Իրական և թվային սոցիալականացման գործոնների ազդեցությունը անձի ներկայիս հոգեբանական բարեկեցության վրա
DOI:
https://doi.org/10.46991/BYSU.E/2025.17.1.079Բանալի բառեր:
անձ, հոգեբանական բարեկեցություն, իրական/թվային սոցիալականացում, ինքնաիրացում, կրթական միջավայր, դեռահասության շրջան, կեղծ «ես»Ամփոփում
Վերջին տասնամյակում անձի հոգեբանական բարեկեցության հիմնախնդիրը դարձել է հոգեբանական, սոցիալական և միջառարկայական հետազոտությունների հիմնական թեմաներից: Սա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ հոգեբանական բարեկեցությունն այլևս չի դիտարկվում որպես բացառապես ներհոգեբանական երևույթ, այլ որպես բարդ իրողություն, որը պայմանավորված է սոցիալական, մշակութային և մի շարք այլ գործոններով: Դրանց թվում հատկապես նշանակալի դեր են խաղում սոցիալ-հոգեբանական գործոնները, քանի որ անձի հոգեբանական բարեկեցության նախադրյալները ձևավորվում են առավելապես դեռահասության տարիքում՝ հաղորդակցության, սոցիալական փոխազդեցության և ինքնաիրացման արդյունքում։ Ժամանակակից աշխարհում այս գործընթացները ծավալվում են ոչ միայն իրական, այլև թվային պայմաններում՝ էականորեն վերափոխելով սոցիալականացման վերաբերյալ ավանդական պատկերացումները։ Թեև թվային սոցիալականացումը նոր հնարավորություններ է ընձեռում սոցիալական կապերի հաստատման և ինքնաարտահայտման համատեքստում, այն հաճախ պարունակում է որոշակի հոգեբանական ռիսկեր[1]։ Այս միտումներն անհրաժեշտություն են առաջացնում ուսումնասիրել, թե ինչպես են իրական և թվային սոցիալական փոխազդեցությունները համատեղ ազդում անձի հոգեբանական բարեկեցության և հուզական կայունության վրա։ Հոդվածի թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է հատկապես այն հանգամանքով, որ դեռահասության շրջանը հանդիսանում է անձի ֆիզիկական, սոցիալական, հուզական և մտավոր զարգացման ամենակարևոր փուլերից մեկը, որը կարող է անձին խոցելի դարձնել հոգեկան առողջությանը վերաբերող խնդիրների նկատմամբ։ Հետևաբար սույն հոդվածի նպատակը արդիական է, որը ենթադրում է վերլուծել դեռահասների հոգեբանական բարեկեցությունը պայմանավորող սոցիալ-հոգեբանական գործոնների ազդեցությունը թե՛ իրական, թե՛ թվային պայմաններում և մատնանշել էմպիրիկ հետազոտության ռազմավարությունը։
Հղումներ
1. Ասրիյան Է․, Կարապետյան Ն․, Սամոխվալովա Ա․, Ուսանողի հոգեբանական բարեկեցության սանդղակի հայերեն տարբերակի տեղայնացում․Արդի հոգեբանություն, 2022, էջ 3-10
2. Գևորգյան Մ․, Խաչատրյան Ն․, Սուբյեկտիվ բարեկեցությունը և այն պայմանավորող գործոնների առանձնահատկությունները երիտասարդների շրջանում․ Անձի հոգեբանության տեսական և կիրառական հարցեր (գիտական հոդվածների ժողովածու), Եր․։ 2016, էջ 153-162
3. Виноградова И. А., Громова, Т. С. (2024). Возрастная психология / Developmental Psychology. https://www.researchgate.net/publication/378241015_VOZRASTNAA_PSIHOLOGIA_DEVELOPMENTAL_PSYCHOLOGY_351-354/ Vinogradova, I. A., & Gromova, T. S. (2024). Vozrastnaya psikhologiya / Developmental psychology (pp. 351–354).
4. Жуйкова С.А. (2025) Методики диагностики самоактуализации личности С.Б. Кауфмана и А.В. Лазукина в контексте сравнительно-сопоставительного анализа// Российский университет дружбы народов имени Патриса Лумумбы, Москва, Т. 18, № 1, 31–33/Zhuykova, S. A. (2025). Metodiki diagnostiki samoaktualizatsii lichnosti S. B. Kaufmana i A. V. Lazukina v kontekste sravnitel'no-sopostavitel'nogo analiza. Rossiyskiy universitet druzhby narodov imeni Patrisa Lumumby, 18(1), 31–33.
5. Михайлова О.Б., Сафи С.М. (2018) Социальные проблемы самоактуализации в подростковом возрасте // Мир науки. Социология, филология, культурология, №2, https://sfk-mn.ru/PDF/10SCSK218.pdf/Mikhaylova, O. B., & Safi, S. M. (2018). Sotsial'nye problemy samoaktualizatsii v podrostkovom vozraste. Mir nauki. Sotsiologiya, filologiya, kul'turologiya, (2).
6. Роджерс К., (1994) Взгляд на психотерапию. Становление человека// М.: "Прогресс", 480, 10-15/Rodzhers, K. (1994). Vzglyad na psikhoterapiyu. Stanovlenie cheloveka (pp. 10–15). Progress.
7. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control (pp. 116–159). W. H. Freeman & Company.
8. Bradburn, N. (1969). The structure of psychological well-being (pp. 7–10). Aldine Publishing Company.
https://www.norc.org/content/dam/norc-org/pdfs/BradburnN_Struc_Psych_Well_Being.pdf
9. Carvalho, T., et al. (2025). Healthy social network use and well-being during adolescence: A biopsychosocial approach. Children, 10(10), 1649. MDPI.
https://www.mdpi.com/2227-9067/10/10/1649
10. Diener, E. (1999). Subjective well-being: Three decades of progress. Psychological Bulletin, 125(2), 276–302.
https://docslib.org/doc/6764439/subjective-well-being-three-decades-of-progress
11. Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis (pp. 200–250). W. W. Norton & Company.
12. Finserås, T. R., Hella, R. T., Andersen, A. I. O., et al. (2024). Digital self-presentation and adolescent mental health: Cross-sectional and longitudinal findings from the LifeOnSoMe study. BMC Public Health, 24, Article 2635. BioMed Central (Springer Nature).
13. Jahoda, M. (1958). Current concepts of positive mental health (pp. 18–20). Basic Books.
14. Khlomov, K. D., Bochaver, A. A., & Korneev, A. A. (2021). Well-being and coping with stress among Russian adolescents in different educational environments. Psychology in Russia: State of the Art, 14(3), 68–80.
https://doi.org/10.11621/pir.2021.0305
15. Marston, E. G., et al. (2010). Rejection sensitivity in late adolescence: Social and emotional sequelae. Journal of Research on Adolescence, 20(4), 959–982.
https://doi.org/10.1111/j.1532-7795.2010.00675.x
16. McLeod, S. (2025). Maslow’s hierarchy of needs. https://www.researchgate.net/publication/383241976_Maslow's_Hierarchy_of_Needs
17. Nesi, J. (2020). The impact of social media on youth mental health: Challenges and opportunities. North Carolina Medical Journal, 81(2), 116–121.
https://doi.org/10.18043/ncm.81.2.116
18. Papoyan, V., & Galstyan, A. (2025). Person’s psychological well-being as a prerequisite for mental health. Georgian Medical News, 10(367), 81–87.
19. Steinberg, L. (2017). Adolescence (11th ed., pp. 26–27). McGraw-Hill Education.
20. Twenge, J. (2017). iGen (Ch. 4: “Insecure,” pp. 71–75). Atria Books.
21. Volkova, E. N., & Sorokoumova, G. V. (2024). Psychological criteria of adolescent well-being in the context of digital socialization. Social Psychology and Society, 15(2), 12–27. Moscow State University of Psychology & Education.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Էմմա Սարգսյան
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
