ԼԵԳԻՏԻՄԱՑՎԱԾ ԱԳՐԵՍԻԱՅԻ ԵՎ ԱՐԺԵՔԱՅԻՆ ԿՈՂՄՆՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ԴԻՆԱՄԻԿԱՆ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԻ ՄՈՏ
Բանալի բառեր:
լեգիտիմացված ագրեսիա, արժեքներ, ագրեսիվություն, երատասարդություն, արժեքային կողմնորոշումներԱմփոփում
Հոդվածում ներկայացվում են երիտասարդների մոտ լեգիտիմացված ագրեսիայի արտահայտման դինամիկայի և արժեքային կողմնորոշումների վերլուծության արդյունքները։ Նյութեր և մեթոդներ․ հետազոտությանը մասնակցել է 255 մարդ (143 մարդ՝ 2006 թվականին և 112 մարդ՝ 2024 թվականին)։ Օգտագործվել են Լեգիտիմացված ագրեսիայի հարցաթերթը, Շվարցի արժեքների պորտրետային հարցաթերթը (PVQ-RR) և Բասս–Փերիի ագրեսիայի հարցաթերթը (BPAQ)։ 2024 թվականի ընտրանքում լրացուցիչ կիրառվել են SCL-90-R և Կոնստրուկտիվ մտածողության հարցաթերթը (CTI)։ Արդյունքներ․ Բասս–Փերիի հարցաթերթի համաձայն ագրեսիայի և թշնամանքի ցուցանիշները վիճակագրորեն չեն փոփոխվել։ Ընդհանուր առմամբ լեգիտիմացված ագրեսիան ցուցաբերում է նվազման միտում (ինչպես ընդհանուր միավորով, այնպես էլ ենթասանդղակների միավորներով)՝ բացառությամբ «լեգիտիմացված ագրեսիա մեդիայում» ցուցանիշի, որը աճել է, և «լեգիտիմացված ագրեսիա սպորտում» ենթասանդղակի, որը մնացել է անփոփոխ։ Երիտասարդների մոտ նկատվում է «համապատասխանություն» արժեքի նվազում, սակայն աճ՝ «փոփոխություններին բացություն», «ինքնահաստատում» և «ինքնագերազանցում» արժեքների ընդհանուր սանդղակներում (և ենթասանդղակներում)։ Հայտնաբերվել են փոխկապակցություններ լեգիտիմացված ագրեսիայի ընդհանուր մակարդակի և «էսոտերիկ» ու «կատեգորիկ մտածողության» մակարդակների միջև, ինչպես նաև կապ լեգիտիմացված ագրեսիայի բոլոր ենթասանդղակների և թշնամանքի, զայրույթի ու ֆիզիկական ագրեսիայի մակարդակների միջև (Բասս–Փերի)։ Ցուցադրվել է նաև, որ լեգիտիմացված ագրեսիան կապված է այնպիսի ախտանշանների առկայության հետ, ինչպիսիք են թշնամանքը, պարանոյան և պսիխոտիզմը (SCL-90-R), ինչպես նաև ավանդույթներին հավատարիմ լինելու արժեքի հետ։ Եզրակացություններ․ երիտասարդների արժեքային պրոֆիլի և ագրեսիայի տարբեր ձևերի լեգիտիմացման մակարդակի փոփոխությունը կապված է ավելի ընդհանուր գործոնի ազդեցության հետ, որը պայմանավորված է սոցիալական դիրքորոշումների փոփոխությամբ։ Ագրեսիայի դրսևորման ուղիներից մեկը լեգիտիմ ոլորտում կարող է լինել «ավանդույթ» արժեքը, ինչպես նաև կատեգորիկ մտածողությունը և էզոտերիկ տեսություններին հավատը։
Ներբեռնումներ
Հղումներ
1. Epstein S. CTI: Constructive Thinking Inventory: professional manual. Lutz, FL: Psychological Assessment Resources; 2001. vii, 59 p.
2. Lebedeva N. Tsennostno-motivatsionnaya struktura lichnosti v russkoy kul'ture. Psikhologicheskiy zhurnal. 2001;22(3):26-36. (In Russian)
3. Magun V., Rudnev M. Zhiznennyye tsennosti rossiyskogo naseleniya: skhodstva i otlichiya v sravnenii s drugimi yevropeyskimi stranami. Vestnik obshchestvennogo mneniya Dannyye Analiz Diskussii. 2008;(1):33-58. (In Russian)
4. Magun V.S. The evolution of basic human values of the Russians, 2006–2021. Sociological studies. 2024;12:44-58. doi:10.31857/S013216250029336-2 (In Russian)
5. Pankratova A. Izmeneniye tsennostey detey i vzroslykh v sovremennoy Rossii (1992–2009). Psikhologicheskiye issledovaniya. 2011;4(15). doi:https://doi.org/10.54359/ps.v4i15.875 (In Russian)
6. Schwartz S.H., Lehmann A., Roccas S. Multimethod probes of basic human values. Social psychology and cultural context. SAGE Publications, Inc.; 1999:107-124.
7. Schwartz S.H. Kul'turnyye tsennostnyye oriyentatsii: priroda i sledstviya natsional'nykh razlichiy. Psikhologiya Zhurnal vysshey shkoly ekonomiki. 2008;5(2):37-67. (In Russian)
8. Yenikolopov S.N., Tsibul'skiy N.P. Izucheniye vzaimosvyazi legitimizatsii nasiliya i sklonnosti k agressivnym formam povedeniya. Psikhologicheskaya nauka i obrazovaniye. 2008;13(1):90-98. (In Russian)
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Sergey Enikolopov, Tatiana Medvedeva, Svetlana Kuznetsova , Oksana Vorontsova, Olga Boyko
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
