Հտ․ 55 No. 1 (254) (2021)

Հայկական լեռնաշխարհի գետային ավազանների ստորերկրյա ջրերի յուրացման խնդրի գիտականորեն հիմնավորված լուծման համար մեր կողմից վերամշակվել և ընդհանրացվել են Ազատ և Վեդի գետերի ավազաններում կատարված բազմամյա (համալիր) ուսումնասիրությունների տվյալները: Ուսումնասիրված տարածքի համար ըստ երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունների տվյալների՝ կատարված ուղղաձիգ էլեկտրական զոնդավորման (ՈՒԷԶ) մեթոդով և հորատանցքերի տվյալների՝ մեր կողմից կազմվել է ռեգիոնալ ջրամերժ ռելիեֆի 1 : 50 000 մասշտաբով քարտեզ: Ուսումնասիրվող տարածքը գտնվում է Գեղամա լեռնաշղթայի արևմտյան մասում, որտեղ գտնվում են Ազատ և Վեդի գետերի ավազանները: Ազատ գետի ջրհավաք ավազանի ընդհանուր խորքային հոսքը՝ հաշվառելով նաև լրացուցիչ հոսքը, կազմում է մոտ 1 մ³/վրկ: Վեդի գետի խորքային հոսքը՝ հաշվարկված Դարսիի բանաձևով ըստ հնահունում կատարված ուսումնասիրությունների գնահատվում է մոտ 1,9 մ³/վրկ:

Աշխատանքում քննարկվում է վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում ՀՀ տարածքի օդային ավազանի էկոլոգիական արդի վիճակը, վերլուծվում և գնահատվում է մթնոլորտային արտանետումների փոփոխության դինամիկան:

Աշխատանքում ՀՀ-ում տարածված լանդշաֆտային գոտիների համար հաշվարկվել է դիսկոմֆորտայնության գործակիցը, տարեկան միջին արժեքները, որի վերլուծության միջոցով բացահայտվել է լանդշաֆտային գոտիների միգրացիան, տրանսֆորմացիան և կատարվել է դրա հետևանքների վերլուծություն և գնահատում։

Ներկայացված են Հայկական լեռնաշխարհի հին և ժամանակակից սառցապատմանը վերաբերվող նոր տվյալներ: Սկսած XIX դարի երկրորդ կեսից նկատվում է լեռնաշխարհի ժամանակակից սառցապատման տարածքի կրճատում, սակայն պարզվել է 1980 թ.-ից ի վեր, ամենաբարձր լեռան վրա (Արարատ), սառցադաշտերի հալման արագությունը, ամենափոքրն է դիտարկման ամբողջ ժամանակահատվածում։ Առաջին անգամ, Արագածի կառային մորեններին բնորոշ ռելիեֆի միջոցով բացահայտվել են վյուրմի սառցապատման նահանջի չորս փուլերը, իսկ միջմորենային լճերի հատակային նստվածքների ¹⁴C ռադիոածխածինային փորձարկման միջոցով որոշվել են կլիմայի տաքացման, ինչպես նաև կլիմայի խոնավացման և լճերի ձևավորման փուլերը։

Ցանկացած երկրի կայուն դրական իմիջն այդ երկրի ռազմավարական պաշար է հանդիսանում: Տուրիստական իմիջը և տուրիզմը փոխկապակցված և փոխպայմանավորված են: Երկրի, տուրիստական տարածքի, առանձին վերցրած տուրիստական օբյեկտի իմիջի ձևավորման մեջ շատ մեծ դեր են խաղում զանգվածային լրատվության միջոցները (ԶԼՄ): Հմուտ իմիջմեյքերական աշխատանքի շնորհիվ երկրի իմիջը կարող է ներկայացվել ամենաշահավետ տեսանկյունից: Դրա համար անհրաժեշտ է ունենալ հստակ նպատակ և գործածության մեջ դնել ԶԼՄ-ների բոլոր հնարավոր ալիքները:

Աշխատանքում փորձ է կատարվել համակարգված կերպով վերլուծել «Սերվիս» մասնագիտության ուսումնական պրակտիկայի հեռավար բաղադրիչի կազմակերպչական, տեխանիկական, բովանդակային և մեթոդաբանական ասպեկտները։ Ներկայացվում են հեռավար ձևաչափով ուսումնական պրակտիկայի հիմնական նպատակները, ուղղությունները, իրականացման ընթացքն ու ամփոփումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում, մասնավորապես, առկա ուսումնական պրակտիկայի շրջանակներում հեռավար բաղադրիչի՝ որպես օժանդակ «գործիքի» կամ միջոցի ներառմանն ու հնարավոր դերակատարությանը։

Սույն հոդվածի նպատակն է քննարկել ներգնա զբոսաշրջությունը խթանելու հնարավորությունները և հանգստի ռեսուրսների շրջանակը Հայաստանում, ինչպես նաև ընդհանուր առմամբ զբոսաշրջության և մասնավորապես ներգնա զբոսաշրջության աճին չնպաստող փաստացի խոչընդոտները: Այս նպատակին հասնելու համար փորձ է արվում ուսումնասիրել միջազգային զբոսաշրջության տարբեր հայեցակերպերը երկրում՝ հատկապես ներգնա զբոսաշրջության տեսանկունից՝ կիրառելով դիտարկման, ինդուկտիվ և դեդուկտիվ արժևորումների և ընդհանրացման մեթոդները: Հետազոտությամբ պարզվում է, որ Հայաստանում ներգնա զբոսաշրջության բնագավառում առկա հսկայական կարողականությունը, ցավոք, մինչև այժմ չի գտել իր նպատակային իրացումը մեր երկրի զբոսաշրջային արդյունաբերության մեջ: Հայաստանի՝ որպես միջազգային զբոսաշրջության երկրի մրցունակությունը ապահովելու համար անհրաժեշտ են կարգավորումներ զբոսաշրջության ինչպես պետական, այնպես էլ մասնավոր հատվածներում, որոնք նաև կխթանեն այս երկու հատվածների սերտ համագործակցությունը տվյալ դաշտում:

Լեռնային երկրների բնաաշխարհագրական պայմանների բազմազանությունը և սոցիալ-տնտեսական զարգացման առանձնահատկություններն իրենց ազդեցությունն են թողնում այդպիսի շրջանների գյուղական տարածքների և տարաբակեցման զարգացման վրա՝ պայմանավորելով գյուղական տարածքների և տարաբնակեցման ինքնատիպ գծերը: Հոդվածում կատարվել է լեռնային երկրների գյուղական տարածքների ու տարաբնակեցման համալիր աշխարհագրական հետազոտման տեսական հարցերի վերլուծություն և ընդհանրացում:

Լեռնային գյուղական բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական զարգացումը մեր հանրապետության կարևոր խնդիրներից է լեռնային շրջաններն անասնապահական շրջաններ են: Դրանք բնորոշվում են բնական և մարդածին արժեքներով, բարենպաստ բնակլիմայական պայմաններով ու արհեստներով, ռեսուրսներով, որոնց ճիշտ օգտագործումը կարող է խթան հանդիսանալ ոչ միայն լեռնային բնակավայրերի կայունացմանը, այլ նաև զարգացմանը: Լեռնային տարածքները զբոսաշրջության տարբեր ձևերի կազմակերպման բարենպաստ շրջաններ են: Հոդվածում փաստական նյութի ընդհանրացման հիման վրա տրված են ՀՀ լեռնային գյուղական բնակավայրերի հիմնական գծերի՝ տարաբնակեցման, մասնագիտացման, ենթակառուցվածքների արդի հիմնախնդիրները:

Մեծ է ներդրումների դերը երկրների տնտեսական զարգացման գործընթացում: Այդ իսկ պատճառով, պատահական չէ, որ ներդրումների ներգրավման հիմնախնդիրը պետության մտահոգության առարկա է: Հոդվածը նվիրված է ՀՀ ներդրումների առանձնահատկությունների, խոչընդոտող գործոնների և, առավելապես, ներդրումների և ներդրումային դաշտի բարելավման գործընթացների կյանքի չկոչվելու նախապատճառների պարզաբանմանը:

Զբոսաշրջությունը հասարակական կյանքի արագ զարգացող ոլորտներից մեկն է։ Խնդիրն այդ զարգացումը գիտականորեն հիմնավորված ուղու վրա դնելն է։ Այդ գործում իր կարևոր տեղն ունի տուրիզմը, որի հայեցակարգում զբոսաշրջության տնտեսության կազմակերպման և գործունեության ապահովման գիտական սկզբունքներն ու մոտեցումներն են։ Տուրիզմը գիտություն է զբոսաշրջության մասին: