ՔՐՈՄՈՖՈՐԱՅԻՆ ԼՈՒԾՎԱԾ ՕՐԳԱՆԱԿԱՆ ՆՅՈՒԹԻ ՍՊԵԿՏՐԱԼ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԲՈԼՇԻԵ ԽՐՈՒՍԼՈՄԵՆ ԼՃԻ ՕՔՍԻԴԱ-ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ ՇԵՐՏԱՎՈՐՄԱՆ ԴԵՊՔՈՒՄ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.048Բանալի բառեր:
meromictic lake, CDOM, humic substance, fluorescence, absorption spectra, fluorescence quantum yield, euxiniaԱմփոփում
Հայտնի է, որ լուծված օրգանական նյութը (ԼՕՄ) բնական ջրի կարևոր բաղադրիչ է և ներկայացնում է մեր մոլորակի վրա ածխածնի ամենամեծ պաշարներից մեկը։ ԼՕՄ-ի գունավոր կամ քրոմոֆորային ֆրակցիան բաղկացած է հումուսային նյութերից, որոնք կենսաբանական ծագման բարդ օրգանական միացությունների տարասեռ խառնուրդ են, որոնք ենթարկվել են զգալի կենսաբանական և աբիոտիկ փոխակերպումների։ ԼՕՄ-ը կարևոր դեր է խաղում բնական ջրի գույնի և դրա օպտիկական հատկությունների որոշման գործում: Ջրային համակարգերում ԼՕՄ-ի կոնցենտրացիան կախված է բազմաթիվ գործոններից, այդ թվում՝ հողի տեսակից, կլիմայից, հիդրոլոգիական ռեժիմից, բուսականությունից և միկրոօրգանիզմների աճից: Այս աշխատանքում ուսումնասիրվում են շերտավորված Բոլշիե Խրուսլոմեն լճի (Օլենի կղզի, Կանդալակշա ծոց, Մուրմանսկի մարզ, Ռուսաստան) բնական ջրում լուծված օրգանական նյութի (ԼՕՄ) օպտիկական հատկությունները 2025 թվ.-ի ամառային սեզոնի ընթացքում։ Սպեկտրալ չափումներ կատարելուց առաջ ջուրը զտվել է 0.22 մկմ նեյլոնե ֆիլտրերով՝ կախված մասնիկները առանձնացնելու և լուծված օրգանական նյութը ստանալու համար: Կլանման սպեկտրները չափվել են 200-ից 800 նմ միջակայքում։ Լուծված օրգանական նյութի ֆլուորեսցենցիայի սպեկտրները գրանցվել են Solar CM2203 սպեկտրաֆլուորմետրով՝ 250-ից 500 նմ ալիքի երկարությամբ (10 նմ քայլով): Սպեկտրոսկոպիկ մեթոդների առավելություններից են ջրի նմուշների նախնական մշակման անհրաժեշտության վերացումը և ԼՕՄ-ի ուղղաձիգ բաշխման վերաբերյալ արագ տեղեկատվություն ստանալու հնարավորությունը ջրի սյան երկայնքով: Ֆլուորեսցենցիայի քվանտային ելքի (ՖՔԵ) հաշվարկը կատարվել է էտալոնային միացության մեթոդով՝ օգտագործելով խինինի սուլֆատի լուծույթ, նման այն եղանակին, որով այն նախկինում կիրառվել է բնական ջրի և առևտրային հումուսային պատրաստուկների նմուշների համար։ Կլանման սպեկտրները ցույց են տալիս, որ ամենաբարձր օպտիկական խտությունը բնորոշ է ստորին շերտերին։ Պարզվել է, որ ընտրված ալիքի երկարություններում օպտիկական խտության խորության կախվածությունները ցուցաբերում են տեղային նվազագույն՝ ջրային շերտի օքսիդա-վերականգնման անցման ենթարկվող շրջանում։ Ցուցադրվել է «սպիտակուցանման» և հումուսային ֆլուորեսցենցիայի գոտիների առկայություն, չնայած սպիտակուցանման ֆլուորեսցենցիան չի երևում բոլոր խորություններում։ Սպիտակուցանման ֆլուորեսցենցիայի ամենաբարձր ինտենսիվությունը դիտվում է կրիպտոֆիտ ջրիմուռներով և անօքսիգեն ֆոտոտրոֆիկ բակտերիաներով շերտերում։ Հաշվարկվել է ՖՔԵ-ի կախվածությունը ԼՕՄ ֆլուորեսցենցիայի ալիքի երկարությունից, և ցույց է տրվել, որ կախվածության բնույթը, ինչպես նաև ջրում լուծվող գործակցի բացարձակ արժեքը, համապատասխանում են Սպիտակ ծովի ափի երկայնքով գտնվող այլ մերոմիկտիկ ջրային մարմինների համար նախկինում ստացված տվյալներին։ Կառուցվել են ՖՔԵ-ի կախվածությունները նմուշառման խորությունից, և ցույց է տրվել, որ ՖՔԵ-ն ունի նվազագույն արժեք քեմոկլինի սկզբում։
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
