ԲԵԼԱՌՈՒՍԻ ՏԱՐԱԾՔԻ ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆԱՅԻՆԱՑՈՒՄԸ ԿԼԻՄԱՅԱԿԱՆ ԽՈՑԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ԱՍՏԻՃԱՆՈՎ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.018Բանալի բառեր:
climate vulnerability, air temperature, precipitation, wind speed, Republic of BelarusԱմփոփում
Այս հոդվածում ներկայացված են Բելառուսի Հանրապետության տարածքի կլիմայական խոցելիության համապարփակ գնահատման արդյունքները, որը հիմնված է ազգային բնական և կլիմայական պայմաններին հարմարեցված անչափ կլիմայական ինդեքսների կիրառման վրա: Ուսումնասիրության նպատակն է բացահայտել Բելառուսի կլիմայական խոցելիության տարածքային տարբերությունները և որոշել դրա տարածական կառուցվածքը ձևավորող հիմնական կլիմայական գործոնները: Ուսումնասիրությունը հիմնված է Բելառուսի Հանրապետության պետական կլիմայական կադաստրի 45 օդերևութաբանական կայաններից 1989-2024 թվ.-ի համար երկարաժամկետ դիտարկումների շարքերի վրա: Օգտագործված մեթոդաբանական հիմքը Վ.Վ. Օգանեսյանի կողմից առաջարկված և հեղինակների կողմից փոփոխված անչափ ինդեքսների վրա հիմնված կլիմայական խոցելիության հաշվարկման մեթոդն էր՝ հաշվի առնելով օդերևութաբանական դիտարկումների ցանցի խտությունը և տարածաշրջանային վերլուծության նպատակները: Հաշվարկներում հաշվի են առնվել ջերմաստիճանի, տեղումների և քամու ռեժիմների ծայրահեղությունների ցուցանիշները: Տարածական վերլուծության և կետային կայանների գնահատականներից ինդեքսի անընդհատ տարածքային բաշխման անցման համար ArcGIS միջավայրում կիրառվել են GIS վերլուծություն և սպլայն ինտերպոլյացիայի մեթոդներ: Սահմանվել է, որ տեղումների ծայրահեղությունները ամենամեծ ներդրումն ունեն կլիմայական խոցելիության կոմպոզիտային ինդեքսում, մինչդեռ քամին խաղում է երկրորդական դեր, իսկ ջերմաստիճանի ցուցանիշները՝ համեմատաբար ավելի փոքր ազդեցություն։ Բացահայտվել է կլիմայական խոցելիության զգալի տարածական տարասեռություն. ամենաբարձր արժեքները բնորոշ են Բելառուսի մի շարք հյուսիսային, հյուսիսարևելյան և հարավարևմտյան շրջաններին, մինչդեռ ավելի ցածր արժեքներ են գրանցվում կենտրոնական և հարավարևմտյան շրջանների որոշակի մասերում։ Հաշվարկված ինդեքսների հիման վրա վարչական շրջանները դասակարգվել են կլիմայական խոցելիության չորս կատեգորիաների, և կազմվել են քարտեզներ, որոնք արտացոլում են ուսումնասիրվող ցուցանիշի տարածքային տատանումները։ Աշխատանքի գիտական նորույթը կայանում է չափազանց կլիմայական ինդեքսների մեթոդի Բելառուսի պայմաններին հարմարեցման, ինչպես նաև կայանային մակարդակի վերլուծությունից տարածաշրջանային կլիմայական գոտիավորման անցման մեջ։ Ուսումնասիրության գործնական նշանակությունը կայանում է ստացված արդյունքները կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու տարածաշրջանային ռազմավարությունների մշակման, տարածական պլանավորման կատարելագործման, կլիմայական ռիսկերի գնահատման և երկրի բնական և սոցիալ-տնտեսական համակարգերի դիմադրողականությունը բարձրացնելու միջոցառումների հիմնավորման մեջ օգտագործելու ներուժի մեջ։
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
