ՀՅՈՒՍԻՍԱՅԻՆ ԿՈՎԿԱՍԻ ԿԼԻՄԱՅԻ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆ

(հիմնված 19-րդ դարի և 20-րդ դարի սկզբի նյութերի վրա)

Ամփոփում

Հյուսիսային Կովկասի բնական միջավայրի մասին մեր ներկայիս պատկերացումները դարերի ընթացքում տևած լայնածավալ դիտարկումների արդյունք են: 18-րդ դարի արշավախմբերը նշանակալի ներդրում են ունեցել Հյուսիսային Կովկասի կլիմայի ուսումնասիրության մեջ: Հյուսիսային Կովկասի կլիմայի մասին տեղեկատվությունը սկսեց ակտիվորեն լուսաբանվել 19-րդ դարում Ռուսական կայսերական աշխարհագրական ընկերության Կովկասյան բաժնի գրառումներում և զեկույցներում (Կովկասի հանքային ջրերի առանձին տարածաշրջանների կլիմայական բնութագրերում, Նախակովկասի շրջաններում տեղումներին նվիրված աշխատություններում և այլն [1, 2]): 19-րդ դարում առաջարկվեց միջոցառումներ բնության բարելավման և պահպանման համար՝ ստեղծվեց բազմաթիվ օդերևութաբանական կայաններ՝ եղանակը վերահսկելու և հնարավոր բնական աղետները կանխելու համար։ Ռուս կլիմայագետ Ա.Ի. Վոեյկովը (1842–1916) նշանակալի ներդրում է ունեցել Հյուսիսային Կովկասի և ընդհանրապես Կովկասի կլիմայի ուսումնասիրության գործում։ Գիտական հողագիտության հիմնադիր Վ.Վ. Դոկուչաևը (1846–1903) Կովկասի հողերի վերաբերյալ իր աշխատություններում տեղեկություններ է տրամադրում Հյուսիսային Կովկասին բնորոշ կլիմայական առանձնահատկությունների մասին։ 19-րդ դարի վերջին 20 տարվա դիտարկումների հիման վրա կազմվել է Եվրոպական Ռուսաստանի գետավազաններում ամսական և տարեկան տեղումների բաշխման ատլաս (Ա.Ա. Տիլո, 1839–1899): Հյուսիսային Կովկասի կլիմայի ուսումնասիրությունները 19-րդ դարից առաջ և այդ ընթացքում հիմնականում նկարագրական էին և մասամբ ընդհանրացնող։ Այնուամենայնիվ, առկա դիտարկումների արդյունքները հիմք դրեց կլիմայի համապարփակ ուսումնասիրության համար: Ռուսական կայսերական աշխարհագրական ընկերության Կովկասի բաժինը կարևոր ներդրում է ունեցել կլիմայի հետազոտությունների գործում՝ գիտական հանրությանը հնարավորություն տալով ծանոթանալ Հյուսիսային Կովկասի կլիմայի վերաբերյալ նորարարական հետազոտություններին։