ՀՅՈՒՍԻՍԱՅԻՆ ԿՈՎԿԱՍԻ ՀԻԴՐՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 19-ՐԴ ԴԱՐՈՒՄ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.078Բանալի բառեր:
water bodies, hydrology, the Caucasus, natural resources, researchԱմփոփում
Հյուսիսային Կովկասի հիդրոլոգիական հետազոտությունները տարածաշրջանի բնության ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ են։ Հոդվածում հիմնականում դիտարկվում է հետազոտությունների այն փուլը, որը կապված է Հյուսիսային Կովկասի՝ մինչ այդ քիչ ուսումնասիրված տարածքների համակարգված ուսումնասիրության հետ (19-րդ դար–20-րդ դարի սկիզբ)։ Այդ ժամանակահատվածում հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունները սերտորեն կապված էին տարածաշրջանի երկրաբանական ուսումնասիրությունների հետ։ Տարածաշրջանի ստորերկրյա ջրերի ուսումնասիրության գործում նշանակալի ներդրում են ունեցել Ֆ. Պ. Գաասը (1811), Ա. Պ. Նելյուբինը (1825), Ֆ. Կոնրադը (1831), Ա. Պերշինը (1835), Հ. Աբիխը (1852–1874, 1886), Ֆ. Ա. Բատալինը (1861), Ս. Ա. Սմիրնովը (1864–1895), Գ. Ստրուվեն (1868), Ֆ. Կոշկուլը (1871) և այլք։ Աբիխն առաջիններից մեկն էր, ով ներկայացրեց Կովկասյան հանքային ջրերի և Դաղստանի մի շարք հանքային աղբյուրների հիդրոերկրաբանական նկարագիրը։ Հիմնվելով իր հետազոտությունների վրա՝ նա ներկայացրեց հանքային ջրերի դասակարգումն ըստ քիմիական կազմի։ Նա նաև գիտականորեն հիմնավորեց տարածաշրջանի հանքային և ջերմուկային աղբյուրների ու տեկտոնական խզվածքների միջև եղած գենետիկական կապը։ Հանքային ջրերի վերաբերյալ տեղեկատվությունն արտացոլվել է Ռուսական բալնեոլոգիական ընկերության 1868 թվ․-ի գրառումներում, որոնցում հիշատակվում էին Հյուսիսային Օսիայի մի շարք հանքային աղբյուրներ։ Կովկասի հանքային պաշարների վերաբերյալ Վ. Ի. Մելլերի, Դ. Մ. Դենիսովի և այլոց՝ 1889 և 1900 թվ․-ի աշխատությունները նույնպես տեղեկություններ են պարունակում տարածաշրջանի հանքային աղբյուրների մասին։ Հյուսիսային Կովկասում նավթի արդյունաբերական արդյունահանումը սկսվել է 19-րդ դարի վերջին, և հիմնականում ուսումնասիրվել են նավթի ու գազի հանքավայրերի ուղեկից ջրերը։ 1901-1917 թվ․-ին Երկրաբանական կոմիտեն կազմակերպել է Հյուսիսային Կովկասի երկրաբանության և հիդրոերկրաբանության համակարգված ուսումնասիրություններ։ Այդ ժամանակահատվածում իրականացվել են Հյուսիսային Կովկասի ավելի մանրամասն հիդրոլոգիական ուսումնասիրություններ, որոնք ընդհանրացրել են տարածաշրջանի հիդրոլոգիական բնութագրերը։
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
