Հտ․ 47 No. 1 (230) (2013)

Հողերում՝ բոլոր հանքային դաշտերի սահմաններում հանդիպում են քիմիական տարրերի երկրածին և տեխնածին երկրաքիմիական անոմալիաներ: Քիմիական տարրերի բաշխումը առաջնայինը որոշվում է արմատական ապարների ազդեցությամμ, որոնցում տեղայնացված են տարբեր բաղադրություններով ներծին երկրաքիմիական անոմալիաներ, ինչպես նաև հողագոյացման գործընթացներով որոնք որոշում են հողերի երկրաքիմիական կազմի առանձնահատկությունները: Այս գործընթացներն էլ կարող են հանգեցնել շրջակա միջավայրի աղտոտմանը թունավոր տարրերով՝ մասնավորապես, ծանր մետաղներով:

Ողջաբերդի սողանքային տարածքն ուսումնասիրելիս պարբերաբար իրականացվել են ստորերկրյա ջրերի կազմի փոփոխության դիտարկումներ՝ գնահատելու նստվածքների և դեֆորմացիաների զարգացումն ու առաջացումը։ Դրանցում հայտնաբերվել են քիմիական միացություններ, որոնց առկայությունը վկայում է խորը կենսաքիմիական ոչնչացման, գազահիդրոդինամիկական ճնշման երևույթի մասին, որոնք սերտորեն կապված են տեղումների եւ դեֆորմացիայի հետ։

Հոդվածում դիտարկված է հանրապետության առանձին հորատանցք ային ջրառների տարածքներում հանդիպող շրջակա միջավայրի որոշ բաղադրիչների փոփոխությունը տեխնածին պրոցեսների հետևանքով: Հիմնավորվում է հորատանցքային ջրառների շահագործական պաշարների վերագնահատման (ճշգրտման) անհրաժեշտությունը: Առաջարկվում է վերագնահատման հաշվարկները իրականացնել հիդրոդինամիկ մեթոդով մաթեմատիկական մոդելավորման կիրառմամբ:

Աշխատանքը նվիրված է ուռչող սողանքային զանգվածի շարժման արագության կանխատեսմանը, երբ տեղի է ունենում ուռչման գործընթացներ, բերելով նրա սահքի դիմադրության և մածուցիկության գործակցի նվազման: Փորձարարական և տեսական հետազոտություններով հաստատվել է, որ, եթե բացակայում է ուռչման գործընթացը սողանքային զանգվածի շարժման արագության փոփոխությունն՝ ըստ բարձրության, որոշվում է քառակուսային օրենքով $V_y=\rho g\left(Hy-y^2 / 2\right)\sin \alpha / \eta$, ապա ուռչման առկայության դեպքում՝ գծային կախվածությամբ $V_y=\left[ y+\left(H-\sigma_{sw} / \rho g\right)\right]\sin \alpha / k \tan \Psi$:

Հետազոտվող տարածքի օդափոխության գոտու չոր հողերի ֆիլտրման գործակիցը որոշվել է փորձնական հորդառատ հորերի տվյալների հիման վրա: Ստացված տվյալները կարող են օգտագործվել ստորգետնյա ջրերի մակարդակի իջեցման և դրանց հեռացման միջոցառումների մշակման ժամանակ, որոնք անհրաժեշտ են ստորգետնյա վերակառուցման համար, ինչպես նաև տարբեր ֆիլտրացիոն հաշվարկներ կատարելու համար՝ կապված օդափոխության գոտում տարբեր ինժեներական շինությունների նախագծման և կառուցման հետ։

Աշխատանքում ներկայացված են ավանդական և արբանյակային մեթոդներով նույնական գեոդեզիական ցանց ստեղծելու արդյունավետության հաշվարկները և աշխատուժի ծախսերի համեմատությունը: Անհրաժեշտ աշխատանքներն իրականացվել են նույն օբյեկտում՝ Երևանի գեոդինամիկական փորձարկման տեղամասում։ Արդյունքում պարզվել է, որ արբանյակային մեթոդով գեոդեզիական ցանցերի ստեղծման գործընթացը 3,59 անգամ ավելի արդյունավետ է, քան ավանդական մեթոդը։ Բացի այդ, թվարկված են արբանյակային մեթոդի այլ հնարավորություններ և դրական հատկանիշներ:

Սերվիսը՝ աշխարհագրական հետազոտության համեմատաբար նոր օբյեկտ է։ Աշխարհագրության սոցիոլոգիզացիայի և մարդկայնացման հետ մեկտեղ աճում է հետաքրքրությունը բնակչության կյանքի որակի տարածքային տարբերությունների ուսումնասիրության նկատմամբ, որոնք մեծապես կախված են ծառայության զարգացման մակարդակից: Ծառայության աշխարհագրության հիմնական խնդիրներն են՝ ա) բացահայտել ծառայության տարածքային կազմակերպման օրինաչափությունները, բ) բացահայտել ծառայության զարգացման տարածքային տարբերությունները և գնահատել դրանց մակարդակը տարբեր տարածքային միավորներում, գ) բացահայտել ծառայությունների զարգացման առանձնահատկությունները տարբեր աշխարհագրական պայմաններում։

Ժամանակակից աշխարհագրությունը, լինելով կառուցողական գիտություններից մեկը, ներքին արտացոլման գործընթացների ուժով մշակում է ընդհանուր գիտական կատեգորիաներ, որոնցից մեկն էլ գեոհամակարգն է։ Այս աշխատությունը վերլուծում է գեոհամակարգ հասկացությունը, դրա էությունը, տալիս է դրա ամբողջական սահմանումը: Այս հիմքի վրա ներկայացվում է գեոհամակարգի դերը տնտեսական համակարգի կայուն զարգացման գործում։

Ըստ ՄԱԿ-ի առաջարկած բանաձևի (որոշ փոփոխություններով) սելավների ռիսկը գնահատվել է Լոռու մարզում սելավների դասակարգման սխեմայով, ինչպես նաև դրանց պատճառած վնասը։ Սա քայլ է դեպի սելավային հոսքերի կանխատեսում։

Աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վլադիմիր Ռուբենի Բոյնագրյանի ծննդյան 75 ամյակի առթիվ։