| Online ISSN | : | 2953-7991 |
| Print ISSN | : | 1829-1759 |
Բարձրավանի հանքավայրի երկրաբանական կառուցվածքում հիմնական դերը պատկանում է ստորին և միջին էոցենի հրաբխային նստվածքային գոյացություններին։ Այս ժայռերը անհամապատասխանորեն ծածկված են միջին-վերին միոցենի սալվարդային կոստյումի լավայով և պիրոկլաստիկ գոյացություններով: Մետասոմատիկ ապարները, որոնք սահմանափակվում են միայն ոսկեբերով, լայնորեն տարածված են հանքավայրում: Հոդվածում ներկայացված են նաև երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունների տվյալները, որոնք կատարվել են հանքավայրի կենտրոնական հատվածում։
Հայաստանում երկրակեղևի հետազոտման համար կիրառվել է երկրաֆիզիկական մոնիտորինգի մեթոդը, ինչը թույլատրում է իրականացնել տարածաշրջանի հիդրոերկրադինամիկական գործընթացների հսկումը: Մեթոդը հիմնված է հիդրոերկրադինամիկական դիտարկումների վրա, ստորգետնյա ջրերի երկրաքիմիայի հսկման, մագնիսական դաշտի վեկտորի մոդուլով և տարածաշրջանի սեյսմիկ ռեժիմի միջոցով: Ուսումնասիրվել է հիդրոերկրադիմնամիկական գործընթացների բաշխման բնույթը տարածության մեջ և ժամանակի ընթացքում: Սահմանվել է երկրադինամիկական լարվածության տարածաժամանակային բնույթը:
Նեկա գետի (Իրան) ստորերկրյա ջրերի ընդհանուր բացթողումը և դրա խորքային տեղաբաշխումը որոշվել են ջրային հաշվեկշռի, կենսատեղորոշման և հետազոտության երկրաֆիզիկական մեթոդների կիրառման հիման վրա: Ջրամատակարարման նպատակով ստորերկրյա ջրերի դուրսբերման համար ստեղծվել են հորատանցքեր։
Հոդվածում ներկայացված է Հայաստանի տարածքում առևտրային նշանակություն ունեցող քաղցրահամ ստորերկրյա ջրերի հանքավայրերի դասակարգումը. 1) նեղ գետահովիտների ջրային ջրատար հորիզոններ; 2) հրաբխային ապարների ճեղքվածքային ջրեր; 3) միջլեռնային ավազանների սահմանափակ-չսահմանափակ ջրերը: Այս տեսակի հանքավայրերում առկա են բնական և արհեստական ռեսուրսներ և պաշարներ, ինչպես նաև ներգրավված ստորերկրյա ջրային ռեսուրսներ: Նրանք ապահովում են ստորերկրյա ջրերի գործառնական պաշարներ: Տրված է ստորերկրյա քաղցրահամ ջրային ռեսուրսների և պաշարների անվտանգ բերքի գնահատումը:
Երևանի կենտրոնական հատվածում, հատկապես «Երիտասարդական» և «Զորավար Անդրանիկ» կայանների միջև ընկած հատվածում իրականացված ստորերկրյա ջրերի կարճաժամկետ մոնիտորինգը ցույց է տվել, որ ստորերկրյա ջրերի մակարդակը ծանծաղ է և խանգարում է մետրոյին։ Մետրոպոլիտենի ռացիոնալ վերակառուցման համար նախ պետք է իջեցնել ջրի մակարդակը։ Ստորերկրյա ջրերի մակարդակը համեմատաբար ցածր խորություններում պահպանելու համար անհրաժեշտ է մշակել և իրականացնել անհրաժեշտ ինժեներական միջոցառումներ:
Տեկտոնամագնիսական դաշտի ուսումնասիրությունը հնարավոր է, եթե երկրի մագնիսական դաշտի ընդհանուր վարիացիայից անջատում ենք այն բաղադրիչը, որը կրում է տեղեկատվություն երկրակեղևում գործող մեխանաառաձգական լարումների մասին: Երկրամագնիսական դաշտի ընդհանուր վարիացիայի մեջ գլխավոր դերակատարում ունեն այդ դաշտի դարային քայլը և արևաօրային վարիացիան, որոնց ամպլիտուդները համեմատելի են տեկտոնամագնիսական դաշտի ամպլիտուդի հետ: Այդպիսով անհրաժեշտություն է ծագում վերջիններս զտել ընդհանուր վարիացիայից, ինչի մեթոդը ներկայացված է այս աշխատանքում: