ՄԱԿԵՐԵՎՈՒՅԹԻ ՍՊԵԿՏՐԱԼ ԲՆՈՒԹԱԳՐԵՐԸ ՈՐՊԵՍ ԷԿՈՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԷՎՈԼՅՈՒՑԻԱՅԻ ՑՈՒՑԱՆԻՇ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.074Բանալի բառեր:
temperature, spectral characteristics, NDVI, surface temperature regulationԱմփոփում
Ամառային ամիսներին առավելագույն գլոբալ տաքացման տարածքներում մակերևույթի սպեկտրալ բնութագրերի (բուսականության ինդեքս, ալբեդո և մակերևույթի ջերմաստիճան) արձագանքը կարող է ծառայել որպես Ռուսաստանի էկոհամակարգի փոփոխությունների ցուցիչ գլոբալ տաքացման պայմաններում: Օգտագործվել են MOD13C2 NDVI մոդելի, MCD43C1-ի ալբեդոյի և MOD11C3-ի մակերևույթի ջերմաստիճանի տվյալները՝ 0.05°×0.05° լուծաչափով, 2000–2024 թվականների համար: Մակերևույթի ջերմաստիճանի կարգավորման տեսակը որոշվում է ալբեդոյի և մակերևութային ջերմաստիճանի միջև եղած կապով՝ հիմնվելով MODIS տվյալների վրա: Ամառային օդի ջերմաստիճանի ամենաուժեղ աճ ունեցող տարածաշրջաններում բացահայտվել են մակերևութային ջերմաստիճանի ճառագայթային կարգավորման տիպի (ալբեդոյի և մակերևութային ջերմաստիճանի միջև բացասական կապ) բնութագրող տարածքներ, որոնք սովորաբար կապված են բուսական ծածկույթի նոսր կամ բացակայող մասի հետ: Յուրաքանչյուր ամառային ամսվա համար հաշվարկվել են այդ տարածքների մակերեսների միտումները: Հարավային Եվրոպական Ռուսաստանի մերձբորեալ գոտում ամառային տաքացման ուժեղացումը հանգեցնում է ճառագայթային մակերևութային ջերմաստիճանի կարգավորում ունեցող տարածքների ընդլայնմանը՝ ստեղծելով անապատացման նոր սեզոնային օջախներ և հանգեցնելով բուսականության դեգրադացիայի: Կենտրոնական Սիբիրի հարավային մասի բորեալ գոտում գերակշռում է մակերևութային ջերմաստիճանի կարգավորման գոլորշացման տեսակը (ալբեդոյի և մակերևութային ջերմաստիճանի միջև դրական կապ): Այնուամենայնիվ, օդի ջերմաստիճանի բարձրացման կամ անտառային հրդեհներից հետո ճառագայթային կարգավորում ունեցող տարածքները ձեռք են բերում մոզաիկ բնույթ: Մերձարկտիկական գոտում ջերմաստիճանի բարձրացումը հանգեցնում է մակերևութային ջերմաստիճանի ճառագայթային կարգավորմամբ գոտիների տարածքի կրճատմանը՝ NDVI-ի և ֆիտոզանգվածի աճի պատճառով, հատկապես Կենտրոնական Սիբիրի հյուսիսային մասում: Օդի ջերմաստիճանի հետագա բարձրացումը կարող է հանգեցնել ենթաբևեռային գոտում ճառագայթային մակերևութային ջերմաստիճանի կարգավորման ընդլայնմանը և նման տարածքների պահպանմանը բորեալ և մերձբևեռային շրջաններում: Այդ տարածքների տարածական չափը մեծապես որոշվում է տեղագրությամբ և տեղական էկոլոգիական ու կլիմայական պայմաններով։
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
