ՋԵՐՄԱՍՏԻՃԱՆԻ, ՏԵՂՈՒՄՆԵՐԻ ԵՎ ԿԱՍՊԻՑ ԾՈՎԻ ՄԱԿԱՐԴԱԿԻ ԷՔՍՏՐԵՄԱԼ ԱՐԺԵՔՆԵՐԻ ԿԱՆԽԱՏԵՍՈՒՄ ԿԼԻՄԱՅԻ ՈՉ ՍՏԱՑԻՈՆԱՐ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ

Ամփոփում

Կլիմայի փոփոխությունը հանգեցնում է երկրահամակարգերի վերակառուցման՝ ստեղծելով ռիսկեր շրջակա միջավայրի և ենթակառուցվածքների համար: Հետևաբար, կլիմայի կանխատեսումը պետք է ներառի տեղեկատվություն էքստրեմալ իրադարձությունների մասին: Հազվադեպ, ամենախոշոր և ամենաինտենսիվ էքստրեմալ երևույթնները լիովին չեն վերարտադրվում Երկրային համակարգի մոդելներում (ԵՀՄ): Դրանք առանձնանում են մյուսներից ոչ միայն իրենց ուժեղ կողմերով, այլ նաև այն պատճառով, որ չեն տեղավորվում հավանականության բաշխման ֆունկցիայի (ՀԲՖ) բազայի մեջ։ Նման իրադարձությունները երբեմն անվանում են «սև կարապներ» կամ «վիշապներ»։ Այս իրադարձությունների մոդելավորման մեջ չվերարտադրվելու պատճառը, հավանաբար, պայմանավորված է ԵՀՄ-ի անբավարար տարածական լուծաչափով։ Հետևաբար, անհրաժեշտ է մշակել մասնագիտացված մոտեցում, որը կներառի կլիմայի մոդելավորման արդյունքները ոչ ստացիոնար էքստրեմալ երևույթների վիճակագրական տեսության մեթոդաբանության մեջ։ Էքստրեմալ երևույթների ՀԲՖ-ները նկարագրող դասական վիճակագրական տեսությունը կարող է ընդհանրացվել ոչ ստացիոնար պրոցեսների համար։ Կլիմայի կանխատեսման մեջ ոչ ստացիոնար ՀԲՖ-ների պարամետրերը գնահատվում են կլիմայի մոդելավորման տվյալների հիման վրա։ Սակայն, այս մոտեցումը երաշխավորում է միայն հավանականության խտության ֆունկցիայի «ճիշտ» էքստրեմումների կանխատեսումը, ինչը նշանակում է, որ այն չի վերացնում «սև կարապների» (կամ «վիշապների») խնդիրը։ Այլընտրանք է ժամանակի (կամ տարածության) միջինացված ցուցանիշների օգտագործումը, որոնց համար հազվադեպ իրադարձությունների առաջացումը կարևոր չէ դրանց հավանականության խտության ֆունկցիայի համար։ Սա հնարավոր է կլիմայական պրոցեսների ֆիզիկայի շնորհիվ, որտեղ անոմալիաները այնքան էլ նշանակալի չեն, որքան, օրինակ, ֆինանսական մաթեմատիկայում։