ԻՎԱՆԿՈՎՍԿՈՅԵ ՋՐԱՄԲԱՐԻ ՆԵՐՔԻՆ ՖՈՍՖՈՐԱՅԻՆ ԾԱՆՐԱԲԵՌՆՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.046Բանալի բառեր:
phosphates, internal load, reservoir, bottom sediments, dissolved oxygenԱմփոփում
Աշխատանքի նպատակն է գնահատել Իվանկովսկոյե ջրամբարի ներքին ֆոսֆորի ծանրաբեռնվածությունը՝ հիմնվելով դաշտային դիտարկումների և փորձարարական ուսումնասիրությունների արդյունքների վրա և համեմատել այն ջրհավաք տարածքից ֆոսֆորի ներհոսքի հետ: Այն լրացուցիչ սննդանյութերի կարևոր աղբյուր է, նույնիսկ եթե ջրհավաք տարածքից աղտոտվածությունը նվազում է: Հատակային նստվածքներից ֆոսֆորի հոսքի վրա ազդող հիմնական գործոններն են՝ օքսիդա-վերականգնման պոտենցիալը, pH-ը և ջերմաստիճանը, ինչպես նաև մանրէաբանական ակտիվությունը: Իվանկովսկոյե ջրամբարը՝ սեզոնային հոսքի կարգավորմամբ, գտնվում է զգալի մարդածին սթրեսի տակ: Անթթվային պայմանները դիտվում են ամռանը և ձմռանը: Հատակային նստվածքները ներկայացված են նյութի բազմազան տեսակներով՝ կախված ողողվող հովտի տարածքից և ձևաբանական մասերից: Ջրամբարի արտաքին ֆոսֆատային ծանրաբեռնվածությունը հաշվարկվել է 14 վտակների գետաբերաններից 2022-2023 թվ.-ի ամսական նմուշառման արդյունքների հիման վրա: Հատակային նստվածքներից ֆոսֆորի հոսքը որոշվել է խողովակային մեթոդով՝ 2020-2024 թվ.-ի հետազոտությունների ժամանակահատվածում: Հատակային շերտում թթվածնի անբավարարության ժամանակահատվածները պարզաբանելու համար, որոնց ընթացքում ֆոսֆորը ինտենսիվորեն արտանետվում է նստվածքներից, օգտագործվել է HRM-MSU մաթեմատիկական հիդրոլոգիական մոդելը։ 2022 և 2023 թվականների նմուշառման տվյալների համաձայն՝ Գորոխովոյից (Տվերի ջրմուղագործական կայանից ներքև) ստացված տվյալների հիման վրա ջրամբար ֆոսֆատների ընդհանուր ներհոսքը կազմել է 1359 և 2125 տոննա։ Լամա, Շոշա և այլ վտակներից ֆոսֆորի ներհոսքը կազմել է 160 և 246 տոննա/տարի։ Ընդհանուր առմամբ, գետերի հետ ջրամբար ֆոսֆատների ներհոսքը գնահատվում է 1519 և 2371 տոննա PO4/տարի կամ ֆոսֆորի առումով՝ 495 և 773 տոննա P/տարի։ Տարածաշրջանի նստվածքներից ֆոսֆորի հոսքի քանակը բազմապատկելով դրանց մակերեսով, ստացվել է, որ 2020-2022 թվ.-ն հանքային ֆոսֆորի արտադրությունը կազմել է համապատասխանաբար 1903, 1717 և 1646 տոննա ֆոսֆոր/տարի։ Միևնույն ժամանակ, գետի հունով անցնում է մուտքի ընդհանուր ծավալի 36-38 %-ը՝ իր փոքր մակերեսի պատճառով։ Այսպիսով, Իվանկովսկոյե ջրամբարի համար զգալի դեր է խաղում բնածին ծանրաբեռնվածությունը՝ գերազանցելով վտակներով ներհոսքին։
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
