ԲԵԼԱՌՈՒՍՈՒՄ ՀԻԴՐՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՑԻԿԼԻ ԲԱՂԱԴՐԻՉՆԵՐԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ԵՎ ԿԱՆԽԱՏԵՍՎՈՂ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ՝ ՏԵՂՈՒՄՆԵՐ, ԳՈԼՈՐՇԱՑՈՒՄ ԵՎ ԳԵՏԱՅԻՆ ՀՈՍՔ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.045Բանալի բառեր:
climate change, extremes, rainfall, drought, streamflow, floodԱմփոփում
Ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Բելառուսի տարածքում հիդրոլոգիական ցիկլի բաղադրիչների բաշխման և փոփոխությունների ընդհանուր պատկերը: Տեղումների դինամիկան էական միտում չի ցուցաբերում, սակայն ամառային տեղումները տասնամյակում նվազում են 2.4 մմ-ով, ինչը վերջին 25 տարիների ընթացքում ուղեկցվում է առատ տեղումների հաճախականության աճով: Վիճակագրորեն նշանակալի տեղաշարժ դեպի աճ տեղի է ունեցել 2000-ականների կեսերին: Այս տեղաշարժը պայմանավորված է ամառային ինտենսիվ տաքացմամբ, խոնավության փոփոխությամբ և 2010 թվ.-ց հետո քամու պայմանների կայունացմամբ: Ջրային ռեսուրսները, որոնք կապված են տեղումների հետ, վերջին 10-15 տարիների ընթացքում նվազել են 17%-ով՝ չնայած տարեկան տեղումների զգալի միտման բացակայությանը: Գետերի հոսքի միտումները ներառում են ձմեռային սակավաջրության և ձմեռային հորդացումների պիկերի աճ, գարնանային հոսքի նվազման և գարնանային հորդացումների թվի կրճատումը: Տաք սեզոնին, 1990-ականների կեսերից ի վեր աճող չորությունը և ավելի հաճախակի առատ տեղումները մեծացրել են ամառային և աշնանային ցածր հոսքի նվազագույն ցուցանիշները և տեղումներից առաջացած հորդացումների պիկերի բարձրությունը, հատկապես երկրի արևելյան կեսում: Հիդրոլոգիական խիստ երաշտների աճող հաճախականությունը, հիմնականում արևմտյան շրջանում, կապված է վերջին տասնամյակներում տեղումների զգալի դեֆիցիտի հետ: Կլիմայական կանխատեսումները ցույց են տալիս ջերմաստիճանի շարունակական բարձրացում ձմռանը և գարնանը, մինչդեռ ամռանը և աշնանը շոգ օրերի թվի չափավոր աճ: Տեղումները ցույց են տալիս ինչպես տարեկան, այնպես էլ ամառային ընդհանուր քանակի աճ, ինչպես նաև չորության աճ ամբողջ երկրում վեգետացիոն սեզոնի ընթացքում: Կանխատեսվող հիդրոլոգիական միտումները ներառում են ձմեռային և ամառա-աշնանային նվազագույն հոսքի աճ, գարնանային հորդացումների պիկերի ընդհանուր նվազում և տարեկան հոսքի փոփոխություններ՝ կախված սցենարից՝ աննշան նվազումից մինչև չափավոր աճ: Տարեկան միջին հոսքը կմնա պատմական նորմայի մոտ, բայց էքստրեմալ հիդրոլոգիական երևույթների հավանականությունը մեծանում է:
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
