ԶԻՆՎԱԾ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱՆՁԻ ՀԱՐՄԱՐՈՂԱԿԱՆ ՄԵԽԱՆԻԶՄՆԵՐԻ ՎՐԱ․ ՌԵԳՐԵՍԻՈՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ
Բանալի բառեր:
զինված հակամարտություն, շարունակական տրավմատիկ սթրես, անձի հարմարում, պաշտպանական մեխանիզմներ, քոփինգ ռազմավարություններ, մեդիատոր վերլուծություն, քաղաքացիական բնակչությունԱմփոփում
Սույն հոդվածն ուսումնասիրում է երկարատև զինված հակամարտության հոգեբանական պայմանների ազդեցությունը քաղաքացիական բնակչության մոտ անհատական հարմարողական մեխանիզմների վրա՝ հակամարտությանը անմիջական և անուղղակի ներգրավվածության պայմաններում։ Հետազոտության տեսական հիմքը շարունակական տրավմատիկ սթրեսի հայեցակարգն է, որի շրջանակում զինված հակամարտությունը դիտարկվում է որպես քաղաքացիական կյանքի երկարատև համատեքստ, որը ներառում է ինչպես շարունակվող սպառնալիքի պայմաններ, այնպես էլ դրանց նկատմամբ ձևավորվող յուրահատուկ արձագանքներ։ Հետազոտության նպատակն է բացահայտել, թե ինչպես են հակամարտության հետ կապված պայմանները ներանձնային գործոնների միջոցով ազդում պաշտպանական մեխանիզմների և հաղթահարման ռազմավարությունների վրա՝ հակամարտությանը անմիջական և անուղղակի ենթարկված խմբերում։ Հետազոտության էմպիրիկ մասը իրականացվել է քվազի-էքսպերիմենտալ համեմատական դիզայնի շրջանակում՝ բնական ձևավորված երկու խմբերով։ Մոդելը ստուգվել է միջնորդավորված ռեգրեսիոն վերլուծության միջոցով՝ օգտագործելով PROCESS v4.2-ը SPSS ծրագրում, իսկ միջնորդ փոփոխականների դերում ուսումնասիրվել են դոմինանտ վիճակներն ու աշխարհի մասին հիմնարար պատկերացումները։ Արդյունքները ցույց են տվել, որ հակամարտության պայմանների ազդեցությունը հարմարողական մեխանիզմների վրա հիմնականում միջնորդավորված բնույթ ունի և առավել հաճախ իրականացվում է կոնկրետ անուղղակի ուղիներով։ Անմիջական ներգրավվածության խմբում արձանագրվել են ավելի ուժեղ կապեր շարունակական տրավմատիկ սթրեսի գործոնների և դոմինանտ վիճակների հետ, որոնք արտացոլում են հոգեկան վիճակի ծանրաբեռնվածությունն ու ռեսուրսների սպառումը։ Անուղղակի ներգրավվածության խմբում առավել նշանակալի են դարձել պաշտպանական գործոններն ու աշխարհի մասին հիմնարար պատկերացումները, հատկապես աշխարհի բարեհաճության և արդարության վերաբերյալ պատկերացումները։ Ստացված արդյունքները հաստատում են շարունակական տրավմատիկ սթրեսի պայմաններում անձի հարմարողական միասնական պաշտպանական-կարգավորիչ համակարգի տեսական մոդելը և ցույց են տալիս հարմարողական պրոֆիլների տարբերությունները զինված հակամարտությանը անմիջական և անուղղակի ենթարկվածության պայմաններում։
Ներբեռնումներ
Հղումներ
1. Bleich, A. Exposure to terrorism, stress-related mental health symptoms, and coping behaviors among a nationally representative sample in Israel / A. Bleich, M. Gelkopf, Z. Solomon // Journal of the American Medical Association. – 2003. – Vol. 290. – No. 5. – P. 612–620. – DOI 10.1001/jama.290.5.612.
2. Carver, C. S. Personality and coping / C. S. Carver, J. Connor-Smith // Annual Review of Psychology. – 2010. – Vol. 61. – P. 679–704. – DOI 10.1146/annurev.psych.093008.100352.
3. Cramer, P. Understanding Defense Mechanisms / P. Cramer // Psychodynamic Psychiatry. – 2015. – Vol. 43, № 4. – P. 523–552. – DOI 10.1521/pdps.2015.43.4.523.
4. Diamond, G. M. Ongoing traumatic stress response (OTSR) in Sderot, Israel / G. M. Diamond, J. D. Lipsitz, Z. Fajerman, O. Rozenblat // Professional Psychology: Research and Practice. – 2010. – Vol. 41. – No. 1. – P. 19–25. – DOI 10.1037/a0017098.
5. Goral, A. Differences in posttraumatic stress characteristics by duration of exposure to trauma / A. Goral, M. Lahad, L. Aharonson-Daniel // Psychiatry Research. – 2017. – Vol. 258. – P. 101–107. – DOI 10.1016/j.psychres.2017.09.079.
6. Goral, A. “In the Middle, between Anxiety Victims and PTSD, There Are People That Have Some Kind of a Disorder That Has No Name Yet”. Insights about the traumatic stress consequences of exposure to ongoing threat / A. Goral, P. Feder-Bubis, M. Lahad, L. Aharonson-Daniel // Trauma Care. – 2022. – Vol. 2. – No. 2. – P. 185–196. – DOI 10.3390/traumacare2020015.
7. The link between death anxiety and post-traumatic symptomatology during terror: direct links and possible moderators / Y. Hamama-Raz, M. Mahat-Shamir, S. Pitcho [et al.] // Psychiatry Research. – 2016. – Vol. 245. – P. 379–386. – DOI 10.1016/j.psychres.2016.08.059.
8. Marx, B. P. Perceived uncontrollability and unpredictability, self-regulation, and sexual revictimization / B. P. Marx, J. M. Heidt, S. D. Gold // Review of General Psychology. – 2005. – Vol. 9. – No. 1. – P. 67–90. – DOI 10.1037/1089-2680.9.1.67.
9. Nuttman-Shwartz, O. Continuous traumatic situations in the face of ongoing political violence: the relationship between CTS and PTSD / O. Nuttman-Shwartz, Y. Shoval-Zuckerman // Trauma, Violence, & Abuse. – 2016. – Vol. 17. – No. 5. – P. 562–570. – DOI 10.1177/1524838015585316.
10. Psychiatric reactions to continuous traumatic stress: A Latent Profile Analysis of two Israeli samples / L. Itzhaky, M. Gelkopf, Y. Levin [et al.] // Journal of Anxiety Disorders. – 2017. – Vol. 51. – P. 94–100. – DOI 10.1016/j.janxdis.2017.06.006.
11. Shoshani, A. A longitudinal study of the associations between war exposure, psychiatric symptoms, digital engagement, and substance use in adolescents / A. Shoshani, A. Kor // Journal of Adolescence. – 2026. – Vol. 98. – No. 1. – P. 272–280. – DOI 10.1002/jad.70060.
12. Sochivko, D. V. Psikhodinamika lichnosti v ekstremal'nykh usloviyakh zhiznedeyatel'nosti : spetsial'nost' 19.00.06 «Yuridicheskaya psikhologiya» : avtoreferat dissertatsii na soiskaniye uchenoy stepeni doktora psikhologicheskikh nauk / Sochivko Dmitriy Vladislavovich ; Akademiya upravleniya MVD Rossiyskoy Federatsii. – Moskva, 2003. – 61 s. (Russian)
13. Social media impact and smartwatch monitoring: Prevalence and early markers of PTSD and anxiety following mass traumatic events / D. Yamin, S. Lev-Ari, M. Mofaz [et al.] // PLOS Mental Health. – 2025. – Vol. 2. – No. 9. – Art. e0000195. – DOI 10.1371/journal.pmen.0000195.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Anastasiia Shumarova
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
