Հտ․ 53 No. 3 (250) (2019)

Գեղամա լեռնաշղթայի հարավարևմտյան լանջերին ձևավորվող ստոր երկրյա ջրերի հոսքերը տեղափոխվում և բեռնաթափվում են հիմնականում Կոտայքի մարզի Կաթնաղբյուրի հայտնի ստորերկրյա ջրավազանում: Հոդվածում ներկայացվում են նշված տարածքում մեր կողմից կատարված էլեկտրահետախուզական ուսումնասիրությունների արդյունքները: "Զոնդում դաշտի կայունացման" մեթոդով որոշվել է ստորերկրյա ջրերի տեղադրման խորությունները: Վերը նշված մեթոդի դաշտային տվյալների մեկնաμանման համար կիրառվել է համակարգչային "ПОДБОР-4" ծրագիրը:

Ստորերկրյա ջրերի ձևավորման օրինաչափությունների տակ հասկացվում են ստորերկրյա ջրերի տարածքային, ժամանակային և գենետիկական կապերը՝ շրջանի երկրաբանա-ջրաերկրաμանական պայմանների և բնատարածքային համալիրի հետ։ Որպես ջրահսկողական չափանիշ պետք է նշել բարձր ճեղքավորվածությունը, նրա բացարձակ ուղղվածությունը, լիթոլոգիական, գեոմորֆոլոգիական, գեոբուսաբանական և ուրիշ առանձնահատկությունն երը։ Վերը նշված չափանիշների առկայությունը թույլ է տալիս հեռանկարային տեղամասերի որոշումը` նպատակաուղղված դաշտային հետազոտություններ անցկացնելու համար։ Այդ մեթոդներից ամենահիմնականը մենք նախընտրում ենք երկրաֆիզիկականները, որոնք հաջողությամμ կիրառվում են որոշ հրաբխային մարզերում ստորերկրյա ջրերի որոնման ժամանակ։

Աշխատանքում ներկայացված են ռադիոակտիվ դաշտի ուսումնասիրությունն երը ստորերկրյա բնական և արհեստական դատարկություններում: ՀՀ Մոզրով և Արջի քարայրներում դաշտային դիտարկումների հիման վրա պարզվել է, որ բնական և արհեստական դատարկություններում իոնոսֆերայից դեպի Երկիր ներթափանցող $γ$ ճառագայթների բացակայության հետևանքով, ռադիոակտիվ դաշտի ինտենսիվությունն ավելի փոքր է, քան Երկրի մակերևույթին, ինչը պետք է հաշվի առնել փակ տարածքների շահագործման, տուրիստական երթուղիների ընտրության և շինարարական աշխատանքների կատարման ժամանակ:

Հոդվածում ներկայացված են ՀՀ Արմավիրի մարզի միջպետական և հանրապետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհների (ԱՃ) ծածկի վիճակի և ինտենսիվության միջև փոխադարձ կապի ու միմյանց վրա ունեցած ազդեցության վերլուծության արդյունքները: Գնահատվել է ԱՃ-երի ծածակի մաշվածության չափը՝ կախված ինտենսիվությունից: Պարզվել է, որ ԱՃ-երի մաշվածության պատճառներից է ցածր ինտենսիվությունը: Ճանապարհների ինտենսիվության ցուցանիշների իջեցման պատճառով ճանապարհն երը կորցրել են իրենց գործառնական նշանակությունը հետևաբար նաև՝ կարգը:

Աշխատանքում ներակայցված է հողերի դեգրադացիայի վերաբերյալ տեսական դրույթների վերլուծությունը: Բացահայտված է դրա վրա ազդող գործոնն երի ամբողջականությունը, և մշակված է դրանց գնահատման մոդելները: Վերջիններիս հիման վրա առաջարկվել է դեգրադացիայի աստիճանի գնահատման մեթոդ, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ցանկացած տարածքում հողերի դեգրադացիայի աստիճանը և մշակելու դրանց դեմ պայքարի միջոցառումները:

Հոդվածում առաջարկվում է ՀՀ տարածքի ձևակառուցվածքային շրջանացման սխեման, հենված տեղագրական քարտեզների միջոցով ռելիեֆի քանակական վերլուծության վրա: Արդյունքում առանձնացվել են հետազոտվող տարածքի ձևակառուցվածքային բլոկները և լինեամենտները: Կատարվել է ստացված արդյունքների համադրում երկրաբանական և տեկտոնական տվյալների հետ:

Աշխատանքում ներկայացված է հողերի դեգրադացիայի անթրոպոգեն գործոնի առավել ազդեցություն ունեցող բաղադրիչներից մեկի՝ գյուղատնտեսական աշխատանքների ազդեցության վերլուծումն ու գնահատումը: Վերջինիս ուսումնասիրությունը թույլ կտա հետազոտողներին ճիշտ գնահատելու տարածքի դեգրադացիայի աստիճանը և ռիսկը:

Բարենպաստ տնտեսական պայմանների ձևավորման և շուկայական մրցակցային հարաբերություններում երկրի մրցունակության բարձրացման նկատառումներից ելնելով, ՀՀ ներառվել է տարածաշրջանային ինտեգրացիոն տարբեր միավորումներում: ԵԱՏՄ ներառման արդյունքում ՀՀ-ի կյանքում տեղի են ունեցել աշխարհաքաղաքական փոփոխություններ, որոնց ազդեցության գնահատականները, գլխավորապես, հենվում են երկրի արտաքին առևտրի ու օտարերկրյա ներդրումների առկա վիճակագրական շարժընթացի ուսումնասիրությունների վրա: Ներկայումս, սակավ են այն գնահատականներն, որոնք հիմնավորվում են ընձեռված հնարավորությունն երի և մրցակցային առավելությունների օգտագործման վերլուծությունների վրա: Հոդվածում պարզաբանվել են ՀՀ–ԵԱՏՄ ինտեգրման արդյունքում տեղի ունեցած փոփոխությունների ազդեցությունն երկրի տնտեսական զարգացման և ներդրումային հնարավորությունների վրա:

Հայաստանի Հանրապետության սահմանամերձ, լեռնային և բարձր լեռնային տարածքներում տարաբնակեցման համակարգում տեղի ունեցող փոփոխությունները և զարգացման առկա միտումները նշանակալից չափով պայմանավորված են նաև այդպիսի տարածքների տարաբնակեցման ձևավորման պատմաաշխարհագրական առանձնահատկություններով: Հոդվածում կատարվել է ՀՀ սահմանամերձ, լեռնային և բարձր լեռնային տարածքների տարաբնակեցման հենքի ձևավորման պատմաաշխարհագրական վերլուծություն:

Նոոսֆերայի գաղափարի վրա մշակված սերվիսի գիտական մեխանիզմը իր տարբերակված մոտեցումների միջոցով պայմաններ է ստեղծում օյկումենայի հասարակական կյանքի տարածքային կառուցվածքները վերակառուցելու և ավելի կայուն դարձնելու համար, վայրի բնության մեջ "սերվիսային օջախների" միջոցով ստեղծելու հասարակական կյանքի կայուն տարածքային համակարգեր: Այս խնդիրների լուծման համար սերվիսի գործունեության միջոցով անհրաժեշտ է օգտագործել հասարակական կյանքի տարածքային ձևերի ստեղծման և բարելավման գիտականորեն հիմնավորված մեխանիզմները: