ՎԱՐՔԱՅԻՆ ԽԹԱՆԻՉՆԵՐԸ ՈՐՊԵՍ ԿՈՒՏԱԿԱՅԻՆ ՍԹՐԵՍԻ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ԵՎ ՄՇՏԱԴԻՏԱՐԿՄԱՆ ԳՈՐԾԻՔ ԲՌՆԻ ՏԵՂԱՀԱՆՎԱԾ ԱՆՁԱՆՑ ՇՐՋԱՆՈՒՄ
DOI:
https://doi.org/10.46991/SBMP/2026.9.1.130Բանալի բառեր:
բռնի տեղահանված անձինք, գենդերային հոգեբանություն, կումուլյատիվ սթրես, հանդուրժողականության պատուհան, հոգեբանական դիմադրություն, հոգեբանական մոնիթորինգ, վարքային տրիգերներԱմփոփում
Հոդվածում ներկայացված է բռնի տեղահանված անձանց հոգեկան առողջության գնահատման նորարարական մեթոդաբանական մոտեցում, որը հիմնված է վարքային խթանիչների (տրիգերների) դիտարկման վրա: Հետազոտական տվյալները ստացվել են միջամտային դասընթացների 13 փուլերի ընթացքում (N > 350 մասնակից), որոնցում ներգրավված են եղել նաև Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված անձինք: Մենք փորձել ենք հիմնավորել «իրական ժամանակում» կումուլյատիվ սթրեսի մոնիթորինգի անհրաժեշտությունը, քանի որ ստանդարտ հարցարանները հաճախ բախվում են մասնակիցների պաշտպանական մեխանիզմների դիմադրությանը: Հետազոտության արդյունքում վեր են հանվել զգալի տարիքային և գենդերային տարբերություններ՝ կանանց մոտ գերակշռում են էքսպրեսիվ-վերբալ, իսկ տղամարդկանց մոտ՝ ռեպրեսիվ-ոչ վերբալ ռեակցիաները: Որպես կլինիկական և սոցիալ-հոգեբանական աջակցության գործիք՝ առաջարկվում է «Վարքային ինդիկատորների քարտեզը» (ՎԻՔ):
Ներբեռնումներ
Հղումներ
1. Avanesyan, H. M., Sukiasyan, H., & Yaramishyan, V. B. (2025). Cumulative stress and behavioral indicators among forcibly displaced persons in Armenia. Journal of Applied Psychology Research, 12(1), 33–48.
2. Berberyan, A. (2023). Identity structures and psychological well-being: A socio-cultural perspective. Cultural Psychology Review, 18(2), 112–129.
3. Hovhannisyan, S., & Yaramishyan, V. (2024). Social-psychological prerequisites of the formation of ethnic identity and mentality of the indigenous Armenian population of Artsakh. Modern Psychology, 7(2(15)), 84–95.
4. Holmes, T. H., & Rahe, R. H. (1967). The social readjustment rating scale. Journal of Psychosomatic Research, 11(2), 213–218.
5. Johnston, J. M., Pennypacker, H. S., & Green, G. (2020). Strategies and tactics of behavioral research and practice (4th ed.). Routledge.
6. Liaw, S. T., et al. (2023). Behavioral indicators of trauma in displaced Syrian populations: A multi-center study. International Journal of Mental Health, 52(1), 45–67.
7. Mental health of forcibly displaced persons from Artsakh: A cross-sectional study. (2025). Consortium PSYCHIATRICUM, 6(3), 46–61.
8. Miller, K. E., & Rasmussen, A. (2024). Daily stressors and mental health among refugees. Journal of Clinical Psychology, 80(2), 112–128.
9. Privitera, G. J. (2014). Research methods for the behavioral sciences. SAGE Publications.
10. Siegel, D. J. (2020). The Developing Mind (3rd ed.). Guilford Press.
11. Van der Kolk, B. A. (2014/2024). The Body Keeps the Score. Penguin Books.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Vitya Yaramishyan, Aram Melkonyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
