Հտ․ 43 No. 3 (220) (2009)

Չափվել է բնական, վերափոխված և ճառագայթահարված ցեոլիտի (կլինոպտիլոլիտի) դիէլեկտրական թափանցելիությունը (ε=ε՛–iε՛՛) փոփոխական էլեկտրական դաշտի հաճախականությունից կախված: Պարզվել է, որ բարիումով վերափոխված ցեոլիտի դիէլեկտրական կորստի անկյան տանգենսը (tanδ) և դիէլեկտրական թափանցելիությունը էլեկտրական դաշտի հաճախականությունից կախված մոնոտոն նվազում են: Ճառագայթահարման չափաբաժնի մեծացմանը զուգընթաց մինչև 10¹⁵ էլ/սմ² դիէլեկտրական պարամետրի առավելագույն արժեքը չի փոխվում, իսկ 3‧10¹⁶ էլ/սմ² չափաբաժնով ճառագայթահարումը հանգեցնում է այս պարամետրի խիստ նվազեցման: Համարվում է, որ tanδ-ի այսպիսի վարքագիծը պայմանավորված է բարիումի իոնների ներմուծման և ճառագայթահարման հետևանքով ցեոլիտի տարածական ցանցում տեղի ունեցող կառուցվածքային փոփոխություններով:

Աշխատանքում ներկայացված են երկու տարբեր օպտիմալ խառնուրդների նմուշների կտրվածքային ամրության և կտրվածքային սողման փորձարարական ուսումնասիրությունների արդյունքները: Դրանցում կավե բաղադրամասերը ներկայացված են Սարիգյուղի հանքավայրի ուռած բենտոնիտային կավերով և Էրեբունու միոցեն կարմրավուն կավերով։ Որպես հավելումներ օգտագործվել են տուֆի փոշին և հրաբխային խարամը։ Հաստատվել է, որ օպտիմալ խառնուրդներում հրաբխային տուֆի և խարամի առկայությունը հանգեցնում է կպչունության նվազմանը և ներքին շփման գործակցի ավելացմանը։

Հիմնվելով դաշտային ուսումնասիրությունների և հիդրոերկրաբանական հաշվարկների վրա ստորերկրյա ջրերի հանքավայրում, որը գտնվում է Տրինիդադի հարավային մասի (Կուբայի Հանրապետություն) և Կարիբյան ծովի միջև, ընտրվել է քաղցրահամ ստորերկրյա ջրերի արտադրական տարածք: Տեղամասում ջրառի կառույցների (հորերի) առաջարկվող դասավորությամբ և դրանց շահագործման եղանակով հնարավոր է արդյունահանել լրացուցիչ անհրաժեշտ քանակությամբ ջուր (100 լ/վրկ) Տրինիդադ քաղաքի և հարակից ջրամատակարարման համար։ տուրիստական բազա. Միևնույն ժամանակ, ըստ վերը նշված հաշվարկների, պոմպային ջրի հանքայնացումը շահագործման ժամանակահատվածում (30 տարի) մնում է ընդունելի սահմաններում:

Դիտարկվում է Հայաստանի սողանքների ազդեցությունը տրանսպորտային ուղիների և բնակավայրերի վրա, բերվում են օրինակներ և տվյալներ հանրապետության առանձին մարզերում սողանքային երևույթների ազդեցությանը ենթարկված տեղամասերի չափերի վերաբերյալ: Եզրակացություն է արվում, որ Հայաստանի տարածքի բարձր խոցելությունը հիմնականում պայմանավորված է մարդու ոչ ճիշտ տնտեսական գործունեությամբ և հակասողանքային կանխարգելիչ միջոցառումների բացակայությամբ: Նշվում է սողանքների ուսումնասիրման միասնական գիտական կենտրոն ստեղծելու անհրաժեշտության մասին:

Հոդվածում՝ ըստ Արտաշատի օդերևութաբանական կայանի 1948–2007 թթ. ժամանակահատվածի տվյալների, ուսումնասիրվում է Արարատյան դաշտում մակերևութային օդի ջերմաստիճանի և տեղումների փոփոխականությունը։ Կազմվել են օդի ջերմաստիճանի և տեղումների միտումները տարբեր ժամանակահատվածների համար և գնահատվել դրանց վիճակագրական նշանակությունը: Դիտարկվում է օդի ջերմաստիճանի միջտարեկան փոփոխականությունը Հայաստանում (13 եղանակային կայան) գլոբալ ջերմաստիճանի փոփոխությունների ազդեցության տակ: Դա քանակականացնելու համար պարզ գծային կապ է հաստատվում (ռեգրեսիա) այս կայաններում օդի միջին սեզոնային և տարեկան միջին ջերմաստիճանների և համապատասխան գլոբալ ջերմաստիճանների միջև: Հայաստանում մակերևութային օդի ջերմաստիճանի տատանումներ են հայտնաբերվել գլոբալ ջերմաստիճանների ազդեցության տակ։

Սերպենտինիտները պարունակում են 12–14% բյուրեղային ջուր, հետևաբար, ատոմային ռեակտորների պաշտպանական համակարգերում նրանք կարող են օգտագործվել իբրև բետոնի լցանյութ: Այսպիսի բետոնը աչքի է ընկնում ջրի բարձր պարունակությամբ, որի մեծ մասը պահպանվում է ռեակտորի երկարատև շահագործման ընթացքում 450℃ ջերմաստիճանի պայմաններում: Հայաստանում սերպենտինիտի պաշարները կապված են երկու օֆիոլիտային գոտիների ուլտրահիմնային ապարների հետ և գործնականում անսպառ են: Հաշվի առնելով այս հանգամանքը` առաջարկում ենք հայկական ռեակտորի պաշտպանական համակարգում օգտագործել տեղական սերպենտինիտները: