ԲԵԼԱՌՈՒՍԻ ԳԵՏԵՐԻ ՋԵՐՄԱՅԻՆ ՌԵԺԻՄԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԸ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ԿԼԻՄԱՅԱԿԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.027Բանալի բառեր:
water temperature, river, climate change, hydrological regime, trends, extremesԱմփոփում
Այս ուսումնասիրության նպատակն է բացահայտել Բելառուսի գետերի ջերմային ռեժիմի տարածաժամանակային օրինաչափությունները և վերջին միտումները: Ելակետային տվյալները ներառում են Բելհիդրոմետի պետական դիտարկումների ցանցի 48 ներկայացուցչական հիդրոլոգիական կայաններում դիտարկած ջրի ջերմաստիճանը: Վերլուծությունը ընդգրկում է 1951-ից 2025 թվ.-ի ժամանակահատվածը: Կատարվել են նկարագրական վիճակագրություն և գծային միտումների հաշվարկներ, իսկ տարածական վերլուծությունը կատարվել է ArcGIS-ում: Արդյունքները ցույց են տալիս, որ 1990 թվ.-ից հետո ջրի ջերմաստիճանի հստակ աճի միտումներ են նկատվում գետերի մեծ մասում, որոնք կապված են տարածաշրջանային կլիմայի տաքացման հե տ: 1951–1989 թվ.-ի համար ջրի երկարաժամկետ միջին ջերմաստիճանը տատանվում է 7,6℃-ից մինչև 11,1℃, մինչդեռ 1990–2025 թվ.-ին այն աճել է մինչև 8,1–13,0℃: Առավել նկատելի աճ դիտվում է Պրիպյատի, Նեմանի և Արևմտյան Բուգի ավազաններում (երկրի արևմուտքում և հարավում), որտեղ միջին ջերմաստիճանը բարձրացել է 1,0–1,9℃: Դնեպրի ավազանում աճը կազմել է 0,8–1,5℃, իսկ Արևմտյան Դվինայի ավազանում՝ 0,5–1,0℃: 1951–2025 թվ.-ի համար ջրի տարեկան առավելագույն ջերմաստիճանի միտումները դրական են՝ տատանվելով 0,2℃-ից մինչև 3,8℃: Ամենամեծ՝ 1,5–3,8℃ աճը դիտվում է երկրի հարավային և կենտրոնական մասերի գետերում՝ Օրեսա գետ (Պրիպյատի ավազան)՝ 2,8℃, Սլուչ գետ (Պրիպյատի ավազան)՝ 3,8℃: Ամենափոքր՝ 0,2–0,40℃ աճը դիտվում է Արևմտյան Դվինայի ավազանի հյուսիսային գետերում և մասամբ՝ հարավարևմտյան շրջաններում՝ 0,02–0,60℃: Ջրի ջերմաստիճանի գարնանային անցումը մինչև 0,2℃ տեղափոխվել է ավելի վաղ՝ միջինը 12 օր: Պրիպյատի, Նեմանի և Արևմտյան Բուգի ավազաններում սա այժմ տեղի է ունենում մարտի երրորդ տասնօրյակում։ Դնեպրի և Արևմտյան Դվինայի ավազաններում՝ ապրիլի առաջին տասնօրյակում։ Աշնանային անցումը 0,2℃-ից դեպի սառեցում տեղափոխվել է միջինը 8 օր ավելի ուշ։ Ամփոփելով՝ ուսումնասիրությունը բացահայտում է Բելառուսի գետերի ջերմային ռեժիմի տարածաժամանակային զգալի փոփոխություններ, այդ թվում՝ ջրի միջին և առավելագույն ջերմաստիճանների աճ (միջինը՝ 7,6–11,1℃-ից մինչև 8,1–13,0℃; դրական միտումներ մինչև 3,8℃), գարնանային ավելի վաղ տաքացում 12 օր և աշնանային սառեցման ուշացում 8 օր։ Այս փոփոխությունները ուղղակիորեն կապված են Բելառուսում 1989 թվ.-ց ի վեր դիտվող կլիմայի շարունակական տաքացման հետ։
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
