также строится с такими уникальными диалогами,  как внутренний диалог, односторонний диалог, диалог без ответа, диалог жест-ответом и т. д.

    Литературные дебаты, идеологические разногласия могут иметь своеобразное выражение в художественной речи  в форме поэтического диалога.

    Библиографические ссылки

    Աբրահամյան Ս., Առաքելյան Վ., Քոսյան Վ., Հայոց լեզու, 2-րդ մաս, շարահյուսություն, Ե.,

    :

    Աբրահամյան Ս. , Ժամանակակից հայերենի շարահյուսության մի քանի հարցեր, Ե., 1962:

    Գալստյան Ա., Երկխոսությունը ժամանակակից հայերենում, Ե. 2003:

    Եզեկյան Լ., Հրանտ Մաթևոսյանի արձակի խոսքարվեստի մի քանի հարցեր, Ե., 1986:

    Խաչատրյան Գ., Երկխոսությունները «Սասնա ծռեր» էպոսում, Պատմաբանասիրական հանդես,

    հ.3, Ե., 2022:

    Խլղաթյան Ֆ., Դ. Դեմիրճյանի «Վարդանանք» պատմավեպի լեզուն և ոճը, Ե., 1988:

    Ղուկասյան Ս., Ժամանակակից հայերենի հարցատեսակները (Լեզվի և ոճի հարցեր, հ. 5), Ե.,

    :

    Պապոյան Ա., Բադիկյան Խ., Ժամանակակից հայոց լեզվի շարահյուսություն, Ե., 2003:

    Вопросы литературы, н.10, М.,1975.

  • Языкознание

    Этимология некоторых армянских слов, возникших от ПИЕ корня *(a)u̯(e)- «истинный, верный, преданный»

    Оганес Закарян
    View PDF
    Аннотация

    Статья посвящена этимологии  ряда армянских слов или корней, которые возникли от ПИЕ корня *(a)u̯(e)- «истинный, верный, преданный» и в письменном армянском языке начинаются со звука (звуков) վ- или (հ)աւ-. Этимологии осуществлены на основе фонетического, лексического, семантического анализов, с использованием методов внутренней и внешней реконструкций и историко-сравнительного исследования. Использованы материалы, включенные в известные этимологические словари и исследования, а также в словари армянских диалектов.

    В индоевропеистике общепринято мнение, что в арм­янском языке слова с начальным звуком վ- являются неисконными, за исключением примерно десятка слов, которые счита­ются отклонениями от нормы. В настоя­щей статье, однако, вскрывается закономерность происхождения исконно армянских слов с начальным звуком վ-, благодаря чего предла­гаются новые этимологии.  рамках статьи предлагаются новые этимологии следующих слов: վավեր, վստահ, հաւատ, հավաստ, հաւասար, ապաւէն. Эти новые этимологии являются вкладом автора.

    Библиографические ссылки

    Աճառյան Հ., Հայոց լեզվի պատմություն, հ. 1։ Երևան։ Հայպետհրատ։ 1940։ 357 էջ։

    Աճառյան Հ., Հայերեն արմատական բառարան, հհ. 1-4։ Երևան։ ԵՊՀ հրատ.։ 1971-1979։ 2705 էջ։

    Աճառյան Հ., Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, հ. 6։ Երևան։ ՀԳԱ հրատ.։ 1971։ 846 էջ։

    Զաքարյան Հ., Հայերենի վ- սկզբնահնչյունի հնդեվրոպական ծագման մասին // «Հայոց լեզվի պատմական ուսումնասիրության արդի խնդիրներ» (գիտական հոդվածների ժողովածու)։ Երևան։ «Գիտություն»։ 2019։ Էջեր 34-45։

    Զաքարյան Հ., Հ.-ե. *(a)u̯(e)- արմատից սերված հայերեն մի քանի բառերի ստուգաբանություն // «Հայերենագիտական առցանց գիտաժողով», ՀԳԱ ԼԻ։ Երևան։ 2021 / http://language.sci.am/sites/default/files/zakaryan_hovhannes_0.pdf (դիտվել է 21.07.2023)։

    Հայոց լեզվի բարբառային բառարան, հհ. Ա-Է։ Երևան։ «Գիտություն»։ 2001-2012։ 2792 էջ։

    Մալխասեանց Ս., Հայերէն բացատրական բառարան, հհ. 1-4։ Երևան։ ՀՍՍՌ պետ. հրատ.։ 1944-1945։ 2409 էջ։

    Ջահուկյան Գ., Հայոց լեզվի պատմություն. նախագրային ժամանակաշրջան։ Երևան։ ՀԳԱ հրատ.։ 1987։ 748 էջ։

    Ջահուկյան Գ., Հայ – իրանական լեզվական զուգադիպումներ // Պատմա-բանասիրական հանդես։ Հ. 2։ 1995։ Էջեր 183-186։

    Ջահուկյան Գ., Հայերեն ստուգաբանական բառարան։ Երևան։ «Ասողիկ»։ 2010։ 820 էջ։

    Nikolaev S., Database of Indo-European etymology / http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=config&morpho=0&basename=dataiepiet&first (դիտվել է 24.09.2023)։

    Pokorny J., Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern-Mün¬chen, 1959 / http://dnghu.org/indoeuropean.html (դիտվել է 24.09.2023)։

    Wiktionary / https://en.wiktionary.org/wiki (դիտվել է 30.01.2024)։

    Викисловарь / https://ru.wiktionary.org/wiki (դիտվել է 30.01.2024)։

  • Языкознание

    Юрий Аветисян – Семантико-грамматические основы двузалоговости

    Юрий Аветисян
    View PDF
    Аннотация

    В армянском языкознании часто затрагивалась проблема залоговых сдвигов и двузалоговости в системе глагольной части речи. Были рассмотрены и обсуждены проблемы исторического развития этого явления, предприняты попытки классифицировать направления его формирования и развития, часто расширяя или сужая содержание и возможности формирования этого понятия. По этому вопросу действительно была создана богатая научная литература. Однако все еще существуют разногласия не только по уже часто обсуждаемым вопросам, но и по различным проявлениям подкатегорий грамматической категории глагольного залога, их взаимосвязи, об особенностях выражения двузалоговости на морфологическом и синтаксическом уровнях и т. д. Данная статья посвящена основам формирования залоговых сдвигов и двузалоговости. Вопрос исследуется с точки зрения синхронического анализа и  частично - в диахроническом аспекте.

    Одной из наиболее богатых подсистем глагольной системы является грамматическая категория залога глагола. В ходе исторического развития языка он часто претерпевает формосмысловые изменения, вызванные рядом внутриязыковых и внеязыковых факторов: это изменение лексического значения глагола, особенности употребления глагола, влияние вариативных форм языка и иностранных языков, экономией коммуникативной энергии, неправильными конструкциями, передаваемыми из разговорной речи и т. д. Именно эти факторы или основы определяют характер и направленность залоговых сдвигов (нейтральный>действительный, пассивный>нейтральный, редко -  действительный>нейтральный) и непосредственно связанные с ними типы проявления двузалоговости: семантическая двузалоговость, функциональная двузалоговость, двузалоговость грамматического управления. Как упомянутые основы, так и упомянутые три типа двузалоговости подробно рассматриваются в этой статье. Особое внимание уделяется уточнению границ понятия двузалоговости, и выделяются те проявления отношения подкатегорий (внутреннее грамматическое управление действия, уникальное метафорическое использование слова, омонимия и т. д.), которые соприкасаются, но не отождествляются или не должны отождествляться с двузалоговостью.

    Библиографические ссылки

    Զաքյան Հ․, Արդի հայերենի կրկնասեռ բայերը, Եր․, 2019։

    Աբրահամյան Ա․, Բայը ժամանակակից հայերենում, էջ 706-716։

    Աբրահամյան Ա․, Բայը ժամանակակից հայերենում, էջ 679։

    Բարսեղյան Հ․, Արդի հայերենի բայի և խոնարհման տեսություն, էջ 131։

    «Ժամանակակից հայոց լեզու», հ․ 2, էջ 306։

    Սաֆարյան Տ․, Հայերենի կրկնասեռ բայերը, Եր․, 2013, էջ 66։

    Բադիկյան Խ․, Ժամանակակից հայոց լեզվի ձևաբանություն, էջ 142։ Սաֆարյան Տ․, Հայերենի կրկնասեռ բայերը, Եր․, 2013, էջ 56-64։

    Ասատրյան Մ․, Բայի սեռերը ժամանակակից հայերենում, Եր․, 1959, էջ 119։

    Սարգսյան Լ․, Բայերի սեռային անցումները արդի արևելահայերենում//Բանբեր Երևանի համալսարանի, Եր․, 2014, թիվ 3, էջ 45-54:

    Մուրվալյան Ա․, Հայոց լեզվի դարձվածաբանություն և բայակազմություն, Եր․, 1959, էջ 241-244:

    Թելյան Լ․, «Բացարձակ աներևույթի» գնահատման շուրջ//Արդի հայերենի քերականության հարցեր, Եր․, 2016, էջ 23-43:

    Մալխասյան Ս., Հայերենի բացատրական բառարան, հ․ 1-4, Եր․, 2010։

    «Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի» բառարան, հ․ 1-4, 1 Եր․, 979-1981։

    «Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան», հ․ 3, Եր., 1974։

  • Языкознание

    Обогащение словарного запаса современного восточноармянского языка за счет слов, не встречающихся в «Новом словаре древнеармянского языка»

    Наира Паронян, Сусанна Григорян
    View PDF
    Аннотация

    Целью данной статьи является демонстрация расширения словарного запаса современного восточноармянского языка за счёт слов, которые отсутствуют в «Словаре древнеармянского языка; слова незасвидетельствованные в новом словаре древнеармянского языка». Известно, что одним из ключевых компонентов языка является его лексика, отражающая изменения в общественной жизни. Лексика армянского языка постоянно эволюционирует, пополняясь многочисленными новыми словами и выражениями, требующими тщательного изучения. Некоторые слова сохранили своё первоначальное значение, в то время как другие приобрели новые значения.

    В данной работе мы пытались проиллюстрировать сдвиги и изменения, произошедшие в лексике Грабара, а также выявить некоторые лексические особенности, сравнивая слова, зафиксированные в «Словаре древнеармянского языка; слова незасвидетельствованные в новом словаре древнеармянского языка» Л. Оганесяна, с теми, которые отсутствуют в данном словаре и в упомянутых словарях восточноармянского языка.

    Богатство каждого языка определяется многообразием его лексического арсенала, включающего разнообразные группы слов, которые отличаются своим словарным запасом и употреблением и образуют независимые группы. Мы выделили слова из различных семантических областей и провели исследование, представив этимологию корневых слов, входящих в эти семантические группы.

    На основе статистических данных из словарей выястняется, что некоторые слова, входящие в различные тематические группы и зафиксированные в словарях как лексические единицы, используются редко, становятся функционально устаревшими и уступают другим словам с точки зрения употребления и распространённости. Тем не менее, существует вероятность того, что эти слова могут в дальнейшем расширить продуктивный словарный запас языка.

    Библиографические ссылки

    Ա․Աբրահամյան, Մի քանի դիտողություններ ժամանակակից հայերենի բառային նորաբանությունների վերաբերյալ, «Լրաբեր հասարակական գիտությունների», Եր․, 1970, հ․ 12, էջ 36։

    Է. Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Եր., 1976:

    Հ. Աճառեան, Հայերէն նոր բառեր հին մատենագրութեան մէջ, Վենետիկ, 1922:

    Հ. Աճառեան, Հայերէն արմատական բառարան, Եր., 1926:

    Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի, Վենետիկ, 1865:

    Գ. Աւետիքեան, Հ. Սիւրմելեան, Մ. Աւգերեան, Նոր հայկազեան բառարան, հ. 1, Եր., 1979, հ. 2, Եր., 1981:

    Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան, Եր., 1969:

    Լ. Խաչատրյան, Գրաբարի տարարժեք բառերի բացատրական բառարան, Եր., 1998, էջ 5:

    Լ. Խաչատրյան, Գրաբարի բացատրական բառարան. ձևաբանորեն տարարժեք բառեր, Եր., 2003:

    Լ. Խաչատրյան, Գրաբարի բացատրական բառարան, Եր., 2003, էջ 6:

    Լ. Հովհաննիսյան, Գրաբարի բառարան. Նոր հայկազյան բառարանում չվկայված բառեր, Եր., 2010:

    Ռ. Ղազարյան, Բուսանունների հայերեն-լատիներն-ռուսերեն-անգլերեն- ֆրանսերեն-գերմաներեն բառարան, Եր., 1981, էջ 84)։

    Ռ. Ղազարյան, Գրաբարի բառարան, Եր., 2000:

    Ռ. Ղազարյան, Հ. Ավետիսյան, Նորայայտ բառեր գրաբարում, Եր., 2007:

    Ս. Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան, Եր., 1944:

    Գ. Ջահուկյան, Ժամանակակից հայոց լեզվի իմաստաբանություն և բառակազմություն, Եր., 1989, էջ 136:

    Գ. Ջահուկյան, Հայերեն ստուգաբանական բառարան, Եր., 2010:

    Հ․ Օհանյան, Ժամանակակից հայոց լեզվի բառապաշարը և նրա հարստացման միջոցները, Եր., 1982, էջ 98։

  • Языкознание

    Фонетические и лексические явления армянских диалектов связанные с грабаром

    Айкануш Месропян
    View PDF
    Аннотация

    В статье представлены истоки языкового богатства армянских диалектов, фонетические, лексические и грамматические связи с древнеармянским языком-грабаром. Древний литературный армянский язык сыграл значительную роль в образовании и развитии среднеармянской и новых литературных языков, пополнении диалектной лексики. Ставятся и раскрываются несколько ключевых вопросов: 1) различные фонетические проявления с древнеармянской-грабарской основой, 2) случаи сохранения коренной формы слова, 3) особенности фонетических и лексических параллелизмов, 4) слова и словосочетания, не вошедшие в словарный запас литературного языка, но сохранившиеся в диалектах, 5) особенности употреблений исконно армянских корневых слов и т.п.

    Путем исследования выяснили, что в ходе исторического развития диалекты армянского языка дополнялись и обогащались различными фонетическими, лексическими и грамматическими средствами на основе грабара. Слова, не входящие в словаря литературного языка, но сохранившиеся в диалектах, с прежнимы и новыми значениями, помогают выявить некоторые лингвистические вопросы, а также внести этимологические исправления.

    Библиографические ссылки

    Աճառյան Հ., Հայերեն արմատական բառարան, ԵՊՀ հրատ., Եր., 1926։ nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=7&dt=HY_HY&query=

    Առաքելեան Վ,, Գրաբարի քերականութիւն, «Վիամիր» հրատ., Եր. , 2010։

    Արամ Հայկազ, Մոռացված էջեր, հատոր Ե, Եր., 2014։

    Բաղրամյան Ռ., Ձայնավորների ներդաշնակության օրենքը բարբառներում, «Տեղեկագիր հասարակական գիտությունների», N 12, Եր., 1964։

    Բաղրամյան Ռ., Բաղաձայնների փոփոխությունները բարբառներում (ուրվագիծ), «Լրաբեր», N 1, Եր., 1967։

    Թուրշյան Հ., Բառարան Վանի բարբառի, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., Եր., 2018։

    Հակոբյան Թ., Մելիք-Բախշյան Ստ., Բարսեղյան Հ., Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, ԵՊՀ հրատ., Երեւան, 2001։

    Հանեյան Ա., Տիգրանակերտի բարբառը, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., Եր., 1978։

    Միքայելյան Ժ., Վասպուրականի խոսվածքների քմային ձայնավորները, Եր., 2009։

    Մուրադյան Հ., Գրիգորյան Ա., Կոստանդյան Դ., Հանեյան Ա., Հայերենի բարբառագիտական ատլասի նյութերի հավաքման ծրագիր, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., Եր., 1977:

    Պետրոսյան Հ., Հայերենագիտական բառարան, «Հայաստան» հրատ., Եր., 1987։

    Ջահուկյան Գ., Հայ բարբառագիտության ներածություն, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., Եր., 1972:

    Margosyan M., Gavur Mahallesi, «Aras», Istambul, 2013.

  • Языкознание

    Исконные единицы концепта «человечество» в книге епископа Ухтанеса «История Армении»

    Нарине Дилбарян
    View PDF
    Аннотация

    В книге епископа Ухтанеса «История Армении» засвидетельствованы почти все ключевые слова древнеармянского языка концепта человечество, этимологические и семантические исследования которых доказывают, что все первичные единицы, обозначающие концепт человечество, были индоевропейского происхождения. Их диахронический анализ доказывает, что они используются на всех стадиях литературного армянского языка, а также в диалектах. Они унаследованы из праязыка и имеют тысячелетнюю историю. Древние армяне, выделившиеся из индоевропейского единства, уже имели высокоразвитую общественную жизнь с ее четкой иерархией, разнообразными взаимоотношениями, родственными, дружескими и профессиональными подсистемами, названия которых индоевропейские, заимствования здесь немногочисленны и оказиональны.

                Слова концепта человечество  претерпели мало изменений, они представляют собой устойчивые единицы, некоторые из них стали архаизмами. В то же время мы имеем и случаи расширения значения, многие слова данного концепта стали формами обращения. Некоторые единицы приобрели очевидное терминологическое значение, обогатив словарный запас современного армянского языка.

    Библиографические ссылки

    ․ Մատենագիրք Հայոց, ԺԵ․ հատոր, Ժ․ դար, գիրք Բ․, էջ 441-445։

    ․ Լ. Շ. Հովհաննիսյան, Գրաբարի բառապաշարի իմաստային խմբերի քննություն (I մաս), Եր., 2008։

    ․ Հայր Գաբրիէլ Աւետիքեան, Հայր Խաչատուր Սիւրմէլեան, Հայր Մկրտիչ Աւգերեան, Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի,Վենետիկ, 1836, հ. 1, հ․2։

    ․ Հրաչեայ Աճառեան, Հայերէն արմատական բառարան, Եր․, 1926, հ․1-4։

    ․ Էդ․ Աղայան, Արդի արևելահայերենի բացատրական բառարան, Եր․, 1976;

    ․Ստ․ Մալխասեանց, Հայերենի բացատրական բառարան, Եր․, 1944, հ․ 2։

    ․ Գ․ Ջահուկյան, Հայերեն ստուգաբանական բառարան, Եր․, 2010։

    ․ Ռ. Ղազարյան, Հ. Ավետիսյան, Միջին հայերենի բառարան, Եր., 2009։

  • Языкознание

    Словообразовательные модели древнеармянских названий ритуальных предметов

    Сирарпи Карапетян
    View PDF
    Аннотация

    Роль Армянской церковной культуры значительная в различных аспектах духовной жизни армян и влияет на все сферы общественного сознания, включая этику, философию, литературу, историографию и др. Переводы Ветхого и Нового Заветов, которые включают армяноязычные термины и гибкие армянские выражения для этих различных областей, способствовали дальнейшему развитию независимой и переводной литературы. Данная статья посвящена древнеармянским названиям ритуальных предметов и развитию их лексических моделей в армянском языке. Изучение слов, выражающих ритуальные понятия, представляет интерес не только с лингвистической, но и с исторических, этнографических и культурологических точек зрения. Рассмотренные ритуальные термины являются сложными и производными словами. Армянский язык характеризуется лексической гибкостью и широкими возможностями, и слова ритуального содержания в целом имеют большую продуктивность и лексическую связность.

    Ритуальные предметы на протяжении тысячелетий являются существенной частью человеческой культуры и духовной жизни. Они служат не только инструментами для проведения ритуальных церемоний, но и символами, имеющими глубокий смысл и утверждающими связь человека с его верой и традициями. Для многих людей ритуальные предметы олицетворяют личную связь с верой и идентичностью, напоминая о корнях и ценностях и предоставляя утешение и руководство в трудные моменты. Их также передают из поколения в поколение, сохраняя и укрепляя семейные традиции и верования.

    Библиографические ссылки

    Աճառեան Հ., Հայերէն արմատական բառարան (ՀԱԲ), Երևան 1926:

    Աճառյան Հ., Հայոց լեզվի պատմություն, մաս 1, Երևան 1940:

    Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի(ԱԲ), Վենետիկ, 1865:

    Ասլանյան Ս., Ակնարկներ ժամանակակից հայոց լեզվի բառագիտության և տերմինաբանության, Երևան 1982:

    Աւետիքեան Գ., Հ. Սիւրմելեան, Մ. Աւգերեան, Նոր հայկազեան բառարան (ՆՀԲ), հ. 1, Երևան 1979, հ. 2, Երևան, 1981:

    Բարսեղյան Հ. , Հայերեն ուղղագրական-ուղղախոսական- եզրաբանական բառարան, Երևան 1973:

    Գյուրջինյան Դ., Կրոնաեկեղեցական լեզվական միավորների քննություն, Ս. Էջմիածին, 2002:

    Գյուրջինյան Դ., Հայերենի բառակազմորեն «ամուլ» բուսանունների մասին, Բանբեր Երևանի համալսարանի, Երան, 2000:

    Խաչատրյան Լ., Գրաբարի բացատրական բառարան. Ձևաբանորեն տարարժեք բառեր, Երևան, 2003:

    Կարապետեան Ս., Ծիսական առարկաների հինհայերէնեան անուանումները՝ որպէս հայերէնի բառային կազմի հարստացման աղբիւր, «Էջմիածին» 2023, Երևան, 2003:

    Համաբարբառ գրաբար Աստուածաշնչի, Երևան, 2012, (ՀԳԱ):

    Հովհաննիսյան Լ., Գրաբարի բառարան. Նոր հայկազյան բառարանում չվկայված բառեր, Երևան, 2010:

    Հովսեփյան Լ., Գրաբարի բառակազմությունը, Երևան 1987, էջ 299:

    Ղազարեան Ռ. , Աւետիսեան Հ., Նորայայտ բառեր գրաբարում, Երևան, 2007:

    Ղազարեան Ռ. , Գրաբարի հոմանիշների բառարան, Երևան, 2006:

    Ղազարեան Ռ., Գրաբարի բառարան (ԳԲ), Երևան, 2000:

    Ղազարեան Ռ., Գրաբարի դարձուածաբանական բառարան, Երևան, 2012:

    Մալխասեանց Ս., Հայերէն բացատրական բառարան (ՀԲԲ), Երևան 1944:

    Մեսրոպյան Հ., Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի երկերի բառարան, Մոնրեալ, 2000:

    Մեսրոպյան Հ., Կրոնաեկեղեցական բառապաշարը հայերենի բարբառներում, Երևան, 2016:

    Չէպէյեան արքեպս. Ղեւոնդ, Ծիսական գիտելիքներ, Անթիլիաս-Լիբանան, 1986:

    Պապիկյան Ս., Հայերենի կրոնաեկեղեցական բառապաշարը և նրա պատմական զարգացումը, Երևան, 2011:

    Ջահուկյան Գ., Հայերեն ստուգաբանական բառարան, Երևան, 2010:

    Ջահուկյան Գ., Հայոց լեզվի պատմություն. նախագրային ժամանակաշրջան, Երևան, 1987:

    Օհանյան Հ., Ժամանակակից հայոց լեզվի բառապաշարը և նրա հարստացման միջոցները, Երևան 19Հնն82, էջ 114:

    Օրմանեան արքեպս. Մ., Ծիսական բառարան(ԾԲ), Անթիլիաս-Լիբանան, 1979:

  • Языкознание

    Грабар как источник терминального пласта слов современного восточноармянского языка

    Карине Микаелян
    View PDF
    Аннотация

    В результате исследования изменений в семантических полях терминов, перешедших из грабара в научный лексикон современного восточноармянского языка, в данной статье мы пришли к следующим выводам. Во-первых, процесс терминации лексикона армянскогхо языка проходил не только в дограбарской, но и в послеграбарской эпохах. Далее, терминация происходила путем смыслового перехода, переосмысления слова в грабаре → термина в современном армянском, или термина в грабаре → термина в современном армянском, а также и слова, и термина как в грабаре, так и в современном армянском. Терминальные неологизмы в современном восточноармянском пополнили ряды не только одинаковых, но и новых и омонимичных внешних терминальных систем.

    Процесс развития терминологии на родном языке требует вклада со стороны государства, а именно — правильной языковой политики, действенного участия специалистов, что сложно и требует много времени. Терминология на родном языке может создавать различия между научным и прикладным языками, что может затруднять международное сотрудничество и коммуникацию. Следовательно, развитие терминологической системы на родном  языке важно для сохранения данного языка и культуры, распространения знаний и обеспечения лингвистической автономии, однако оно подразумевает определенные вызовы, которые требуют уравновешенного и стратегического подхода.

    Библиографические ссылки

    Գ․ Բ․ Ջահուկյան, Հայոց լեզվի պատմություն․ նախագրային ժամանակաշրջան, Եր․,1987, էջ 384։

    Վ․ Համբարձումյան, XVII-XIX դդ. գրաբար ճարտասանական երկերի տերմինաբանությունը, «Հայոց լեզվի պատմության հարցեր», պր. 2, Եր․, 1985, էջ 257-317: XVIII դ. գրաբարի մաթեմատիկական տերմինաբանությունը, «Լրաբեր հասարակական գիտությունների», 1986, 3, էջ 70-78: Հայոց լեզվի կետադրական տերմինների ծագումը և կառուցվածքը, «Պատմա-բանասիրական հանդես», 2001, 1, էջ 102-119։

    Հ․ Ց․Պետրոսյան, Տերմինագիտության հիմունքներ. դասագիրք, Եր․, 2010: Գիտական գրավոր խոսք, Եր․, 2014, էջ 115-152։

    Ռ․ Ս․ Ղազարեան, Գրաբարի բառարան, հ․ 1,2, Եր․, 2000։

    Ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարան, Եր․, 1969, հ․ 1, 4, էջ 268։

    Ю. М․ Шемчук, Переименование как особое лингвистическое явление неологии, Рема, 2010․ В. А. Серов, Новое слово как результат действия номинативного механизма (на материале номинаций пунктов общественного питания в русском, английском и французском языках), МГЛУ, Конференция «Ломоносов-2023, E. C Traugott, Semantic Change, Oxford Research Encyclopedias, 2017.

    R. Klappenbach, Wörterbuch der deutschen Gegenwartssprache, Akademie-Verlag, 1977.

    Գ․ Աւետիքեան և այլք, Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի, Վենետիկ, 1836, հ․1, ց․ 1, էջ 86։

    Մ․ Օրմանեան, Ծիսական բառարան, Անթիլիաս, 1979։

    Ռ․ Ս․ Ղազարյան, Բուսանունների հայերեն – լատիներեն -ռուսերեն – անգլերեն – ֆրանսերեն -գերմաներեն բառարան, Եր․, 1981։

    Վ․ Ադամյան, Ժ․ Բաբայան, Հայկական խոհանոցի բառարան, Եր․, 2015։

    Աճառեան Հր․, Հայերէն արմատական բառարան, Եր․, 1926․ հ․4։

    Ջահուկյան Գ․, Հայերեն ստուգաբանական բառարան, Եր․, 2010։

    Թենեքեջյան Մ․, Անգլերեն-հայերեն, հայերեն – անգլերեն բժշկագիտական տերմինների բացատրական բառարան։ Եր․, 2007։

  • Языкознание

    Слова семантической области права согласно "Правилам армянского католикоса Ованнеса Мандакуни"

    Вардуи Барсегян
    View PDF
    Аннотация

    Ованн Мандакуни занимает значительное место в армянской истории V века. Как католикос, он не только преданно служит своей родине, но и оставляет замечательное литературное наследие. Под его именем сохранены девять канонов с церковным содержанием, которые дают понимание обычаев, законов и соответствующих наказаний церковной жизни того времени. Анализ этих канонов показывает, что словарь, касающийся права, в основном состоит из иранских заимствований, наряду с заметным присутствием слов, происходящих от корней родного индоевропейского языка, которые продолжают быть актуальными в современном восточноармянском языке. Гибридные образования редки, и фразеологические единицы в основном состоят из глаголов. Несмотря на краткость исходного текста, были выделены и описаны 32 слова и фразеологические единицы, относящиеся к области права.

    Библиографические ссылки

    Գ. Ջահուկյան, Հայերեն ստուգաբանական բառարան, Եր., 2010։

    Կանոնագիրք Հայոց, հատոր Ա, Եր., 1964։

    Հայ ժողովրդի պատմության քրեստոմատիա, հ․1, Եր., 2007։

    Հր. Աճառեան, Հայերէն արմատական բառարան, Եր., 1926։