ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ ՏԱՐԱԾՔՆԵՐԻ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԻ ԷԿՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԵՎ ԵՐԿՐԱՔԻՄԻԱԿԱՆ ԲՆՈՒԹԱԳՐԵՐԸ. ՏԵՂԱԿԱՆ ՆՄՈՒՇԱՌՈՒՄԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՌԻՍԿԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ
(ուսումնասիրություն Մոսկվայի շրջանի հյուսիս-արեվելքում)
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.036Բանալի բառեր:
groundwater quality, essential elements, seasonal dynamics, springs, migration forms of toxic metalsԱմփոփում
Ստորերկյա ջրերի կազմը կարգավորվում է բնական գործոններով, ինչպիսիք են ջրային հոսքը, որը լուծում է ապարները և օրգանական նյութեր է ձեռք բերում հողից: Քաղաքային և արդյունաբերական տարածքների ընդլայնումը զգալիորեն փոխել է ստորերկյյա ջրերի ձևավորման գործընթացները՝ ներմուծելով տեխնածին աղերի պարունակություն (Cl–, SO42–, NO3–, NH4+), որը համեմատելի է բնական իոնների կազմի հետ: SanPiN-ի և ԱՀԿ-ի առանձին տարրերի ուղեցույցներին համապատասխանությունը բավարար չէ ջրի որակի բնութագրման համար, քանի որ էական տարրերը կարող են անբավարար լինել, կամ թունավոր տարրերը կարող են հայտնվել կենսամատչելի միգրացիոն ձևերով: Այս ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Մոսկվայի հյուսիսարևելյան շրջանի 23 աղբյուրների էկոլոգիական և երկրաքիմիական բնութագրերը (2023–2025 թթ․): Գրեթե բոլոր աղբյուրները համապատասխանում են Ռուսաստանի և ԱՀԿ չափանիշներին, բացառությամբ երկուսի, որոնք գերազանցում են նիտրատի կամ քիմիական թթվածնի պահանջարկի (ՔԹՊ) սահմանները։ Էական տարրերը (Ca, Mg, Se) ցույց տվեցին փոփոխական ներդրում օրական ընդունման մեջ՝ կախված հանքայնացումից: Ոչ էական տարրերի (Ni, Co, Pb, Cd, Cu) մոդելավորումը ցույց է տալիս, որ օրգանական նյութերի ավելի բարձր պարունակությունը մեծացնում է օրգանական կոմպլեքսացումը՝ փոխելով թունավորության պոտենցիալը, որտեղ CdCl2-ը ներկայացնում է հատուկ ռիսկ՝ բարձր լուծելիության և բջջային կլանման պատճառով: Այս ուսումնասիրության մեջ օգտագործված ջրի որակի ինդեքսը (ՋՈԻ) համատեղում է մի քանի հիմնական պարամետրեր և, հիմնվելով դրանց դերի վրա, սահմանում է գերազանց որակից մինչև օգտագործման համար ոչ պիտանի որակը։ Ուսումնասիրված աղբյուրները բաժանվել են խմբերի՝ «լավ» WQI-ով (աղբյուրների 30 %-ը), «գերազանց» WQI-ով (աղբյուրների 70 %-ը): «Լավ» ՋՈԻ ունեցող աղբյուրները հիմնականում գտնվում են Կլյազմա գետի հովտում՝ զարգացած ենթակառուցվածքներով։ Այս աղբյուրներում Cl–, SO42–, NO3–, Na+ կոնցենտրացիաները գտնվում են նորմալ սահմաններում, բայց կայուն բարձր։ Աղբյուրների մեծ մասի «գերազանց» ՋՈԻ կազմը ցույց չի տալիս էական սեզոնային դինամիկա։ Ընդհանուր առմամբ, 30 %-ից ցածր սեզոնային տատանումները ցույց են տալիս կայուն հիդրոերկրաքիմիական պայմաններ և դրանց հարաբերական անկախություն մարդածին ազդեցությունից։ Հետևաբար, համապարփակ ռիսկի գնահատումը պետք է հաշվի առնի տարրերի տեսակավորումը, էական տարրերի բավարարությունը և սեզոնային դինամիկան։
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
