Պետրոս Դուրյանն անգլերեն թարգմանություններում
DOI:
https://doi.org/10.46991/BYSU.B/2026.17.1.035Բանալի բառեր:
համարժեքություն, Պետրոս Դուրյան, Ալիս Սթոուն Բլեքվել, Ջեյմս Ռասել, «Տրտունջք», «Զղջում», թարգմանություն, համեմատություն, զգացմունքայնություն, տեսություն, պոեզիաԱմփոփում
Հոդվածում քննվում են արևմտահայ հանճարեղ բանաստեղծ Պետրոս Դուրյանի (1851-1872) պոեզիայի անգլերեն թարգմանությունները, որոնք մինչ օրս չեն դարձել առանձին ուսումնասիրության նյութ։ Վաղամեռիկ բանաստեղծի քնարերգությունը, ի դեպ, տևականորեն հետաքրքրել է ոչ միայն հայ, այլև օտար թարգմանիչներին, և հրապարակում հայտնվել են ուշագրավ թարգմանություններ։ Մեր ուսումնասիրության արդյունքում փաստվում են կատարված թարգմանությունների հիմնական բարդությունները, ներկայացվում են դրանց թարգմանաբանական արժեքն ու համեմատական բնութագիրը։ Գաղտնիք չէ, որ Դուրյանի պոեզիան աչքի է ընկնում քնարական խորությամբ ու խտությամբ, նուրբ զգացմունքայնությամբ, երաժշտական հնչեղությամբ և պատկերավորությամբ։ Իսկ այս ամենի փոխանցումը թիրախային լեզվին ամենևին էլ դյուրին չէ։ Այդ է պատճառը, որ ուսումնասիրության արդյունքում նկատելի են դարձել նաև ձևի և բովանդակության անհամապատասխանության նմուշներ։
Հոդվածն ընդգրկում է Դուրյանի պոեզիայի՝ ընթերցողին հայտնի և ներկայումս առկա հնարավորինս լիարժեք անգլերեն թարգմանությունները։ Ուսումնասիրության ընթացքում իբրև տեսական հիմք ընդունվել են թարգմանության գործընթացի վերաբերյալ Ռոման Յակոբսոնի համարժեքության տեսությունը, Ջորջ Սթայների հերմենևտիկ մոտեցումը, ինչպես նաև Սյուզան Բասնեթի և ժամանակակից այլ տեսաբանների գաղափարները, իսկ նյութի ընտրությունը համապատասխանեցված է ամերիկուհի լրագրող և հասարակական գործիչ Ալիս Սթոուն Բլեքվելի կատարած թարգմանություններին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվել անգլերեն թարգմանությունների իմաստային հավաստիության և Դուրյանին բնորոշ յուրահատուկ քնարականության փոխանցմանը։ Հոդվածի ավարտին փաստվել է, որ Պետրոս Դուրյանի քնարերգության լիարժեք և հոգեհարազատ թարգմանությունը կատարել է ամերիկացի նշանավոր հայագետ, Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր Ջեյմս Ռասելը 2005-ին լույս ընծայած իր «Բոսֆորյան գիշերներ» խորագրով ստվարածավալ ժողովածուում։
Հղումներ
Շարուրյան Ա․ Ս․ (1972)։ Պետրոս Դուրյան․ կյանքը և գործը։ Երևան, Երևանի համալսարանի հրատ․ (Šaruryan A․ S․ (1972)։ Petros Duryan․ k‘yank‘ə yev gorc‘ə։ Yerevan․ Yerevani hamalsarani hrat․) (in Armenian)։
Պետրոս Դուրյան (1971)։ Երկերի ժողովածու երկու հատորով, հ․ 1։ Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ․ (Petros Duryan (1971)։ Erkeri žoġovac‘u erku hatorov, h․ 1։ Yerevan․ HSSH GA hrat․) (in Armenian)։
Պոյաճյան, Զ․ (1938): Պետրոս Դուրյան և Ճոն Քից: «Հայրենիք» ամսագիր։ Թիվ 9, Բոստոն, էջ 83-87 (Poyajyan, Z․ (1938): Petros Duryan yev Č‘on K‘ic‘s: «Hayrenik» amsagir։ T‘iv 9, Boston, ej 83-87) (in Armenian)։
Armenian Legends and Poems (1916)․ Illustrated & compelled by Zabelle C. Boyajian. London, J. M. Dents & Sons LTD, New York; E .P. Dutton &Company.
Armenian Poems (1917)․ Rendered into English Verse by Alice Stone Blackwell, Atlantic Printing Company, Boston MASS.
Armenian Poetry of our Time (2011)․ Translated by Diana-Der-Hovhannesian, The Press at California State University, Fresno.
Bassnett S. (2013)․ Translation Studies (4th ed.), London, Routledge.
Bosphorus Nights (2005)․ The Complete Lyric poems of Bedros Tourian, Translation, Introduc-tion, and Commentary by James R. Russell, Cambridge, Massachusetts.
Fatbardha Kume and Ema Kristo, (2024)․ "Translation of Poetry: Towards a Practical Model for Translation Analysis", spans in the ISAR Journal of Arts, Humanities and Social Sciences, Volume 2, Issue 3.
Jakobson R. (1959)․ On Linguistic Aspects of Translation. In R. A. Brower (Ed.), On Translation, Cambridge, MA: Harvard University Press.
Kykot, Valeriy (February 4, 2025)․ "A New Model for Poetry Translation."AC Journal, AccScience Publishing, Online First, 2025, pp. 1–9.
Ovidiu M․ (2008)․ "Translating Poetry: Contemporary Theories and Hypotheses." Professional Communication and Translation Studies, vol. 1.
Steiner G. (1998)․ After Babel: Aspects of language and Translation (3rd ed.). Oxford: Oxford University Press.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Haykanush Sharuryan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
