Հտ․ 51 No. 2 (243) (2017)

Հրաբխային գոտիներում ստորերկրյա ջրերը հիմնականում անմիջականորեն չեն արտացոլվում հեռահար նկարահանումների նյութերում: Հրաբխային շրջաններում կանխագուշակման հիմնական չափանիշները՝ օդատիեզերական լուսանկարների վերլուծմամբ կազմում են ռելիեֆի հատկանիշները: Այսպիսով, օդալուսանկարչական նյութերի օգտագործումը թույլ է տալիս բացահայտել հրաբխաակումուլյատիվ թաղված հովիտները, որոնց հետ կարող են կապված լինեն միջլավային և լավատակ ջրհոսքերը:

Աշխատանքում վերլուծվել են լեռնածալքավոր գոտիներում ջրատեխնիկական թունելների մայրուղիների հետազոտության ժամանակ, երկրաֆիզիկական կոմպլեքս եղանակի կիրառմամաբ կատարված աշխատանքները։ Դա թույլ կտա ընդհանրացնել առաջացած խնդիրները և որոշել նշված հետազոտութունների մեթոդիկան:

Հոդվածում քննարկվում են երեք տարբեր կոնսիստենցիաների և խոնավության կավային գրունտների սահքին դիմադրելու առանձնահատկությունները տարμեր ռեժիմներով փուլային փոփոխվող սահքի լարումների ազդեցության պայմաններում: Փորձնականորեն հիմնավորված է, որ լանջերի կայունության իրական գնահատման համար ընդունված գործող հաշվարկային սխեմաներում համապատասխան ճշգրտումներ մտցնելը շտապ լուծում պահանջող խնդիր է:

Հոդվածում, կիրառելով իզոլոնգերի մեթոդը, փորձ է արվել ուսումնասիրել Վայք–Սյունիք տարածաշրջանի երկրակեղևի նստվածքային շերտի կառուցվածքային ընդհանուր առանձնահատկությունները: Այդ նպատակով նշված մեթոդի միջոցով կազմվել են ուսումնասիրվող տարածքի երկրակեղևի նստվածքային շերտի ձևակառուցվածքային մոդելներ, որոնք բնութագրում են նրա տարբեր խորքային հորիզոնները, և իրականացվել է համեմատական վերլուծություն երկրակեղևի բյուրեղային հիմքի մակերևույթի անհամասեռությունների հետ:

Աշխատանքում վերլուծված են Հայկական լեռնաշխարհում գործող սողանքների տեսակները և դրանց առաջացման պատճառները: Առավել ակտիվ են Տրապիզոն, Ռիզե, Էրզրում և Շիրնակ նահանգների (բոլորն էլ Թուրքիայում), Աջարիսցկալի գետի ավազանի վերին հոսանքներում և Կուր գետի Բորժոմի կիրճի հատվածում (Վրաստան), Վայոց Ձորի, Արարատի և Տավուշի մարզերում (Հայաստան) գործող սողանքները: Դրանց մեծամասնությունը պատկանում են ակտիվ բեկվածքների և հիդրոթերմալ փոփոխված ապարների զոնաներին և լեռնային լանջերի ակտիվ օգտագործումը մեծացնելու է դրանց շարժման ռիսկեր:

Ուսումնասիրվել է հողային պաշարների կառավարումն իրականացնող մարմիններին հողային պաշարների վերաբերյալ համապարփակ տվյալներով, այդ թվում համապատասխան քարտեզներով և տվյալների բազաներով ապահովելու խնդիրը, որն անհնար է լուծել առանց համապատասխան ծրագրային ապահովումների, երկրատեղեկատվական համակարգերի և դրանց համար հիմք ծառայող բազմամասշտաμային քարտեզների: Յուրաքանչյուր պետություն, իր տարածքի չափերից և առանձնահատկություններից ելնելով, սահմանում է բազային քարտեզների մասշտաբների շարքը։ Այդ քարտեզները, որոնք ստեղծվում են միասնական կոորդինատային և բարձունքային համակարգերում, նախատեսված են երկրի առջև ծառացած տարաբնույթ խնդիրների լուծման համար։ Համապատասխան ծրագրային ապահովման փաթեթում հեռահար զոնդավորման նյութերի հետ միասին տեղագրական և կադաստրային քարտեզների կիրառումը թույլ կտա ստանալ խոշոր մասշտաբի բազմաթիվ թեմատիկ խմբերից և շերտերից բաղկացած բազմամասշտաբային քարտեզագրական հիմք:

Հոդվածում փաստական նյութի, վիճակագրական տվյալների վերլուծության և ընդհանրացման հիման վրա նկարագրված է Թեհրանի նահանգի զբոսաշրջության ոլորտի հիմնական ենթակառուցվածքների՝ հյուրանոցային տնտեսության, օդային տրանսպորտի, ավտոտրանսպորտի, զբոսավարների ինստիտուտի և հասարակական սննդի ծառայությունների ժամանակակից վիճակը և զարգացման խնդիրները:

Հոդվածում քննարկվել է ՀՀ բնակչության միգրացիայի և տարաբնակեցման փոխազդեցության հիմնահարցերը: Մեր կողմից կատարված հաշվարկների հիման վրա ներկայացվել են տարբեր տիպի բնակավայրերի միգրացիայի սալդոյի գործակիցների փոփոխությունները 2002–2015 թթ. ընթացքում: Աշխատանքում լուսաբանվել են ՀՀ տարաբնակեցման համակարգում միգրացիայի ազդեցությամբ տեղի ունեցած կառուցվածքային և տարածքային տեղաշարժերը: Հոդվածում արվել են մի շարք առաջարկություններ միգրացիայի և տարաբնակեցման միջև փոխազդեցության արդյունավետության բարձրացման ուղղությամբ:

ՀՀ սոցիալ-տնտեսական զարգացման ժամանակակից պայմաններում և ռազմավարական նկատառումներից ելնելով առանձնակի կարևորություն և գործնական մեծ նշանակություն ունի սահմանամերձ տարածքների սոցիալտնտեսական զարգացումը և երկրի պաշտպանունակության ամրապնդումը: Այդ իմաստով խիստ արդիական է սահմանամերձ տարածքներում տարաբնակեցման շարժընթացի վերլուծությունն, առկա միտումների և հիմնախնդիրների բացահայտումը: Հոդվածում վիճակագրական տվյալների վերլուծության հիման վրա բացահայտված է ՀՀ սահմանամերձ տարածքներում վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում տարաբնակեցման (բնակչության և բնակավայրերի) շարժընթացի միտումները և վերջինիս հետ կապված հիմնախնդիրները: