ՍՊԻՏԱԿ ԾՈՎԻՑ ԱՆՋԱՏՎԱԾ ՇԵՐՏԱՎՈՐՎԱԾ ՋՐԱՅԻՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐՈՒՄ ԼՈՒՅՍԻ ՍՊԵԿՏՐԱԼ ԿԱԶՄԻ ՕՐԱԿԱՆ ԵՎ ՍԵԶՈՆԱՅԻՆ ԴԻՆԱՄԻԿԱՆ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.049Բանալի բառեր:
underwater light climate, meromictic lake, White SeaԱմփոփում
Սպիտակ ծովի ափի հետսառցադաշտային բարձրացումը ստեղծել է բազմաթիվ մերոմիկտիկ լագուններ՝ ծովից մեկուսացման տարբեր փուլերում: Ծովից մեկուսացման տարբեր փուլերում գտնվող ափամերձ մերոմիկտիկ ջրային մարմինները բնութագրվում են քրոմոֆորային լուծված օրգանական նյութի (ԼՕՆ) տարբեր կոնցենտրացիաներով և ջրային սյան տարբեր օպտիկական հատկություններով: Մեր նախորդ ուսումնասիրություններում մենք ցույց ենք տվել, որ ԼՕՆ պարունակության աճը հանգեցնում է ստորջրյա լույսի սպեկտրալ կազմի տեղաշարժի դեպի ավելի երկար ալիքի երկարության տիրույթ: Արեգակի բարձրության սեզոնային և օրական փոփոխությունները հանգեցնում են ջրի մակերեսին հասնող արեգակի լույսի սպեկտրի փոփոխությունների: Այս ուսումնասիրության նպատակն է վերլուծել ստորջրյա լույսի սպեկտրալ կազմը օրվա տարբեր ժամերին, ինչպես նաև ամառային սեզոնի տարբեր ամիսներին՝ հուլիսի սկզբին և սեպտեմբերի սկզբին: Արեգակի հորիզոնից ցածր դիրքը հանգեցնում է սպեկտրի կարճ ալիքի երկարության եզրի 40-50 նմ աջ տեղաշարժ: Սակայն, մակերեսին արեգակնային սպեկտրի փոփոխությունները քիչ ազդեցություն ունեն ստորջրյա սպեկտրներում տարբեր գույների համամասնությունների վրա. դրանք տատանվում են եղանակների միջև և 24-ժամյա ժամանակահատվածում միայն վերին շերտերում, սակայն ԼՕՆ-ի ցածր պարունակությամբ ջրային մարմիններում այս տարբերությունները ավելի ցայտուն են։ Այս ազդեցությունը կարելի է բացատրել ԼՕՆ-ի կողմից կապույտ լույսի զգալի կլանմամբ։ Ավելի մեկուսացված ջրային մարմիններում կապույտ լույսը անհետանում է 0.5 մ խորության վրա, ինչը հանգեցնում է դրանցում ավելի կայուն սպեկտրալ կազմի օրվա տարբեր ժամերին և տարբեր եղանակներին։ Սակայն, աշնանը կապույտ լույսի մարումը պակաս ցայտուն է, ինչը կարող է կապված լինել վերին շերտերում ԼՕՆ-ի կոնցենտրացիայի սեզոնային փոփոխությունների և ֆիտոպլանկտոնի բազմացման ակտիվության նվազման հետ։ Լույսի սպեկտրալ կազմի աննշան տարբերություններին չնայած, ամռանը և աշնանը ստորջրյա լուսային միջավայրն ունի տարբերություններ։ Աշնանը առավոտյան և երեկոյան ժամերին լուսավորվածությունը զգալիորեն ցածր է, քան ցերեկային ժամերին. օրինակ՝ մոտ 2 մկմոլ/մ2·վրկ այն ցերեկային ժամերին հասնում է քեմոկլինին, ժամը 8-ին այն գտնվում է քեմոկլինից 0.3 մ բարձրության վրա, իսկ ժամը 8-ին այն հասնում է ընդամենը 0.3 մ խորության (քեմոկլինից 2.7 մ բարձրության վրա): Այսպիսով, Սպիտակ ծովի մութ ջրերի մերոմիկտիկ ջրավազաններում աշնանը փոփոխվում է հիմնականում լույսի տարածման խորությունը, այլ ոչ թե սպեկտրալ կազմը։ Վատ մեկուսացված և ԼՕԻ-ի ցածր պարունակությամբ ջրավազաններում լույսի սպեկտրալ կազմի փոփոխություններ են հայտնաբերվել նաև այն ժամանակ, երբ Արեգակը գտնվում է հորիզոնի նկատմամբ ցածր դիրքում։
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
