Անձնային ենթագործոնները ձյուդոիստների մոտ. տարբերակումն ըստ մրցակցային մակարդակի և մարզական փորձի
DOI:
https://doi.org/10.46991/BYSU.E/2026.17.3.070Բանալի բառեր:
անձնային ենթագործոններ, ձյուդո, մրցակցային մակարդակ, մարզական փորձ, ինքնակառավարում, որոշումների կայացման ոճ, սպորտային հոգեբանությունԱմփոփում
Անձային ոլորտի հետազոտությունները սպորտում գրեթե միշտ սահմանափակվում են լայն գործոնների վերլուծությամբ, սակայն դրանք հիմանակնում միասեռ չեն, և գործոնի մակարդակում բացակայող էֆեկտը կարող է առկա լինել այն կազմող ավելի նեղ բաղադրիչներից որևէ մեկի փոփոխության հիմքում։ Հոդվածում ուսումնասիրվում է ձյուդոիստների անձնային դիմագիծը հնգագործոն անձնային հարցաշարի 25 ենթագործոնների և 5 հիմնական գործոնների մակարդակով։ Հետազոտությանը մասնակցել է 12–22 տարեկան 72 արական սեռի ձյուդոիստ՝ ներկայացնելով մրցակցային երեք առանձին մակարդակներ՝ ցածր, միջին և բարձր։ 25 ենթագործոններից 11-ը էականորեն տարբերվել են մրցակցային մակարդակների միջև, ամենամեծ էֆեկտները՝ ինքնուրույնության, հետաքրքրասիրության, գերակայության և կոկիկության բաղադրիչների դեպքում։ Ինքնակառավարման ոլորտի բոլոր հինգ ենթագործոնները կապված էին մարզական փորձի, բայց ոչ տարիքի հետ՝ այսինքն այդ հատկությունները զարգանում են մարզական գործունեության, ոչ թե ընդհանուր հասունացման փոփոխության հաշվին։ Որոշումների կայացման ոճի հետ առանձին գործոնների համեմատությունից նշանակալի են եղել միայն 6-ը, ինչը հիմք է ծառայում նշելու, որ անձնային ոլորտի գնահատումը սպորտային գործունեության ընթացքում պետք է իրականացվի ենթագործոնների մակարդակով, իսկ որոշումների կայացման ոճը պետք է դիտարկվի որպես առանձին կառուցվածք՝ բացահայտելու դրա վրա ազդող հիմնական գործոնների ազդեցությունը։
Ներբեռնումներ
Հղումներ
1. Zell E., Lesick T.L., Big Five Personality Traits and Performance: A Quantitative Synthesis of 50+ Meta-Analyses // Journal of Personality, 2021, Vol. 90, No. 4, pp. 559–573.
2. Yang J.-H. et al., Relationship between Athletes’ Big Five Model of Personality and Athletic Performance: Meta-Analysis // Behavioral Sciences, 2024, Vol. 14, No. 1.
3. Shuai Y., Wang S., Liu X. et al., The Influence of the Five-Factor Model of Personality on Performance in Competitive Sports: A Review // Frontiers in Psychology, 2023, Vol. 14.
4. Piepiora P., Personality Traits and Sporting Level of Athletes // Physical Education of Students, 2024.
5. Stepanyan L., Lalayan G., Heart Rate Variability Features and Their Impact on Athletes’ Sports Performance // Journal of Physical Education and Sport, 2023, Vol. 23, No. 8, pp. 2156–2163.
6. Stepanyan L., Lalayan G., Avetisyan A., An Investigation of Psychological and Physiological Factors Affecting Performance in Adolescent Judokas // Georgian Medical News, 2023, No. 7 (340), pp. 30–36.
7. Lalayan G., Avetisyan A., Khachatryan M., Enhancing Performance in Adolescent Judokas: The Role of Subjective Well-Being and Psychomotor Abilities // Science in Sport: Modern Problems, 2023, No. 2 (9), pp. 156–169.
8. Araújo D., Davids K., Hristovski R., The Ecological Dynamics of Decision Making in Sport // Psychology of Sport and Exercise, 2006, Vol. 7, No. 6, pp. 653–676.
9. Johnson J.G., Cognitive Modeling of Decision Making in Sports // Psychology of Sport and Exercise, 2006, Vol. 7, No. 6, pp. 631–652.
10. Raab M., T-ECHO: Model of Decision Making to Explain Behaviour in Experiments and Simulations under Time Pressure // Psychology of Sport and Exercise, 2002, Vol. 3, No. 2, pp. 151–171.
11. Berry J., Abernethy B., Côté J., The Contribution of Structured Activity and Deliberate Play to the Development of Expert Perceptual and Decision-Making Skill // Journal of Sport and Exercise Psychology, 2008, Vol. 30, No. 6, pp. 685–708.
12. Gutiérrez-Díaz del Campo D., González Villora S., García López L.M. et al., Differences in Decision-Making Development between Expert and Novice Invasion Game Players // Perceptual and Motor Skills, 2011, Vol. 112, No. 3, pp. 871–888.
13. Хромов А.Б., Пятифакторный опросник личности, Курган, 2000. / Khromov A.B., Pyatifaktornyy oprosnik lichnosti, Kurgan, 2000.
14. Nutt P.C., Influence of Decision Styles on Use of Decision Models // Technological Forecasting and Social Change, 1979, Vol. 14, No. 1, pp. 77–93.
15. Cohen J., Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences, 2nd ed., Hillsdale, NJ, Lawrence Erlbaum Associates, 1988.
16. Lochbaum M., Sherburn M., Sisneros C. et al., Pre-Event Self-Efficacy and Sports Performance: A Systematic Review with Meta-Analysis // Sports, 2023, Vol. 11, No. 11.
17. Vičar M., Self-Confidence, Commitment and Goal-Setting in Czech Athletes at Different Performance Levels // Acta Gymnica, 2018, Vol. 48, No. 2.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Gayane Lalayan, Lusine Stepanyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
