ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ ՏԱՐԱԾՔՈՒՄ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ (ԻՏԱԼԱԿԱՆ ՄՈՐԵԽԻ և ՄԻՋԵՐԿՐԱԾՈՎՅԱՆ ՊՏՂԱՃԱՆՃԻ) ՀԱՇՎԱՐԿՎԱԾ ԿԼԻՄԱՅԱԿԱՆ ԱՐԵԱԼԻ ՀՆԱՐԱՎՈՐ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.011Բանալի բառեր:
RANGES system, insect pests, Italian locust, Mediterranean fruit fly, climate changeԱմփոփում
Տեսակների կլիմայական տիրույթների մաթեմատիկական մոդելավորումը կլիմայի փոփոխության էկոհամակարգերի և գյուղատնտեսության վրա հնարավոր ազդեցությունը գնահատելու հիմնական գործիք է: Այս ուսումնասիրությունը օգտագործում է RANGES համակարգը, որը, հիմնվելով դիտարկված կլիմայական տվյալների կամ կլիմայական մոդելի արդյունքների և կլիմայի կանխատեսողների արժեքների վրա, գնահատում է այն հավանականությունը, որ աշխարհագրական վայրը պատկանում է տվյալ տեսակի կլիմայական տարածման տարածաշրջանին կամ կլիմայական արեալին: Երկարաժամկետ միջինների վրա հիմնված մոտեցումներից տարբերվող այս ուսումնասիրությունը ստուգում է կլիմայի կանխատեսողների սահմանափակումները առանձին՝ դիտարկվող ժամանակահատվածում յուրաքանչյուր տարվա համար: Իտալական մորեխի և միջերկրածովյան մրգային ճանճի՝ երկու գյուղատնտեսական վնասատուների կլիմայական տիրույթները գնահատվում են 1990–1999, 2030–2039 և 2050–2059 թվականների կլիմայական պայմանների համար՝ կլիմայի փոփոխության մի շարք սցենարների դեպքում: Վնասատուների մեծ թվից այս երկու տեսակները համարվում են վտանգավոր կամ պոտենցիալ վտանգավոր Ռուսաստանի կլիմայական պայմաններում: Հաշվարկները կատարվել են՝ օգտագործելով Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի (ՌԳԱ) Մարչուկի անվան հաշվողական մաթեմատիկայի ինստիտուտում (ՌԳԱԻ) մշակված գլոբալ կլիմայական մոդելով ստացված կլիմայական տվյալները, որոնք թույլ են տվել գնահատել այս վնասատուների հետ կապված տարածական բաշխման և ռիսկի մակարդակների հնարավոր ապագա փոփոխությունները: Արդյունքները ցույց են տալիս իտալական մորեխի արեալի ընդհանուր հյուսիսային ընդլայնում, մասնավորապես՝ Եվրոպական Ռուսաստանում: Այնուամենայնիվ, կլիմայի փոփոխության որոշակի սցենարների դեպքում, Կենտրոնական Սև Երկրի որոշակի տարածքներում կանխատեսվում է այս արեալ մուտք գործելու հավանականության փոքր-ինչ նվազում: Միջերկրածովյան մրգային ճանճի համար, որի ներկայիս արեալը Ռուսաստանում հիմնականում սահմանափակվում է Սև ծովի ափով, 21-րդ դարի կեսերին սպասվում է դրա արեալի հյուսիսային և արևելյան ընդլայնում:
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
