ՋՐԱՅԻՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ ԷԿՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄ ՈՐՊԵՍ ՋՐԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՁԵՎ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.056Բանալի բառեր:
anthropogenic eutrophication, pollution, toxicification, thermofication, acidificationԱմփոփում
Մարդածին ազդեցությունների հիմնական հետևանքներն են հիդրոլոգիական ռեժիմի փոփոխությունները, մարդածին էվտրոֆիկացիան, աղտոտումը, թունավորումը, ջերմացումը, թթվայնացումը և ջրային էկոհամակարգերի ոչնչացումը: Ջրային մարմինը պաթոլոգիական վիճակից և էկոհամակարգի քայքայումից վերականգնելը չափազանց դժվար է: Այս գործունեության ոլորտը կոչվում է ջրային էկոհամակարգերի վերականգնում և էկովերականգնում: Պաթոլոգիական վիճակում գտնվող լճերի օրինակներ են («ծայրահեղ աղտոտված» ջրով) Կազանի Նիժնեյը (56 հա) և Սրեդնիե Կաբանյեն (119 հա): 1980-ականներին դրանք, ըստ էության, կեղտաջրերի նստեցման լճակներ էին և գտնվում էին պաթոլոգիական վիճակում: Լճերը բնութագրվում էին ցածր թափանցիկությամբ (0,1 մ) և ջրի սև գույնով, ջրի տեսակի փոփոխությամբ (կալցիումի բիկարբոնատից սուլֆատ), ջրի բարձր կարծրությամբ (տասնյակ և հարյուրավոր անգամներ գերազանցելով առավելագույն թույլատրելի կոնցենտրացիան), բարձր ջերմաստիճաններով (չեն սառչել) և ջրածնի սուլֆիդի ուժեղ հոտով: Պլանկտոնում և բենթոսում դիտվել են սպորադիկ տեսակներ, իսկ պլանկտոնային օրգանիզմներն ունեցել են անբնական գույներ: 1983-1987 թվ.-ն դրանք մաքրվել են հատուկ միջոցառումների միջոցով (աղտոտված հատակային նստվածքի շերտի հեռացում, ջրի աերացիա, կեղտաջրերի արտանետման դադարեցում և այլն): Շրջակա միջավայրի գնահատման ուսումնասիրությունները բացահայտել են ջրամբարի պաթոլոգիական վիճակը բնութագրող ցուցանիշներ: Կազանում իրականացվել են մի շարք փոքր լճերի վերականգնման նախագծեր (էվտրոֆիկացված և աղտոտված): Լճերի վերականգնման նախագծերի հետ կապված փորձերը հանգեցրել են ջրային մարմինների էկոլոգիական վերականգնման հայեցակարգի մի քանի սկզբունքների առաջարկմանը՝ «ջրային էկոհամակարգի տեսակի հաշվառում», «մարդածին ազդեցության բնույթի հաշվառում», «էկոլոգիական վիճակի հաշվառում», «ջրի օգտագործման տեսակի հաշվառում» և այլն: Հեղինակը հասկանում է, որ վերականգնումը բնական գործընթաց է, որի ընթացքում ջրային օբյեկտի վիճակը բարելավվում է ինքնամաքրման գործընթացների կամ հատուկ միջոցառումների կիրառման միջոցով, մինչդեռ էկովերականգնումը ջրային մարմնի վիճակը բարելավելու համար հատուկ ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական միջոցառումների կիրառումն է։
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
