ՅԱՄԱԼՈ-ՆԵՆԵՑ ԻՆՔՆԱՎԱՐ ՕԿՐՈՒԳԻ ՀՈՂԻ ՀՈՐԻԶՈՆՆԵՐԻ ՏԱՐԵԿԱՆ ՄԻՋԻՆ ՋԵՐՄԱՍՏԻՃԱՆԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ՝ ՕԳՏԱԳՈՐԾԵԼՈՎ ERA5 ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ՏՎՅԱԼՆԵՐ ԵՎ CMIP6 ՄՈԴԵԼ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.017Բանալի բառեր:
climate models, Yamalo-Nenets Autonomous Okrug, ERA5, CMIP6Ամփոփում
Արկտիկայում կլիմայի տաքացումը հանգեցնում է հավերժական սառցակալման ապարների դեգրադացիայի, ինչը մեծացնում է բնական էկոհամակարգերի և ենթակառուցվածքների ռիսկերը։ Այս ուսումնասիրությունը գնահատում է երկրամերձ օդի և հողի ջերմաստիճանների վերարտադրության որակը՝ օգտագործելով ժամանակակից CMIP6 և ERA5 կլիմայական մոդելները։ Վերլուծությունը ընդգրկում է 1980-2020 թվ.-ը և ներառում է օդերևութաբանական կայաններում չափումների, հորատանցքերի տվյալների և ցանցային տվյալների համեմատություններ։ ERA5 վերվերլուծությունը ցույց է տալիս լավ համապատասխանություն դիտարկված օդի ջերմաստիճանի դինամիկայի հետ՝ հաստատելով դրա կիրառելիությունը տարածաշրջանային կլիմայական գնահատումների համար։ Սակայն, տվյալների որակը նվազում է ըստ հողի խորության ջերմաստիճանի վերարտադրության։ Մոդելի հուսալիությունը գնահատելու համար վերլուծվել են CMIP6 45 կլիմայական մոդելներ՝ օգտագործելով արդյունավետության վիճակագրական չափանիշներ, ներառյալ միջին շեղումը, միջին քառակուսի սխալը և ERA5 տվյալների նկատմամբ միտման համապատասխանությունը։ Հինգ մոդելներ՝ TaiESM1, GFDL-CM4, FGOALS-g3, GISS-E2-1-G-CC և BCC-ESM1, համապատասխանում են սահմանված ընտրության չափանիշներին և հետագայում վերլուծվել են մինչև 3 մ տարբեր խորություններում հողի ջերմաստիճանի ռեժիմները մոդելավորելու իրենց ունակության համար։ Մոդելի տվյալները ցույց են տալիս ամենամեծ համապատասխանությունը մակերևույթի վրա կատարված դիտարկումների հետ, որտեղ համապատասխանության ցուցանիշները հասնում են 84–98%-ի, մինչդեռ ճշտությունը նվազում է ավելի խորը հողային հորիզոններում։ GFDL-CM4-ը ապահովում է հողի տարեկան ջերմաստիճանի ցիկլերի ամենահամապատասխան վերարտադրությունը։ Ընդհանուր առմամբ, մոդելի աշխատանքի մեջ հայտնաբերված տարբերությունները կարևոր են կլիմայի փոփոխությանը հավերժական սառցակալած տարածքների արձագանքի կանխատեսումները բարելավելու, ինչպես նաև Յամալո-Նենեց տարածաշրջանում ապագա կլիմայական ռիսկերը գնահատելու համար։
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2029 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
