Vol. 21 No. 2 (2024)

Ակինեան Ն․ 1948, Տեսիլ Ս. Սահակայ. Մատենագրական պատմական քննութիւն, Վիեննա, Մխիթարյան տպարան, 1948, 93 էջ + Ը։

Գրիգոր Տղա 1972, Բանաստեղծություններ և պոեմներ, աշխ․ Ա. Մնացականյանի, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 452 էջ։

Եպիփան Կիպրացի 2013, Ճառք, աշխ․ Հ․ Քյոսեյանի, Էջմիածին,Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի հրատ․, 896 էջ։

Թոփչյան Ա․ 2016, Կեղծ-Մեթոդիոսի «Հայտնության» հին հայերեն թարգմանությունը, «Բանբեր Մատենադարանի», 23, էջ 330-378։

Կիրակոս Գանձակեցի 1961, Պատմություն հայոց, աշխ․ Կ. Մելիք-Օհանջանյան, Երևան, ԳԱ հրատ., 426 էջ + ՃԻԷ:

Կոստանդին Ծիրանածին 1970, (Օտար աղբյուրները հայերի և Հայաստանի մասին 6), աշխ․ Հ․ Բարթիկյանի, Երևան, ԳԱ հրատ․, 366 էջ։

Հիշ․ Ե-ԺԲ – Հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ․ Ե-ԺԲ դար, աշխ․ Ա․ Մաթևոսյանի, Երևան, Մատենադարան, 1988, 366 էջ։

Հիշ․ ԺԳ – Հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ․ ԺԳ դար, աշխ․ Ա․ Մաթևոսյանի, Երևան, Մատենադարան, 1984, 987 էջ։

Հովհաննիսյան Ա․ 1957, Դրվագներ հայ ազատագրական մտքի պատմության, հ․1, Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատարակչություն, 525 էջ։

Ղևոնդ 2007, Պատմաբանութիւն, Մատենագիրք հայոց, հ․ Զ, աշխ․ Գ․ Տէր-Վարդանեանի, Անթիլիաս, էջ 735-85։

Մովսէս Խորենացի 2003, Պատմութիւն Հայոց, Մատենագիրք հայոց, հ․ Բ․, աշխ․ Ստ․ Մալխասյանցի և այլոց, Անթիլիաս, էջ 1743-2121։

Նալբանդյան Վ․ 1986, Հայոց թագավորության վերականգնման հարցը Վարդանանց պատերազմի ժամանակ, «ՊԲՀ», 1, էջ 177-186։

Ներսէս Շնորհալի 1973, Ողբ Եդեսիոյ, աշխ․ Մ. Մկրտչյան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱԱ հրատ., 159 էջ։

Ներսէս Շնորհալի 2018, Յիսուս Որդի, աշխ․ Գ․ Գասպարեանի, ՄՀ․ հ․ ԻԱ, Երևան, Մատենդարան հրատ․, էջ 291-455։

Սանահնի ընծայամատյան 2007 – Յիշատակարան Սանահնոյ վանից (Սանահնի Քէօթուկը), աշխ․ Պ․ Մուրադեանի, Ս․ Էջմիածին, Մայր Աթոռ Ս․ Էջմիածին հրատ․, 2007, 336 էջ։

Սեբէոս 2005, Պատմութիւն, աշխ․ Գ․ Աբգարեանի, Մատենագիրք հայոց, հ․Դ, Անթիլիաս, էջ 453-565։

Սոփերք Է – [Յովհաննես Երզնկացի], Պատմութիւն յայտնութեան նշխարց սրբոյն Ներսիսի (Սոփերք հայկականք Է), Վենետիկ, տպ․ Մխիթարեան, 1853, էջ 31-78։

Սրապյան Ա․ 1958, Հովհաննես Երզնկացի, Երևան, ԳԱ հրատ․, 309 էջ։

Վարդան Արևելցի 1862, Հաւաքումն պատմութեան, աշխ․ Ղ․ Ալիշանի, Վենետիկ, Ս․ Ղազար, 184 էջ։

Փավստոս Բուզանդ 2003, Բուզանդարան պատմութիւնք, Մատենագիրք հայոց, հ․Ա, Անթիլիաս, էջ 277-428։

Ֆրիկ 1954, Դիւան, աշխ․ Տիրայր արք․, Նիւ Եորք, 756 էջ։

Юзбашян, К. Н. 1988, Армянские государства эпохи Багратидов и Византия IX-XI вв., Москва, «Наука», 300 с.

Bahman Yasht 1880, tr. E. W. West, Sacred Books of the East, vol. V , ed. F. Max Müller,Oxford, Oxford University Press, pp. 189-235․

Frasson 1976 – Pseudo-Epiphanii Sermo di Antrichristo, ed. G. Frasson, Venezia, San Lazzaro, LXXXIV+392p.

Hultgård A. 1983, Forms and origins of Iranian Apocalypticism, Apocalypticism in the Mediterranean World and the Near East, ed. D. Hellholm, Tübingen, Mohr, pp. 387–411.

La Porta S․ 2019, The Persistence of History: Two Armenian Reactions to the Failure of Prophesy, Les récits historiques entre orient et occident XIe-XVe siècle, ed. I. Bueno & C. Rouxpetel, Roma, École française de Rome, pp. 267-303.

Muradyan G. 2014, The Vision of St. Sahak in the History of Łazar P‘arpec‘i, The Armenian Apocaliptic Tradition: A Comparative Perspective, ed. K. B. Bardakjian & S. La Porta, Leiden/Boston, Brill, pp. 313-325․

Монин М. А., Сартр и Рикер о времени и месте принятия решения, Текст научной статьи по специальности «Философия, этика, религиоведение» https://cyberleninka.ru/article/n/sartr-i-riker-o-vremeni-i-meste-prinyatiya-resheniya․

Кандалинцева Л. Е. - Проблема свободы и выбора во французском экзистенциализме (Ж. П. Сартр, А Камю) Журнал: Философия и общество. Выпуск №2(23)/2001 https://www.socionauki.ru/journal/fio/archive/2001_2/․

Левченко Е.В., 2005, Художественное творчество как переживаемое бытие // Вопросы философии. c. 145․

Сартр Ж.П., Последний шанс https://libcat.ru/knigi/proza/397998-37-zhan-pol-sartr-stavok-bolshe-net-litres.html#text․

Хализев В., Теория литературы https://royallib.com/book/halizev_valentin/teoriya_literaturi.html

Ricoeur P., Temps et Recit, Editions Larousse, Volume 3, p. 389․

Ricoeur P., Du texte à l'action. Essais d'herméneutique II, (Seuil, 1986 ; Point Essais, 1998) p. 231․

Sartre J.-P, 1986, L'existentialisme est un humanisme, Collection Pensees, Paris, p. 27․

Sartre J.P., L'etre et le neant Sartre L' Etre Et Le Neant : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive․

Sartre J.P., L'existence precede l'essence https://la-philosophie.com/sartre-existence-precede-essence․

Sartre J.P., L'homme est condamne a etre libre https://apprendrelaphilosophie.com/sartre-lhomme-est-condamne-a-etre libre/#:~:text=Sartre%20a%20une%20th%C3%A8se%20sur,peut%20pas%20ne%20pas%20choisir.

Sartre J.P., Huis Clos https://la-philosophie.com/wp-content/uploads/2012/12/Sartre-Huis-clos-Texte-complet-pdf.pdf․

Աբրահամ Կրետացի 1973, Պատմություն, աշխ.՝ Ն. Ղորղանյանի, Ե., 314 էջ։

Բադալյան Գ. 2003, Սևանա, Շղվագա, Մաքենյաց և Հութա վանքերի թեմերը (քարտեզ), մասշտաբ՝ 1:400 000, Սիմեոն Կաթողիկոս Երևանցի, Ջամբռ, Ե., առդիր 1:

Բարխուդարյան Վ. 1967, Նոր Նախիջևանի հայ գաղութի պատմություն (1779-1861 թթ.), Ե., 498 էջ։

Բարխուդարյան Վ. 1985, Նոր Նախիջևանի հայ գաղութի պատմություն (1861-1917 թթ.), Ե., 390 էջ։

Գրիգորյան Վ. 1958, Երևանի խանությունը 18-րդ դարի վերջում (1780-1800), Ե., 228 էջ։

«Դիւան Հայոց Պատմութեան» 1899, Գիրք Դ., հրատարակեց Գիւտ Աւագ Քահանայ Աղանեանց, Թիֆլիս, սյ. 731-734։

Էմին Հ. 2018, Հովսեփ Էմինի կյանքն ու արկածները, նախաբանը՝ Էմի Աբգարի, անգլերենից թարգմ.՝ Գ. Մուրադյան և Ա. Թոփչյան, Ե., 526 էջ։

Թելունց Մ. 1995, Հայ ազգային-ազատագրական շարժումը XVIII դարի երկրորդ կեսին և իրավաքաղաքական միտքը, Ե., 311 էջ։

Թելունց Մ. 2001, Հայկական առաջին սահմանադրությունը. «Որոգայթ փառաց»-ը և ՀՀ 1995 թ. Սահմանադրությունը, Ե., 226 էջ։

Թորոսյան Վ. 2021, Իրավաքաղաքական մտքի պատմություն, Ե., 247 էջ։

Կարապետյան Մ. 1987, Բնակչության էթնիկ կազմը և էթնիկ պրոցեսները Երևանում 1724-1800 թթ., «ՊԲՀ», թիվ 3, էջ 95-103:

Հակոբյան Վ. 2021, Երևանի Խանության ԺԸ դարի երկրորդ կեսի պատմության հարցերն ըստ Մատենադարանի պարսկերեն վավերագրական նյութերի, Ե., 200 էջ։

«Հայ սփյուռք» հանրագիտարան 2003, Ե., 732 էջ։

«Հայոց պատմություն» 2010, Հ. 3, Գիրք 1, Նոր ժամանակաշրջան (XVII դարի երկրորդ կես – XIX դարի վերջ), Ե., 704 էջ։

Մալխասեանց Ստ. 1944, Հայերէն բացատրական բառարան, հ. 2, Ե., 512 էջ:

Մաղաքիա արքեպս. Օրմանեան 2001, Ազգապատում, հ. 2, Ս. Էջմիածին, 3894 սյ.:

Մանուչարյան Հ. 2021, Արարատիզմ։ Հայոց ազգայնականությունը պատմության շրջադարձային հանգրվաններում, Ե., 272 էջ։

Մանուչարյան Հ., Դավթյան Մ. 2015, Մովսես Բաղրամյան. Հայ քաղաքական հրապարակախոսության սկզբնավորումը, Ե., 136 էջ։

Մարտիրոսյան Վ. 1978, 1783 թ. Գեորգիևսկի դաշնագիրը և հայերը, «ԼՀԳ», թիվ 9, էջ 92-100։

Մինասյան Է., Մայիլյան Բ., Մխոյան Հ. 2018, Հյուսիսային Կովկասի հայկական համայնքները 20-րդ դարում. պատմություն և մարտահրավերներ, Ե., 2018, 152 էջ։

Միրումյան Կ. 2013, Դրվագներ հայ քաղաքական մտքի պատմությունից, Ե., 158 էջ։

«Որոգայթ փառաց» (18-րդ դ. հայ իրականության մեջ պետական իրավունքի նորմերի համակարգ) 2002, խմբ.՝ Գ. Սաֆարյան և Ա. Կարապետյան, գրաբարից թարգմ. և ծանոթագր.՝ Պ. Խաչատրյան, Ե., 298 էջ։

«Նշավակ» 1783, Մադրաս:

Չոբանյան Պ. 1981, Վրացական ուղեգրությունները և նրանց տեղեկությունները հայերի մասին (XVIII դ. – XIX դ. 1-ին քառորդ), Ե., 199 էջ։

Չոբանյան Պ. 2001, Քարվաճառի էթնիկ դիմագծի հարցի շուրջ, «Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներ և ժողովուրդներ», հատ. 20, Ե., էջ 204-232:

Չոբանյան Պ. 2006, Հայ-ռուս-վրացական փոխհարաբերությունները ԺԸ դարի երկրորդ կեսին, «Պատմա-բանասիրական ուսումնասիրություններ», գիրք Ա, Ս. Էջմիածին, 559 էջ։

Սիմեոն Երևանցի 2022, Ջամբռ, աշխ.՝ Հ. Օհանյանի, Ե., 463 էջ։

Սիմեոն Կաթողիկոս Երևանցի 2003, Ջամբռ, աշխ.՝ Վ. Համբարձումյանի, պատմաաշխ. ծանոթագր.՝ Գ. Բադալյանի, Ե., 640 էջ:

Иоаннисян А. 1989, Иосиф Эмин, Ер., 292 с.

Иоаннисян А. 1990, Россия и армянское освободительное движение в 80-х годах XVIII столетия, Ер., 196 с.

«История взаимоотношений России и Грузии в X – первой половине XIX вв.» 2023, ответственный редактор – И. Крючков, Ставрополь, 400 с.

Сахаров А., Боханов А., Шестаков В. 2010, История России: с древнейших времен до наших дней, Т. 1, М., 2010, 544 с.

Тунян В. 2022, Католикосат Всех Армян в 1799-1809 гг., Св. Эчмиадзин, 216 с.

Шопен И. 1852, Историческiй памятникъ состоянiя Армянской области въ эпоху ея присоединенiя к Россiйской имперiи, СПб., 1232 с.

Aslanian S. 2011, From the Indian Ocean to the Mediterranean: The global trade networks of Armenian merchants from New Julfa, Berkeley: University of California Press, 363 p.

Aslanian S. 2023, Early modernity and mobility: port cities and printers across the Armenian diaspora, 1512-1800, New Haven: Yale University Press, 557 p.

Chaudhury S., Kevonian K. 2014, Armenians in Asian Trade in The Early Modern Era, Manohar Publishers, 418 p.

Հայաստանի Հարակից Երկրների Պատմություն, հատոր 3, Երևան 2023, 596 էջ

Մաիլյան Բ., 2016, Ազգային հարցը և հայերը Վրաստանի Հանրապետությունում, Երևան, 279 էջ:

Մաիլյան Բ., 2006, Հայկական դպրոցները Վրաստանի Հանրապետությունում 1918-1920թթ., Երևան:

Մաիլյան Բ., 2023, Վրաստանի Հայոց Ազգային Խորհրդի գործնեությունը 1918 թ. օգոստոս-1921թ. փետրվար Վավերագրեր և նյութեր, Երևան, 328 էջ:

Մելքոնյան Ա., 1999, Ջավախք, Պատմության Ուրվագծեր,Երևան, 177 էջ:

Մելքոնյան Ա., 2003, Ջավախքը 19-րդ դարում և 20-րդ դարի առաջին քառորդին, Երևան, 543 էջ:

საქართველოს ისტორია. XX საუკუნე (სახელძღვანელო ისტორიის ფაკულტტეტის სტუდენტებისთვის.) ტბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, თბილისი,2003. Վրաստանի պատմություն, XX դար, ուսումնական ձեռնարկ պատմության ֆակուլտետի ուսանողների համար, Թբիլիսիի պետական համալսարանի հրատարակչություն, Թբիլիսի, 2003:

Արխիվային նյութեր

ՀԱԱ,ֆ.441,ց.1,գ.48,թ.48;

ՀԱԱ,ֆ.441,ց.1,գ. 30, թ.19-20 շրջ.:

ՀԱԱ,ֆ.441,ց.1,գ. 43, թ.5:

ՀԱԱ,ֆ.441,ց.1,գ. 43, թ.1:

Մամուլ

ԱՇԽԱՏԱԻՈՐ, 24.XII.1919:

ՀՈՐԻԶՈՆ, 4.VII.1918:

ՀՈՐԻԶՈՆ, 7.VII.1918

ՀՈՐԻԶՈՆ, 8.VIII.1918:

ՀՈՐԻԶՈՆ, 21.VIII.1918:

ՄՇԱԿ, 28. VIII.1918

ՄՇԱԿ, 1. X.1920:

ՆՈՐ ԽՕՍՔ, 27.IX.1920:

ԺՈՂՈՎՐԴԻ ՁԱՅՆ, 5.VIII.1919

‘საქართველო’ საქართველოს ეროვნულ-დემო კრატიული პარტიის მთავარი კომიტეტის ორგანო(«Սաքարթվելո»/ «Վրաստան» Վրաստանի ազգային դեմոկրատական կուսակցության գլխավոր կոմիտեի օրաթերթ, Թիֆլիս, 1918-1919․

‘შაქართველწს რწსპუბლიკა’, მთავრობის მოამბე ‘Սաքարթվելոս Ռեսպուբլիկա’/ «Վրաստանի Հանրապետություն», կառավարական լրաբեր, Թիֆլիս, 1919

Bonk C. J., Graham C. R., 2006, The Handbook of Blended Learning: Global Perspectives, Local Designs, Pfeiffer, p. 42.

Driscoll M., 2002, Blended learning: Let’s get beyond the hype, Elearning Magazine, https://www.researchgate.net/publication/286029739_ Blended_learning_Let's_get_beyond_the_hype.

Garrison D. R. & Kanuka H., 2004, Blended learning: Uncovering its transformative potential in higher education. Internet and Higher Education, https://biblio.ugent.be/publication/6905076/file/6905079.

Huang K. L., 2010, Planning and implementation framework for a hybrid e-learning model: The context ofa part-time LIS // Journal of Librarianship and Information Science, № 42, p. 48.

Paechter M., Maier B., 2010, Online or face-to-face? Students' experiences and preferences in e-learning. Internet and Higher Education, file://C:/Users/User/Downloads/1-s2.0-S1877042815023460-main%20(1).pdf.

Qi L., Tian A., 2011, Design and Application of Hybrid Learning Platform Based on Joomla. Advances in Computer Science and Education Applications. In M. Zhou, & H. Tan (Ed.), pp. 549-556:

Tomlinson B., Whittaker C., 2013, Blended Learning in English Language Teaching: Course Design and Implementation. British Council,http://www.teachingenglish.org.uk/sites/teacheng/files/D057_Blended% 20learning_FINAL_WEB %200NLY_v2.pdf.

ՀԱԱ, ֆ. 178, ց. 1, գ. 17, 54, 219, 251:

ՀԱԱ, ֆ 113, ց. 3, գ. 310, ց. 4, գ. 11749:

ՀԱԱ, ֆ. 326, ց. 1, գ. 74:

Մակարյան Լ., 2018, Հայաստանի օգնության կոմիտեի գործունեությունը 1921-1937 թթ., Երևան:

Մարտունի Ալ., 1924, Խորհրդային Հայաստանի ուղին, Թիֆլիս:

Մելիքսեթյան Հ., 1985, Հայրենիք-Սփյուռք առնչությունները և հայրենադարձությունը 1920-1980 թթ., Երևան:

Հայրենադարձների փորձն ու ինտեգրումը Հայաստանում. Խոչընդոտներ և հնարավորություններ, Երևան 2014, https://tert.nla.am/archive/HAY%20GIRQ/Ardy/2012-2015/hayrenadardzner_2014.pdf:

Սարգսյան Ն., 1983, Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության և կառավարության միջոցառումները սփյուռքահայերի հայրենադարձությունը նախապատրաստելու ուղղությամբ 1946-1948թթ., Բանբեր Երեանի համալսարանի, Երևան, N 1 http://www.old.ysu.am/files/15N_Sargsyan-1534939698-.pdf:

Սուքիասյան Հ., Ղազարյան Գ., 2019, Խորհրդային Հայաստանում Հայրենադարձների տեղավորման և ինտեգրման գործընթացի պատմությունից (1946-1948 թթ.), Պատմա-բանասիրական հանդես, Երևան:

«Խորհրդային Հայաստան», 14 հունիսի 1929թ., №135:

«ՀՕԿ», Ա տարի, թիւ 9, 1933թ. հոկտեմբեր:

«Արազ», Բուխարեստ, 1937 հունվարի 1:

«Արազ», Բուխարեստ, 1937 հունվարի 14:

Բայրամյան Ա., Ալեքսանդրետի սանջաքի հարցը և միջազգային դիվանագիտությունը. 1936-1939 թթ., Երևան, 1998:

«Ժողովրդի ձայն», Պէյրութ, 1938 փետրվարի 13:

«Հայրենիք», Պոսթըն, 1936 մայիսի 16:

Հովհաննիսյան Ն.,Արաբական երկրների պատմություն, հտ. 4, Երևան, 2007:

Հովհաննիսյան Ն., Սարգսյան Հ., Սիրիան անկախության համար մղված պայքարում, Ե., 1975:

Данцинг Б., Турция, Москва, 1949.

Известия, 11.01.1937. Москва.

Известия, 08.01.1937. Москва

История Дипломатии, Т. 3, Москва, 1965.

Живкова Л., 1975, Англо-турецкие отношения в 1933-1939гг, Москва.

Миллер А., 1948, Очерки новейшей истории Турции, М-Л..

Луцкий В., 1964, Национально-Освободительная война в Сирии /1925-1927гг/, Москва.

Поцхвериа Б., 1992, Турция между двумья мировыми войнами, Москва.

Сирия. Справочник. Москва, 1992.

Штюрмер Х., 1925, Англо-французское сближение, Meждународная жизнь, Москва.

Чжу Кэ-Жоу, 1963, Внешная политика Турции накануне второй мировой войны /1934-1939гг/, Ленинград.

Arcayürek C., 1987, Şeytan Üçgeninde Türkiye. Ankara.

Atatürk K., 1952, Atatürk’un söylev ve demeçleri. Cilt 1. Ankara.

Baskın O., 2001, Türk dış Politikası, Cilt, 1, Istanbul.

Bıyıklıoğlu T., 1959, Atatürk Anadoluda 1919-1921. Ankara.

Cumhuriyet tarihi araştırmaları- I 90. YıIında lozan ve Türkiye Cumhuriyeti Uluslararası Sempozyumu (13-15 Kasim 2013, Ankara) Cilt II, Ankara, 2015.

Sandıklı A., 2007, Atatürk dönemi türk dış politikası ışığında avrupa birliği'ne giriş. İstanbul.

Sökmen T., 1978, Hatay’in Kurtuluşu Için Harcanan Ģabalar, TTK Basimevi, Ankara.

Gabriel P., 1952, Deux Annees au Levant. Paris.

Veou Paul du, 1938, Le desastre d’Alexsandrette. 1934-1938. Paris.

Hourani A., 1946, Syria and Lebanon. London.

Toynbee A., 1941, Survey of international Affaers., 1938. Vol 1, London.

Գրականության ցանկ

ԱՄՆ-Հայաստան-Ադրբեջան համատեղ հայտարարություն, 25.10.2020, https://www.mfa.am/hy/interviews-articles-and-comments/2020/10/25/mf_st/10594:

ԱՄՆ-ը պատրաստ է շարունակել համագործակցությունը Մինսկի խմբում՝ հանուն ԼՂ խնդրի կարգավորման. ԱՄՆ փոխպետքարտուղար, 20.06.2020, https://www.azatutyun.am/a/31906489.html?fbclid=IwAR3kBEOm1FN_Mcl77Mc9VTi0cjVWmweN-eoxPjGPQjV3fgKSkxT8lwDgHys:

Արցախի տեղեկատվական շտաբ, 12.12.2022,

https://www.facebook.com/ArtsakhInformation/posts/pfbid02J3SQfeTMdmg81WtkwcZoNbVc4BGJ96Yc4BYkeDqiNxz4WE1iBdjUJdpC6eKcxp7Ql:

Արցախի տեղեկատվական շտաբ, 23.04.2023, https://www.facebook.com/ArtsakhInformation/posts/pfbid0221qpEY9jMW321BFrVwz4uhzn2yTtywsvRVE8SQdPKrWStTpZ66K3CtDWZTzuKmKNl:

Հայաստանում ԱՄՆ արտակարգ և լիազոր դեսպան Քրիստինա Քվինի 3.07.2023 թ. հարցազրույցը Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությանը, https://www.youtube.com/watch?v=zMg8VDPACj0:

ՀՀ ԱԳՆ հայտարարությունը, 19.10.2020,

https://www.mfa.am/hy/interviews-articles-and-comments/2020/10/19/mfa_arm_st/10544:

Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի, Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի հայտարարությունը, 9.11.2020, https://www.primeminister.am/hy/press-release/item/2020/11/10/Announcement/:

«Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանյան Դաշնության միջև Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ռուսաստանյան ռազմակայանի մասին» պայմանագիր, 16.03.1995, https://uic.am/wp-content/uploads/2015/01/paym-razmabaza-1995.pdf;

Մայենդորֆի հռչակագիրը. տեքստ՝ ստորագրված Սերժ Սարգսյանի, Իլհամ Ալիևի և Մեդվեդևի կողմից, https://www.aniarc.am/2019/03/03/mayendorf-text-armenian-2008/, 3.03.2019:

«Ռուսաստանի Դաշնության և Հայաստանի Հանրապետության միջև` Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ռուսաստանյան ռազմակայանի մասին Ռուսաստանի Դաշնության և Հայաստանի Հանրապետության միջև 1995 թվականի մարտի 16-ի Պայմանագրում փոփոխություններ կատարելու մասին» արձանագրություն N 5, 17.08.2010, https://www.azatutyun.am/a/2129949.html:

Ֆրանսիան վերահաստատում է իր լիակատար հանձնառությունը որպես Մինսկի խմբի համանախագահ, 12.04.2022, https://www.azatutyun.am/a/31798541.html:

Выступление и ответы на вопросы СМИ Министра иностранных дел Российской Федерации С.В.Лаврова в ходе совместной пресс-конференции с Министром иностранных дел Республики Армения А.С.Мирзояном по итогам переговоров, Москва, 20 марта 2023 года, https://mid.ru/ru/foreign_policy/news/1858773/.

Выступление и ответы на вопросы СМИ в ходе совместной пресс-конференции Министра иностранных дел России С.В.Лаврова и Министра иностранных дел Азербайджанской Республики Д.А.Байрамова по итогам переговоров, Баку, 24 июня 2022 года, https://mid.ru/ru/foreign_policy/news/1819414/.

Декларация о дружбе и стратегическом партнёрстве между Азербайджанской Республикой и Российской Федерацией, 3.07.2008, http://kremlin.ru/supplement/250.

Заявление МИД России в связи с ситуацией вокруг Нагорного Карабаха, 15.07.2023, https://www.mid.ru/ru/foreign_policy/news/1897041/.

Заявление Президента Азербайджанской Республики, Премьер-министра Республики Армения и Президента Российской Федерации, 9.11.2020, http://kremlin.ru/events/president/news/64384.

Заявление президентов России, США и Франции по Нагорному Карабаху, 1.10.2020, http://kremlin.ru/events/president/news/64133?fbclid=IwAR1w9vSVgO29M0jnhlHZsd29TqaLyS0peEjeWyc7HV2h6PiFUoglzjRy5Bc.

Заявление Президента Российской Федерации, 8.10.2020, http://kremlin.ru/events/president/news/64180.

Ответы на вопросы СМИ по ситуации в Нагорном Карабахе, 17.11.2020, http://www.kremlin.ru/events/president/news/64431.

Пресс-конференция Министра иностранных дел Российской Федерации С.В.Лаврова по проблематике европейской безопасности, Москва, 1 декабря 2022 года, https://mid.ru/ru/foreign_policy/news/1841407/.

Statement by the OSCE Minsk Group Co-Chair countries, L'AQUILA, 10.07.2009, https://www.osce.org/mg/51152.

U.S.-Armenia-Azerbaijan Joint Statement, 25.10.2020, https://2017-2021.state.gov/u-s-armenia-azerbaijan-joint-statement/.

References

AMN-Hayastan-Adrbejan hamategh haytararutyun, 25.10.2020,

https://www.mfa.am/hy/interviews-articles-and-comments/2020/10/25/mf_st/10594: (in Armenian)

AMN-y patrast e sharunakel hamagortsaktsutyuny Minski khmbum hanun LGH khndri kargavorman. AMN pokhpetqartughar, 20.06.2020, https://www.azatutyun.am/a/31906489.html?fbclid=IwAR3kBEOm1FN_Mcl77Mc9VTi0cjVWmweN-eoxPjGPQjV3fgKSkxT8lwDgHys: (in Armenian)

Artsakhi teghekatvakan shtab, 12.12.2022,

https://www.facebook.com/ArtsakhInformation/posts/pfbid02J3SQfeTMdmg81WtkwcZoNbVc4BGJ96Yc4BYkeDqiNxz4WE1iBdjUJdpC6eKcxp7Ql: (in Armenian)

Artsakhi teghekatvakan shtab, 23.04.2023, https://www.facebook.com/ArtsakhInformation/posts/pfbid0221qpEY9jMW321BFrVwz4uhzn2yTtywsvRVE8SQdPKrWStTpZ66K3CtDWZTzuKmKNl: (in Armenian)

Hayastanum AMN artakarg ev liazor despan Qristina Qvini 3.07.2023 hartsazruytsy Hayastani hanrayin herustaynkerutyany, https://www.youtube.com/watch?v=zMg8VDPACj0: (in Armenian)

HH AGN haytararutyuny, 19.10.2020,

https://www.mfa.am/hy/interviews-articles-and-comments/2020/10/19/mfa_arm_st/10544: (in Armenian)

Hayastani Hanrapetutyan varchapeti, Adrbejani Hanrapetutyan nakhagahi ev Rusastani Dashnutyan nakhagahi haytararutyuny, 9.11.2020, https://www.primeminister.am/hy/press-release/item/2020/11/10/Announcement/: (in Armenian)

«Hayastani Hanrapetutyan ev Rusastanyan Dashnutyan mijev Hayastani Hanrapetutyan taracqum rusastanyan razmakayani masin» paymanagir, 16.03.1995, https://uic.am/wp-content/uploads/2015/01/paym-razmabaza-1995.pdf: (in Armenian)

Mayendorfi hrchakagiry. teqst storagrvats Serzh Sargsyani, Ilham Alievi ev Medvedevi koghmic, https://www.aniarc.am/2019/03/03/mayendorf-text-armenian-2008/, 3.03.2019: (in Armenian)

«Rusastani Dashnutyan ev Hayastani Hanrapetutyan mijev Hayastani Hanrapetutyan taracqum rusastanyan razmakayani masin Rusastani Dshnutyan ev Hayastani Hanrapetutyan mijev 1995 tvakani marti 16-i paymanagrum popokhutyunner katarelu masin» ardzanagrutyun N 5, 17.08.2010, https://www.azatutyun.am/a/2129949.html: (in Russian)

Fransian verahastatum e ir liakatar handznarutyuny vorpes Minski khmbi hamanakhagah, 12.04.2022, https://www.azatutyun.am/a/31798541.html: (in Russian)

Vystuplenie i otvety na voprosy SMI Ministra inostrannykh del Rossiskoy Federatsii S.V.Lavrova v khode sovmestnoy press-konferentsii s Ministrom innostrannykh del Respubliki Armeniya A.S. Mirzoyanom po itogam peregovorov, Moskva, 20 marta 2023 goda, https://mid.ru/ru/foreign_policy/news/1858773/. (in Russian)

Vystuplenie i otvety na voprosy SMI v khode sovmestnoy press-konferentsii Ministra innostrannykh del Rossii S.V.Lavrova i Ministra innostrannykh del Azerbayjanskoy Respubliki D.A.Bayramova po itogam peregovorov, Baku, 24 iyunya 2022 goda, https://mid.ru/ru/foreign_policy/news/1819414/. (in Russian)

Deklaratsiya o druzhbe i strategicheskom partnyorstve mezhdu Azerbayjanskoy Respubliki i Rossiyskoy Federaciey, 3.07.2008, http://kremlin.ru/supplement/250. (in Russian)

Zayavlenie MID Rossii v svyazi s situatsiey vokrug Nagornogo Karabakha, 15.07.2023, https://www.mid.ru/ru/foreign_policy/news/1897041/. (in Russian)

Zayavlenie Prezidenta Azerbayjanskoy Respubliki, Premier-ministra Respubliki Armeniya i Prezidenta Rossiyskoy Federatsii, 9.11.2020, http://kremlin.ru/events/president/news/64384. (in Russian)

Zayavlenie prezidentov Rossii, SSHA i Frantsii po Nagornomu Karabakhu, 1.10.2020, http://kremlin.ru/events/president/news/64133?fbclid=IwAR1w9vSVgO29M0jnhlHZsd29TqaLyS0peEjeWyc7HV2h6PiFUoglzjRy5Bc. (in Russian)

Zayavlenie Prezidenta Rossiyskoy Federatsii, 8.10.2020, http://kremlin.ru/events/president/news/64180. (in Russian)

Otvety na voprosy SMI po situatsii v Nagornom Karabakhe, 17.11.2020, http://www.kremlin.ru/events/president/news/64431. (in Russian)

Press-konferentsiya Ministra innostrannykh del Rossiyskoy Federatsii S.V.Lavrova po problematike evropeyskoy bezopasnosti, Moskva, 1 dekabrya 2022 goda, https://mid.ru/ru/foreign_policy/news/1841407/. (in Russian)

Բաղդասարյան Ն., 2017, Ադրբեջանա-Ղարաբաղյան ապրիլյան պատերազմը. հակամարտության կարգավորման հիմնարարա սկզբունքների կիրառումը կողմերին ուղղված քաղաքական զսպման գործիքակազմում, Միջազգային գիտաժողովի հոդվածների ժողովածու, Ստեփանակերտ, Դիզակ պլյուս հրատ., էջ 37-48:

Զոհրաբյան Ե., 2017, Ապրիլյան պատերազմի լուսաբանումը միջազգային լրատվամիջոցներում, Հայագիտության հարցեր 3 (12) , Երևան , ԵՊՀ հրատ., էջ 122-131:

Նազարյան Հ., 2017, Տեղեկատվական պատերազմներ և դիվանագիտություն, Երևան, ԵՊՀ հրատ., 144էջ:

Նազարյան Հ., 2017, Ադրբեջանի տեղեկատվական քաղաքականությունը ապրիլյան քառօրյա պատերազմում, «Բանբեր Երևանի համալսարանի. Միջազգային հարաբերություններ, Քաղաքագիտություն», Երևան, ԵՊՀ հրատ., № 1 (22), էջ 54-63:

ԱՀ ՊՆ Հաղորդագրություն , http://nkrmil.am/news/view/195, 02 ապրիլի, 2016 թ.:

Hadrian W., Armenia and Azerbaijan: The war you aren’t hearing about, http://www.therebel.media/armenia_and_azerbaijan_the_war_you_aren_t_hearing_about, April 07, 2016.

ԱՀ ՊԲ Հաղորդագրություն, http://nkrmil.am/news/view/191, 03.04.2016.

Վրաստանցի լրագրողները քննարկել են Ղարաբաղյան հակամարտությունը, http://www.aliq.ge, 19.04.2016.

ANSPRESS TV, https://www.youtube.com/watch?v=7Ltij8dlgBE 02.04.2016.

МВД Азербайджана просило журналистов искажать данные о ситуации в НКР, https://life.ru/t/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/195000, 05.04.2016.

Против Интернет-ресурса Meydan TV начато уголовное дело и его фигурантами являются около 15 журналистов, https://d9mc3ts4czbpr.cloudfront.net/ru/article/15-zhurnalistov-privlecheny 21.04.2016:

At least 31 reported killed in fighting between Armenian, Azerbaijani forces, https://www.washingtonpost.com, 02.04.2016.

Nagorno-Karabakh violence: Worst clashes in decades kill dozens, http://www.bbc.com/news/world, 04.042016.

Nagorno Karabakh Foreign Minister to CNN It’s not about territory, it’s about self determination, https://www.youtube.com/watch?v=kmG6qBKrZ9k:

Dozens killed in Nagorno-Karabakh clashes, http://www.aljazeera.com/news/2016/04/ 03.04.2106.

Աբրահամյան Հ., 2017, Գյումրու «Յոթ Վերք» սրբապատկերի պատմությունը, «Էջմիածին», Պաշտօնական ամսագիր Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան Մայր Աթոռոյ Սրբոյ Էջմիածնի, Հ. 2, էջ 91-113:

Աղասյան Ա., Հակոբյան Հ, Հասրաթյան Մ., Ղազարյան Վ., 2009, Հայ արվեստի պատմություն. Եր., 576 էջ:

Աշոցքում ստեղծվել է դահուկային սպորտի կենտրոն, http://www.armnoc.am/arm/news/3314/ashocqumstextsvel-e-dahukayin-sporti-kentron.html, դիտվել է 28․07․2024:

Ասլամազյան քույրերի պատկերասրահ, https://www.gyumriinfo.com/ , https://www.gyumriinfo.com/%D5%A1%D5%BD%D5%AC%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%A6%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D6%84%D5%B8%D6%82%D5%B5%D6%80%D5%A5%D6%80%D5%AB-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%BD%D6%80%D5%A1%D5%B0/ , դիտվել է 28․07․2024:

Ավետիսյան Ս․, Գրիգորյան Վ․, Թովմասյան Գ․, 2021, Հայաստանի Հանրապետության մարզերի զբոսաշրջային երթուղիները: Կոլեկտիվ մենագրություն։ Եր.։ Հեղ. հրատ., 305 էջ:

Ավետիսյան Ս․, Գրիգորյան Վ․, Թովմասյան Գ․, 2020, Շիրակի մարզում սահմանամերձ զբոսաշրջության զարգացման հիմնախնդիրները, «Աղետի գոտուց զարգացման գոտի… անցյալի դասերը և ժամանակի մարտահրավերները»: Միջազգային գիտաժողվի նյութերի ժողվածու. Գյումրի: Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի Գյումրու մասնաճյուղ, էջ 37-42:

Արշավներ ակումբ տուր, https://www.facebook.com/photo?fbid=791316523096953&set=pb.100066558373932.-2207520000, դիտվել է 28․07․2024:

Արփի լիճ ազգային պարկ, https://nabu.am/hy/eco-education/arpi-lich-azgayin-park, դիտվել է 28․07․2024:

Արփի լիճ, https://www.armgeo.am/lake-arpi/, դիտվել է 28․07․2024:

Գյումրու համայնքապետարան, https://www.gyumricity.am/hy/gyumri/culture, դիտվել է 28․07․2024

Եղիազարյան Հ., 1975, Շիրակի լեռնահովտի պատմական հուշարձանները, Եր., 94 էջ:

Թովմասյան Գ․, 2020, Զբոսաշրջության զարգացման հիմնախնդիրները Հայաս¬տա¬նի Հանրապետությունում (մենագրություն)․ Երևան։ Մեկնարկ ՍՊԸ, 622 էջ։

Թորամանյան Թ., 1942, Նյութեր հայկական ճարտարապետության պատմության, հ. 1, Եր., 307 էջ:

Լմբատավանք (Լմպատի Վանքի Սբ Ստեփանոս Եկեղեցի), Տարեգիրք // ԵՊՀ , Աստվածաբանության ֆակուլտետ, Եր., 2017, էջ 217-224:

Հակոբյան Զ., 2016, Հայկական վաղմիջնադարյան քանդակը (4-7-րդ դարեր) // ԵՊՀ, Երևան, 170 էջ:

Հայ ժողովրդի պատմություն, ՀԽՍՀ ԳԱԱ, հ. 3, Եր., 1976, 1023 էջ:

Հայաստանի ջրամբարները, https://www.armgeo.am/armenian-reservoirs/, դիտվել է 28․07․2024

Հեծանվային երթուղիներ, https://www.google.com/maps/d/u/0/viewer?mid=1rqdYXoB4leAJ57hvP6c7Uo_h9e-kQtb1&ll=40.82619061099382%2C43.81385432158201&z=11, դիտվել է 28․07․2024:

ՀՀ կառավարության 25 սեպտեմբերի 2014 թվականի N 1059-Ա որոշումը Հայաստանի Հանրապետության բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ռազմավարությունը, պահպանության և օգտագործման բնագավառում պետական ծրագիրը և միջոցառումները հաստատելու մասին, https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=93166&fbclid=IwAR0f53ZlPVB1H-dD778KWYVPOB9gkHMPWfIzAYrEh_RCKct51pJ4VyeNfio, դիտվել է 28․07․2024:

ՀՀ մարզերը և Երևան քաղաքը թվերով, Ազգային հաշիվներ, https://www.armstat.am/file/article/marzer_2023_5.pdf, դիտվել է 28․07․2024:

ՀՀ մարզերը և Երևան քաղաքը թվերով, Աշխատանքի շուկա, https://www.armstat.am/file/article/marzer_2023_12.pdf, դիտվել է 28․07․2024:

ՀՀ մարզերը և Երևան քաղաքը թվերով, Առևտուր և այլ ծառայություններ, https://www.armstat.am/file/article/marzer_2023_10.pdf, դիտվել է 28․07․2024:

ՀՀ մարզերի և Երևան քաղաքի սոցիալ-տնտեսական բնութագրերը, Շիրակի մարզ, https://armstat.am/file/article/marzer_2023_27.pdf, դիտվել է 28․07․2024:

ՀՀ Շիրակի մարզի 30 զբոսաշրջային տարածքներ, http://shirak.mtad.am/u_files/file/30_tourism_places%20(2)(2).pdf, դիտվել է 28․07․2024:

ՀՀ Շիրակի մարզի զբոսաշրջության զարգացման հայեցակարգ, 2018թ․, http://shirak.mtad.am/u_files/file/Shirak_Tourism_concept(1).pdf, դիտվել է 28․07․2024:

ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2023թ․ հունվար-դեկտեմբերին, https://armstat.am/file/article/sv_12_23a_421.pdf, դիտվել է 28․07.2024:

ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը 2024թ․ հունվարին, https://armstat.am/file/article/sv_01_24a_422.pdf, դիտվել է 28․07․2024:

ՀՀ օրենքը «Վարչատարածքային բաժանման մասին», Ընդունված է Ազգային ժողովի կողմից, 7 նոյեմբերի 1995 թ. , Ն-062-I:

Մանուկյան Մ., 2013, Հայաստանի Հանրապետության մարզերը, քաղաքներն ու գյուղերը, Եր., 1207 էջ:

Մատթեոսի Ուռհայեցւոյ ժամանակագրութիւն, Վաղարշապատ, 1898, 373 էջ:

Մինաս Ավետիսյանի թանգարան, http://www.gallery.am/hy/ http://www.gallery.am/hy/Branches/Minas/, դիտվել է 28․07․2024:

Մհեր Մկրտչյանի թանգարան, https://mher-mkrtchyan.mus.am/am/, 28․07․2024:

Մովսես Խորենացի, 1968, Պատմություն հայոց, թարգ. և ներած. Ստ. Մալխասյանի, Եր., 552 էջ:

Նարեկավանք տուր, https://nvtour.am/?op=tours/64&l=am, դիտվել է 28․07․2024

Շիրակ երկօրյա տուր, Նարեկավանք տուր, https://nvtour.am/?op=tours/67&l=am, դիտվել է 28․07․2024

Շիրակի մարզում կայացել է «-46 °C» ձմեռային փառատոնը, https://www.informbyuro.org/post/shiraki-marzum-dzmerayin-paraton?fbclid=IwAR0KZqgvWzgidCwagdZE1w3QrCAFSDZdLBKsV76-MprpobnJ-Jij74I9ydY, դիտվել է 28․07․2024

Շիրակում նկարահանված ֆիլմերը, https://www.google.com/maps/d/u/0/viewer?mid=1hPhEeG6-ldlB6Wq_7s07h3iq11uKsF8J&ll=40.86783134255124%2C44.064543072946556&z=10, դիտվել է 28․07․2024

Պոտոսյան Ա., 2022, Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական և սոցիալական աշխարհագրություն, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 546 էջ:

Քայլարշավային երթուղիներ, https://www.google.com/maps/d/u/0/viewer?mid=17aqmKzabl_goqT2Ed7j1R4PxmRnxu8fk&ll=40.828830172760924%2C43.80547372900391&z=14, դիտվել է 28․07․2024

One way tour, https://www.facebook.com/photo?fbid=735016712122053&set=pcb.735016862122038, դիտվել է 28․07․2024

Shirak Tourism DMO, https://www.facebook.com/ShirakDMO/about, դիտվել է 28․07․2024

Tovmasyan, G. (2022). Evaluating the role of tourism in the economic development of the Republic of Armenia and other member states of the Eurasian Economic Union. Journal of Liberty and International Affairs, 8(3), 83-98. https://doi.org/10.47305/JLIA2283083t

Travel Gyumri, http://travelgyumri.com/, դիտվել է 28․07․2024

Քոչարյան. 2023, Հարցազրույց ՀՀ 2-րդ նախագահ Ռ․Քոչարյանի հետ, 19.05.2023, Երևան։

Известия. 2018, В кредит и за наличные: Какое Россия поставляет оружие в Армению и в Азербайджан, Константин Богданов 30 марта 2018, 00:01, https://iz.ru/726079/konstantin-bogdanov/v-kredit-i-za-nalichnye

Кавказский узел. 2015, Договор между Российской Федерацией и Республикой Армения о российской военной базе на территории Республики Армения // Кавказский узел. http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/173310/ (дата обращения: 07.04.2015).

Коммерсантъ. 2019, Россия продала Армении истребители как себе.Четыре Су-30СМ ушли покупателю по внутрироссийским ценам, 31.01.2019. https://www.kommersant.ru/doc/3868951

Макиенко. 2018, Макиенко К. В., В ожидании бурьи: Южный Ковказ. Центр анализа стратегий и технологи, М, 2018, с. 177-182.

МИД РФ. 1995, Договор о российской военной базе на территории Армении https://www.mid.ru/ru/foreign_policy/international_contracts/international_contracts/2_contract/47983/

МИД РФ. 2000, ДЕКЛАРАЦИЯ О СОЮЗНИЧЕСКОМ ВЗАИМОДЕЙСТВИИ МЕЖДУ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИЕЙ И РЕСПУБЛИКОЙ АРМЕНИЯ, ОРИЕНТИРОВАННОМ В XXI ВЕК, 05.10.2000, 05:34 https://mid.ru/ru/detail-material-page/1682171/

Минасян С. 2005, Минасян В контексте проблем региональной безопасности // Военнопромышленный курьер. № 20(87), с. 27.

Президент Азербайджана. 2015, Состоялась церемония подписания Азербайджано-Турецких документов // Президент Азербайджана. Официальный сайт. http://ru.president.az/articles/603 (дата обращения: 08.04.2015).

Президент РФ. 2015, Документы, подписанные по итогам российско-армянских переговоров // Президент России. Официальный сайт. http://news.kremlin.ru/ref_notes/682 (дата обращения: 03.04.2015)

Российская Газета. 2007, 2006թ-ին Վրաստանից դուրս բերված ՌԴ-ի ռազմաբազաների (Գուդաուտա և Ախալքալակ) ռազմական տեխնիկայի մի մասը տեղափոխվեց Գյումրիի 102-րդ ՌԴ ռազմաբազա: Последний воинский эшелон из Грузии проследовал в Гюмри, 16.11.2007, 11:30 https://rg.ru/2007/11/16/eshelon-gruziya-anons.html

ТАСС. 2015, Военно-техническое сотрудничество между Россией и Арменией: Досье //Информационное агентство России ТАСС. [Электронный ресурс] URL: http://itar-tass.com/info/803760 (дата обращения: 04.02.2015).

-ая ОРДЕНА АЛЕКСАНДРА НЕВСКОГО РОССИЙСКАЯ ВОЕННАЯ БАЗА, ИСТОРИЧЕСКАЯ СПРАВКА, https://gyumri.mid.ru/ru/sootechestvenniki/102_aya_rossiyskaya_voennaya_baza/#:~:text=102-я%20ордена%20Александра%20Невского,полка%20435-й%20стрелковой%20дивизии.

Husar J., Maihold G., Mair S. 2010, The EU as a Would-Be Global Actor: Strategic Partnerships and Interregional Relations // Europe and New Leading Powers: Towards Partnership in Strategic Policy Areas, Baden-Baden: Nomos, pp. 21–42, p.149–156.

Rusarminfo. 2020, «К конфликту привел целый комплекс причин. В основе, разумеется, нерешенность карабахской проблемы. Плюс исключительная перегретость публичного пространства по обе стороны границы. Своего рода спусковым крючком послужил и географический фактор: решение армянской стороны реанимировать старый приграничный КПП, расположенный в 15 км от экспортных азербайджанских трубопроводов, вызвало повышенное беспокойство одних, неоправданную ответную реакцию других и в итоге запустило маховик противостояния с самыми непредсказуемыми последствиями», - сказал Сергей Лавров. https://rusarminfo.ru/2020/08/21/lavrov-nazval-prichiny-iyulskogo-konflikta-azerbajdzhana-s-armeniej/

Wolfers A. 1962, Discord and Collaboration: Essay of International Politics. Baltimore: The Johns Hopkins Press, pp. 59.

Ghaplanyan V., 2021, “Armenia and Azerbaijan: High risk of cross-border violence in Nagorno-Karabakh despite ceasefire,” Ten conflicts to worry about in 2021, ACLED (2021).

International Crisis Group, Report N°264. Post-war Prospects for Nagorno-Karabakh, Humanitarian Crisis in Nagorno-Karabakh, Jun. 9, 2021.

Melik-Shakhnazarov, Arsen, 2009, Nagorno-Karabakh: facts against lies: Informational-ideological aspects of the Nagorno-Karabakh conflict. Moscow: Magic Lantern.

Mikaelyan, V. (ed.). 1992, Nagorno Karabakh in 1918-1923. Collection of Documents and Materials. Yerevan: Armenian Academy of Sciences.

Simonyan, Ruben, 2012, Tavush region. Yerevan: Tigran Mets Publishing House.

Links

Ministry of Defense of the Republic of Armenia. Press release, last modified July 13, 2020, https://www.mil.am/en/news/8066 (accessed: 14.07.2023).

Armenian Unified Infocenter, Facebook, last modified July 16, 2020, https://www.facebook.com/ArmenianUnifiedInfoCenter/photos/a.286192515550016/738845043618092/?type=3&theater (accessed: 14.07.2023).

Armenian Unified Infocenter, Facebook, last modified July 115, 2020, https://www.facebook.com/ArmenianUnifiedInfoCenter/posts/738389673663629.

Zinuzh Media, “The shooting down of the Azerbaijani "Elbit Hermes 900 UAV", video, 0:54, July 14, 2020, https://www.youtube.com/watch?v=-YF-XqwGdfc.

The Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation. Statement of the Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation, July 13, 2020, https://archive.mid.ru/web/guest/maps/am/-/asset_publisher/OO85pcnduakp/content/id/4229025.

“Armenia and Azerbaijan accused each other of shelling their positions,” Ria Novosti, last modified July 13, 2020, https://ria.ru/20200712/1574248446.html.

“Clashes occurred on the border between Azerbaijan and Armenia,” Ria Novosti, last modified July 13, 2020, https://ria.ru/20200712/1574238916.html .

Morgan Ortagus (@statedeptspox), Twitter, July 13, 2020, 5:11 p.m. http://web.archive.org/web/20200714021625/https://twitter.com/statedeptspox/status/1282829960386928640 (accessed: 08.06.2023).

Rep. Frank Pallone (@FrankPallone), Twitter, July 14, 2020, 4:27 a.m. https://twitter.com/frankpallone/status/1282833941557399552 ((accessed: 07.06.2023)).

Frank Pallone, Jr., “Armenian Caucus Co-Chairs Condemn Azeri Violence,” July 15, 2020, https://pallone.house.gov/media/press-releases/armenian-caucus-co-chairs-condemn-azeri-violence (accessed: 07.06.2023).

Department of State (@StateDept), Twitter, July 15,2020, 6:16 p.m. https://twitter.com/StateDept/status/1283405050589708288?s=20 (accessed: 08.06.2023).

“"We call on the parties of the Artsakh conflict to take actions aimed at reducing tension" MFA spokesman,” Alikonline.ir, July 13, 2020, http://surl.li/mgdvq (accessed: 12.08.2023).

Mahmoud Vaezi (@Dr_Vaezi) Twitter, July 14, 2020, 9:16 p.m. https://shorturl.at/eKOR9 (accessed: 25.06.2023).

France Diplomacy. Armenia/Azerbaijan – Border clashes between the two countries, July 15, 2020, https://www.diplomatie.gouv.fr/en/country-files/armenia/news/article/armenia-azerbaijan-border-clashes-between-the-two-countries-15-jul-2020?debut_ssra=40&page_courante=5#pagination_ssra (accessed: 07.05.2023).

CSTO. Commentary by the CSTO Secretariat on the situation on the Armenian-Azerbaijani border launched July 12, 2020, posted July 14, 2020, https://odkb-csto.org/news/news_odkb/kommentariy-sekretariata-odkb-o-situatsii-na-armyano-azerbaydzhanskoy-granitse-voznikshey-12-iyulya-/?bxajaxid=18a73a444138192758c60ccab20504c0#loaded (accessed: 06.07.2023).

Minsitry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia. Collective Security Treaty Organization, https://www.mfa.am/en/international-organisations/1 (accessed: 05.08.2023).

OSCE. Press Statement by the Co-Chairs of the OSCE Minsk Group, July 13, 2020 https://www.osce.org/minsk-group/457225 (accessed: 05.08.2023).

“Azerbaijan threatens Armenia with missile attack on nuclear power plant,” Ria Novosti, last modified July 17, 2020, https://ria.ru/20200716/1574466203.html (accessed: 20.09.2023).

OSCE. Press Statement by the Co-Chairs of the OSCE Minsk Group and Personal Representative of the OSCE Chairperson-in-Office, July 24, 2020, https://www.osce.org/minsk-group/458068 (accessed: 05.08.2023).

Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Turkiye. No: 149, 12 July 2020, Press Release Regarding the Armenian Attack on Azerbaijan, July 12, 2020, https://www.mfa.gov.tr/no_-149_-azerbaycan-a-yonelik-ermeni-saldirisi-hk.tr.mfa (accessed: 21.07.2023).

Mevlüt Çavuşoğlu (@MevlutCavusoglu), Twitter, July 13, 2020, 9:13 p.m. https://twitter.com/MevlutCavusoglu/status/1282724735449784320 (accessed: 04.08.2023).

Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia. Statement by the Foreign Ministry of Armenia on the recent statements by Turkey, July 15, 2020, https://www.mfa.am/en/interviews-articles-and-comments/2020/07/15/armmfa-statement/10373 (accessed: 18.06.2023).

resident of Georgia. Statement of the President of Georgia, July 13, 2020, https://web.archive.org/web/20200713163803/https://www.president.gov.ge/eng/pressamsakhuri/siakhleebi/saqartvelos-prezidentis-ganckhadeba-(7).aspx (accessed: 18.06.2023).

“Azerbaijani president calls into question negotiations with Armenia,” Eurasianet, July 7, 2020, https://eurasianet.org/azerbaijani-president-calls-into-question-negotiations-with-armenia.

“Azerbaijan, Armenia Trade Accusations Over Deadly Border Fighting,” Rferl, July 12, 2020, https://www.rferl.org/a/azerbaijan-armenia-trade-accusations-over-deadly-border-fighting/30722243.html (accessed: 15.07.2023).

“Aliyev Again Lambastes ‘Pro-Armenian’ Mediators,” Rferl, March 21, 2016, https://www.azatutyun.am/a/27626496.html (accessed: 15.07.2023).

“Azeri minister sacked for 'meaningless' efforts over conflict with Armenia,” Reuters, last modified 3 years ago, https://www.reuters.com/article/us-azerbaijan-armenia-minister-idUSKCN24H1SM (accessed: 15.07.2023).

“Azerbaijani President Replaces Longtime Foreign Minister Amid Conflict Escalation With Armenia,” Rferl, July 16, 2020, https://www.rferl.org/a/azerbaijani-president-replaces-long-time-foreign-minister-amid-conflict-escalation-with-armenia/30730529.html (accessed: 15.07.2023).

Պողոսյան Ն., Գեղամյան Վ. և ուրիշներ, «Ատելության խոսքի» դասական թիրախները. Հայերն ու Հայաստանը թուրքական և ադրբեջանական մեդիա դաշտում 2019-2021 թվականներին, Երևան, 2022

Սաֆրաստյան Ռ., Մելքոնյան Ռ. և ուրիշներ, Թուրքիայի Հանրապետության պատմություն, Երևան, 2018

Колоницкий Б. И., Символы власти и борьба за власть. К изучению политической культуры российской революции 1917 года, СПб., 2001

Azerbaijani ongoing hatred policy towards Armenians: A state sponsored motivation for atrocities, Center for Law and Justice “TATOYAN” foundation, Yerevan, 2022

Davidson K., Blair J., Semiotic Analysis of the Raised Fist Emoji As a Sign of Resilience, Semiotics 2018: Resilience in an Age of Relation, pp. 31-45, https://doi.org/10.5840/cpsem20183

Hardy R., Webber D., Is It “President” or “president” of the United States, Presidential Studies Quarterly 38, no. 1 (2007), 159-182

Hobsbawm E., Introduction. Inventing Traditions, in The Invention of Tradition (ed. Hobsbawm E., Ranger T.), Cambridge University Press, 2012, 1-14

«Все 44 дня мы шли только вперед!», Национальная оборона, 24.09.2021, https://oborona.ru/product/zhurnal-nacionalnaya-oborona/vse-44-dnya-my-shli-tolko-vpered-42610.shtml (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

Ильхам Алиев: Символом нашей Победы был железный кулак, теперь у нас есть еще и меч – ВИДЕО, 1news.az, 13.01.2021, https://1news.az/news/20210113031021303-Ilkham-Aliev-Simvolom-nashei-Pobedy-byl-zheleznyi-kulak-teper-u-nas-est-eshce-i-mech-VIDEO (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

From the Dictator’s Mouth, EVNreport.com, 21.12.2022, https://evnreport.com/politics/from-the-dictators-mouth/ (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

President Ilham Aliyev attended opening of Military Trophy Park in Baku, APA.az, 14.04.2021, https://apa.az/en/xeber/domestic-news/President-Ilham-Aliyev-attended-opening-of-Military-Trophy-Park-in-Baku-colorredUPDATEDcolor-346597 (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

President Ilham Aliyev laid foundation stones for Fuzuli-Shusha highway and Fuzuli airport in Fuzuli district, visited the city of Shush, APA.az, https://apa.az/en/xeber/nagorno_garabagh/President-Ilham-Aliyev-laid-foundation-stones-for-Fuzuli-Shusha-highway-and-Fuzuli-airport-in-Fuzuli-district-visited-the-city-of-Shush-colorredUPDATED-1color-340232 (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

Today, Iron Fist is a symbol of our unity - President Ilham Aliyev, Trend.az, 01.01.2024, https://en.trend.az/azerbaijan/politics/3844480.html (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

“Dəmir yumruq” abidəsinin memarı: “Əsəri beş aya hazırlamışam”, Sherg.az, 26.06.2021, https://sherg.az/cemiyyet/167003 (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

Əliyev I., Xalqa müraciət, President.az, 20.10.2020, https://president.az/az/articles/view/43696 (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

Əliyev I., Xalqa müraciət, President.az, 08.11.2020, https://president.az/az/articles/view/45756 (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

Əliyev I., Xalqa müraciət, President.az, 10.11.2020, https://president.az/az/articles/view/45924 (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

İlham Əliyev 1 saylı Kliniki Tibbi Mərkəzdə müalicə olunan hərbçilərlə görüşüb, President.az, 11.11.2020, https://president.az/az/articles/view/46142 (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşada Dəmir Yumruq küçəsinin lövhəsinin açılışında iştirak ediblər, President.az, 10.05.2023, https://president.az/az/articles/view/59694 (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

Mürvət Rəhimovdan, Şərur, Azərbaycan, Presindent.az, 29.10.2020, https://president.az/az/articles/view/44843 (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

Azerbaycan'ın Karabağ zaferinin 1. yılında Bakü'de 'Demir yumruk' etkinliği düzenlendi, Aa.com.tr, 08.11.2021, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/azerbaycanin-karabag-zaferinin-1-yilinda-bakude-demir-yumruk-etkinligi-duzenlendi/2414851 (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar, Tek Vatan Harekâtı’nda Gazi Olan Azerbaycan Türkü Askerlerimizle Bir Araya Geldi, Msb.gov.tr, 18.05.2022, https://www.msb.gov.tr/SlaytHaber/1852022-87463 (վերջին մուտքը՝ 10.01.2024)

Campfens, E., 2020, Whose Cultural Objects? Introducing Heritage Title for Cross-Border Cultural Property Claims, Netherlands International Law Review, 67:2, 257-295. doi:10.1007/s40802-020-00174-3

Houtum, H., Kramsch, O., Zierhofer, W. 2005, B/ordering space. Aldershot, Ashgate.

Jagetic Andersen, D. Prokkola, E. K. 2021, Heritage as Bordering, Journal of Borderlands Studies, 36:3, 405-424. DOI 10.1080/08865655.2018.1555052

Jakubowski, A. 2014, Territoriality and State Succession in Cultural Heritage, International Journal of Cultural Property 21, 375-396.

Källen, A. 2019, Heritage and borders, Stockholm, KVHAA.

Kolosov, V., 2020, Phantom borders: the role in territorial identity and the impact on society, Belgeo, Revue belge de géographie, 2, Peripheral borders, soft and hard re-bordering in Europe, 1-19.DOI https://doi.org/10.4000/belgeo.38812

McDowell, S. 2008, Heritage, memory and identity, B. Graham & P. Howard (eds.) The Ashgate research companion to heritage and identity, London & New York: Routledge, 37–53.

Timothy, D. J., Więckowski, M. 2022, Borders, Heritage and Memory, Timothy, D.J., Gelbman, A. (Eds.). Routledge Handbook of Borders and Tourism, Routledge, pp. 219-240. http://doi.org/10.4324/9781003038993-20

Abu Ishaq al-Istakhri, Kitab ul-Masalek va al-Mamalek. Oriental Institute, Sankt Peterburgh.

Beatus of Liebana. Apocalipsin. Biblioteca Nazionale Universitaria, Turin, Italy, MS. I.II.1, fols. 38v-3.

Galichian R. 2024, Armenia and its Borders, Antares, Yerevan.

Ptolemaeus C., Geogrpahia. British Library, Ref. Maps C.1.d.9.

Tsutsiev A. 2014, Atlas of the Ethno-Political History of the Caucasus. Yale University Press.

Unger E. 1937, From the Cosmos, Imago Mundi, Vol. 2, 7.

Մատենադարան, Երևան, Ռուբեն Գալչյանի ֆոնդ, ՌԳ-191:

Մատենադարան, Երևան, Ռուբեն Գալչյանի ֆոնդ, ՌԳ-68, 70-73:

Մատենադարան, Երևան, Ռուբեն Գալչյանի ֆոնդ, ՌԳ-74-81:

Քարտեզ 1 Բաբելոնյան կավե Աշխարհացույց: 1.1 Կավե սալիկ։

Քարտեզ 1.2 Թարգմանություն։

Քարտեզ 3 Ժայռապատկերի լուսանկարը։

Քարտեզ 4 Քաղաքի պլանը։

Քարտեզ 5 Հատված Պտղոմեոսի Աշխարհացույց քարտեզից, երկրորդ դար (Claudius Ptolemaeus. Geogrpahia. British Library, Ref. Maps C. 1. d. 9.):

Քարտեզ 6 Լիբենացի Բեատուս վանականի Աշխարհացույց, 8-րդ դար (Beatus of Liebana. Apocalipsin. Biblioteca Nazionale Universitaria, Turin, Italy, MS. I.II.1, fols. 38v-3):

Քարտեզ 7 Իսթախրիի Իսլամական Աշխարհացույց քարտեզ, 10-րդ դար (Abu Ishaq al-Istakhri, Kitab ul-Masalek va al-Mamalek. Oriental Institute, Sankt Peterburgh):

Քարտեզ 8 Ռուսաստանի գրաված Անդրկովկասի բաժանումները (Arthur Tsutsiev. Atlas of the Ethno-Political History of the Caucasus. Yale University Press, 2014, 19):

Քարտեզ 9 Օսմանյան Ռուս-Թուրքական պատերազմի քարտեզ, 1877 թ. (Մատենադարան, Երևան, Ռուբեն Գալչյանի ֆոնդ, ՌԳ-191):

Քարտեղ 10 Անկախ Հայաստանի տարածքը 1920 թ. Վերջերին (Rouben Galichian, Armenia and its Borders, Antares, Yerevan 2024, 60-61):

Քարտեզ 11 Հայաստանի տարածքը 1985 թ.

Քարտեզ 12 Տավուշի շրջանի սահմաններն ու ճանապարհը:

Քարտեզ 13 Գորիսից Կապան ճանապարհի զինվորական քարտեզ:

Քարտեզ 14 Ադրբեջանի նկրտումները հայկական հողերի հանդեպ:

Ahearne J. 2004, Between Cultural Theory and Policy: The cultural policy thinking of Pierre Bourdieu, Michel de Certeau and Régis Debray. London: Centre for Cultural Policy Studies, University of Warwick, vol. 7, 148 p.

Antonyan Y. 2014, Church, God and Society: Toward the Anthropology of Church Construction in Armenia. Armenian Christianity Today, Ashgate, pp. 35-56.

Antonyan Y. 2021, Worship of Shrines in Armenia, Between Soviet and Post-Soviet Modernities. Journal of Religion in Europe, 14, 367-391.

Bennett T. 2000, Intellectuals, Culture, Policy: The Technical, the Practical and the Critical. Papers in Social and Cultural Research, Milton Keynes: Faculty of Social Sciences, The Open University, No. 2, pp. 357-374.

Bennett T. 2010, Introduction: cultural capital and cultural policy. Cultural Trends, 13(2), pp. 7-14.

Bennett T., & Snickars, F. 2001, Cultural Policy, Issues of Culture and Governance. Culture, Society and Market, Sweden, The Bank of Sweden Tercentenary Fund and the Swedish National Council for Cultural Affairs, pp. 13-28.

Czepczyński M. 2008, Cultural Landscapes of Post-Socialist Cities: Representation of Powers and Needs. England.

Edensor T. 2005, The ghosts of industrial ruins: Ordering and disordering memory in excessive space. Environ. Plan. D Soc. Space, 23, 829–849.

Gabrielyan M. 2007, Ethnological Research Aspects of “Soviet Heritage”. The Issues of Armenian Archaeology and Ethnography -3, Yerevan.

Gabrielyan M. 2007, Past in the Present: Effect of “Soviet” on Armenian Society. Materials of First International Conference of Caucasologists, Tbilisi.

Petrosyan H., & Sweezy, N. 2001, Armenian Folk Arts, Culture and Identity. Bloomington and Indianapolis: Indiana Univ. Press, pp. 3-22.

Mitchell J. P. 2020, How Landscapes Remember. Material Religion: The Journal of Objects, Art and Belief, University of Sussex, pp. 233-251.

Khatchadourian L. 2022, Life Extempore: Trials of Ruination in the Twilight Zone of Soviet Industry. Cultural Anthropology, 37(2), pp. 317-348.

Lavrenova O. 2019, Spaces and Meanings: Semantics of the Cultural Landscape. Springer Nature Switzerland.

Marutyan H. 2020, The Manifestations of Cemetery Culture in Armenian Monuments and Memorials. Handes Amsorya (in Armenian).

Stewart P. J., & Strathern A. 2003, Landscape, Memory and History: Anthropological Perspectives. London.

Shagoyan G. 2007, City as a Paradise and the Paradise as a City (Perception of Giumri before and after the Earthquake). In The Historical-Cultural Heritage of Shirak: Materials of the VII National Scientific Conference, Giumri, pp. 170-174 (in Russian).

Shagoyan G. 2008, Memorializing the 1988 Earthquake in Armenia. In Figuring out the South Caucasus: Societies and Environment. Collection of Papers, Tbilisi: Heinrich Böll Stifting, pp. 146-166 (in Russian).

Smith A. 1999, Myths and Memories of the Nation. Oxford University Press, 296 p.

Hirsch, E., & O'Hanlon, M. (Eds.). (1995). The Anthropology of Landscape: Perspectives on Place and Space. Clarendon Press, Oxford.

Wallach B. 2005, Understanding the Cultural Landscape. The Guilford Press, New York.

Yeranyan N., & Muradyan, H. 2021, Museum and Communities in Situation of War (Exemplified by Artsakh Museums). Local Communities, Cultural Heritage, and Museums, Bulgaria, pp. 25-34, 372-379.

Բայադյան Հ. 2020, Երևակայելով անցյալը: խորհրդահայ արդիականության պատումները. Երևան: 288 էջ։

Թադևոսյան Ա. 2003, Մշակութային ինքնության պահպանման և վերարտադրության հիմնահարցը ազգային անվտանգության տեսանկյունից. Երևան: Նորավանք, 73 էջ։

Թորոսյան Մ. 2016, Մշակույթ-առօրեականություն փոխառնչությունները հայաստանյան արդի հանրային ընկալումներում. Կանթեղ, 3, pp. 73-86.

Մուրադյան Հ. 2020, «Ստեղծագործական միությունների» ձևավորումը, գործունեությունը և փոխակերպումները Հայաստանի խորհրդային և անկախության շրջանում. Տարածաշրջան և աշխարհ, 2, pp. 126-134.

Մուրադյան Հ. 2018, Խորհրդային Հայաստանի մշակութային քաղաքականությունը «ձնհալի» տարիներին. Պատմություն և մշակույթ, pp. 376-383.

Մուրադյան Հ. 2017, Մշակութային քաղաքականության գործիքային տեսությունը և հայաստանյան իրականությունը. Պատմություն և մշակույթ, pp. 441-447.

Մուրադյան Հ. 2017, Մշակույթի ոլորտի օրենսդրական դաշտի կարգավորման խնդիրներն արդի Հայաստանում. In Զեկուցումների ժողովածու, dedicated to the 125th anniversary of R. Drambyan, pp. 182-188.

Մուրադյան Հ. 2019, Մշակույթի տները խորհրդային և ետխորհրդային Հայաստանում. ժառանգականությունը, գործառութային և իմաստային փոխակերպումները. Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի աշխատություններ, 3, pp. 194-203.

Պետրոսյան Հ. 2017, Թանգարանը կոնֆլիկտի գոտում: Արցախի Տիգրանակերտի հնագիտական թանգարանը. In Զեկուցումների ժողովածու, dedicated to the 125th anniversary of R. Drambyan, pp. 114-124.

Սաֆարյան Ա. 2021, Ավանդույթը և վարպետը, Արցախի արդի խաչքարային մշակույթն ըստ Ռոբերտ Ասկարյանի ստեղծագործությունների. ՎԷՄ, 3.

Խառատյան Լուսինե; Հակոբյան Արսեն 2019, Դրվագներ Հայաստանի խորհրդային անցյալից. Հայ ադրբեջանական համակեցության հետքերով, Երևան։

Կանոնակարգ 2024, Կառավարությունը հաստատեց Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանազատման հանձնաժողովների համատեղ գործունեության կանոնակարգը. այն կուղարկվի ՍԴ, https://armenpress.am/hy/article/1199079.

Bose, Samantra 2007, Contested Lands: Israel–Palestine, Kashmir, Bosnia, Cyprus and Sri Lanka, Harvard University Press, London.

Committee on Missing Persons in Cyprus. https://www.cmp-cyprus.org/phase-1-investigation/.

Cornell, Svante 1999, The Nagorno-Karabakh Conflict, Middle Eastern Studies, 35(4), pp. 35-42.

Council of Europe 2005, Framework Convention on the Value of Cultural Heritage for Society (Faro Convention), https://www.coe.int/en/web/culture-and-heritage/faro-convention.

De Waal, Thomas 2003, Black Garden: Armenia and Azerbaijan through Peace and War. NYU Press, New York.

Gowan, Richard 2022, Peace Operations and the Protection of Cultural Heritage Richard Gowan, 528, pp. 517-530, in the book- Cultural Heritage and Mass Atrocities (edited by Cuno J., Weiss Th.) Getty Publications, Los Angeles.

Graham, Brian; Ashworth, Gregory John; Tunbridge, John 2000, A Geography of Heritage: Power, Culture, and Economy, London & New York: Arnold.

Hague Convention 1954, Convention for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict, https://en.unesco.org/themes/protecting-heritage/1954-hague-convention. Hakobyan, Arsen 2011, Anthropology of ethnic conflict in the context of everyday life (a case of the settlements exchange during the Nagorno-Karabakh conflict), Acta Ethnographica Hungarica, 56 (2), 429–447, DOI: 10.1556/AEthn.56.2011.2.10

Harrison, Rodney 2013, Heritage: Critical Approaches, London & New York, Routledge.

Kartarpur corridor (2019). Kartarpur corridor: India pilgrims in historic visit to Pakistan temple, https://www.bbc.com/news/world-asia-india-50342319.

Kim, Samuel 2006, The Two Koreas and the Great Powers, Cambridge, Cambridge University Press.

Smith, Laurajane 2006, Uses of Heritage, London & New York, Routledge.

UN Security Council Resolution 2199 2015, Resolution 2199 on the Illicit Trade in Cultural Property from Conflict Zones, https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/RES/2199(2015).

UN Security Council Resolution 2347 2017, Resolution 2347 on the Protection of Cultural Heritage in Conflict Zones, https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/RES/2347(2017).

UNESCO 1972, Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage, https://whc.unesco.org/en/conventiontext/

UNESCO 2003, Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, https://ich.unesco.org/en/convention

UNESCO 2015, Recommendation Concerning the Protection and Promotion of Museums and Collections, their Diversity and their Role in Society, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000231871.

Walsh, Michael 2009, Cyprus and the Politics of Memory: History, Community, and Conflict", History & Memory, Volume 21, Issue 2, pp. 75-99.

Walters, Diana 2014, “We shall never forget, but cannot remain forever on the battlefield”: Museums, Heritage and Peacebuilding in the Western Balkans, Displaced heritage responses to disaster, trauma, and loss (Ed. Stone P. G., Davis P., Whitehead Ch.), NY, 95-105.

Yacobi, Haim 2009, The Jewish-Arab City: Spatio-politics in a Mixed Community, London&New York, Routledge.

Լալայեան Ե․ 1899, Զանգեզուրի գաւառ, հ․ Բ, տպարան Կ․ Մարտիրոսեանցի Թիֆլիս, 116 էջ։

Լիսիցյան Ս․ 1969, Զագեզուրի հայերը, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 465 էջ։

Խուրշուդեան Ս․ 2022, Տեղ գիւղի պատմական յուշարձանները եւ նորայայտ վիմագրերը, Սիոն, թիւ 8-12, Երուսաղէմ, էջ 397-413։

Հասրայան Մ․ 1985, Պատմա-հնագիտական ուսումնասիրություններ, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 278 էջ։

Պետրոսյան Հ․ 2008, Խաչքար․ ծագումը, գործառույթը, պատկերագրությունը, իմաստաբանությունը, Փրինթինֆո, Երևան, 406 էջ։

Տեր-Մինասյան Ա․ 1986, Պատմական Սյունիքի վաղ միջնադարյան միանավ հուշարձանները, Լրաբեր հասարակական գիտությունների, N 1/1, Երևան, էջ 58-65։

Համացանցային հղումներ

ԱԱԾ Հաղորդագրություն, ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայություն, 30․03․2023, https://www.sns.am/hy/news/view/830։

Ակներ գյուղի «Խաչեր» սրբատեղին, MonumentWatch նախաձեռնություն, 18․04․2024, https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d5%a1%d5%af%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%a3%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%ab-%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d5%a5%d6%80-%d5%bd%d6%80%d5%a2%d5%a1%d5%bf%d5%a5%d5%b2%d5%ab%d5%b6/։

Ադրբեջանն այսօրվանից Գորիս - Կապան ճանապարհին մաքսակետեր կտեղադրի, հայկական կողմը համապատասխան քայլեր կձեռնարկի. Արմեն Գրիգորյան, Ազատություն ռադիոկայան, 21․11․2021, https://www.azatutyun.am/a/31555339.html։

Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի, Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի հայտարարությունը, Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ, 10․11․2020, https://www.primeminister.am/hy/press-release/item/2020/11/10/Announcement/։

ՀՀ պաշտպանության նախարարության հայտարարությունը, ՀՀ պաշտպանության նախարարության կայքէջ, 14․09․2024, https://www.mil.am/hy/news/11024։

Ոչնչացվել է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած «Մեծ և Փոքր Սյունիքներ» հուշակոթողը, MonumentWatch նախաձեռնություն, 31․07․2024, https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b8%d5%b9%d5%b6%d5%b9%d5%a1%d6%81%d5%be%d5%a5%d5%ac-%d5%a7-%d5%a1%d5%a4%d6%80%d5%a2%d5%a5%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%b0%d5%bd%d5%af%d5%b8%d5%b2%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5/?fbclid=IwY2xjawEW_AZleHRuA2FlbQIxMQABHWE7CUNFetnxorI1vWN1W9aXGHhotGry8GqstT75Aneojchf76S0GxmWVg_aem_DmRJ_ODN4Euj8F1RTGzltg։

Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության և օգտագործման մասին օրենք, հոդված 6, 11․11․1998, https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=38019։

Պողոսյան Ս․, 2022-ի երկօրյա պատերազմի հետևանքով համայնքներին ու բնակիչներին պատճառված վնասներն ու կորուստները, 20.01.2023, https://hetq.am/hy/article/152294:

Սյունիքի և Արցախի սահմանագլխի «Մեծ և Փոքր Սյունիքներ» հուշակոթողն անցել է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ՝ հայտնվելով ոչնչացման սպառնալիքի առաջ, MonumentWatch նախաձեռնություն, 18․04․2024, https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%bd%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%ab%d6%84%d5%ab-%d6%87-%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%a1%d5%ad%d5%ab-%d5%bd%d5%a1%d5%b0%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%a3%d5%ac%d5%ad%d5%ab-%d5%b4%d5%a5%d5%ae-%d6%87-%d6%83/։

Սռնեղցի եկեղեցին, MonumentWatch նախաձեռնություն, 18․04․2024, https://monumentwatch.org/hy/monitoring_watch/%d5%bd%d5%bc%d5%b6%d5%a5%d5%b2%d6%81%d5%ab-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6/։

MonumentWatch նախաձեռնության ահազանգերը, 30․06․2024, https://monumentwatch.org/hy/alerts/։

Anderson J. 2001, Towards a Theory of Borders: States, Political Economy and Democracy,” ANNALES Ser. hist. sociol., 11, 2 (26), 219-232.

Van Schendel W. 1997, Toward a Comparative History of Borderlands. Journal of World History, 8 (2), 211-242.

Brunet-Jailly E. 2005, “Theorizing Borders: An Interdisciplinary Perspective”, Geopolitics 10 (4), pp. 633-649.

Burroughs C. 2019-2021, Boundary Stones and the Rebellion of Nature: Reflections on a Presumed Statue of Terminus in a Roman Sculpture Garden, Paragone: Past and Present, A Journal on Contestations in the Arts, pp 30-70, brill.com/para.

Guo R. 2015, Cross-Border Management. Theory, Method and Application. Berlin: Springer.

Newman D. 2003, On Borders and Power: A Theoretical Framework, Journal of Borderlands Studies, Volume 18, No. 1, Spring 2003.

Petrosyan H. 2023, Tigranakert in Artsakh, Caucasian Albania, An International Hamndbook, ed. by J. Gippert and J. Dum-Tragut, 433-471.

Ramutsindela M. 2014, Cartographies of Nature: How Nature Conservation Animates Borders, Hardcover – Unabridged, 15 July 2014.

Tarkiainen Ü. 2012, Trees for marking boundaries of landed property in premodern Estonia, Estonian Journal of Ecology, 61 (1), pp 51-63.

Гуреев Е. 2018, Поклонные кресты Русского Севера XVI -XVII: обзор отечественной историографии, Вестник ПСТГУ. Серия II: История. История Русской Православной Церкви. 2018. Вып. 81. С. 11-23.

Шляпкина А. 1906, Древние русские кресты, Санкт-Петербург, 336 стр.

ԴՀՎ 4 - Դիվան հայ վիմագրության, պրակ 4 կազմ. Ս. Բարխուդարյանը, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1973:

Հակոբյան Հ. 1986, Մեծ և Փոքր Հայքերի սահմանագլխի հռոմեական ամրությունների համակարգը, «Պատմա-բանասիրական հանդես», հատոր 4, Երևան, էջ 138-155:

Հակոբյան Հ., Հազեյան Ն. 2002, Երկու նորահայտ արտաշիսյան սահմանաքար Վարդենիկից, Հին Հայաստանի մշակույթը [XII]. 2, Էմմա Խանզադյանի հոբելյանին նվիրված գիտաժողովի նյութեր, Երևան, ՀՀ ԱԱ Գիտություն հրատ., էջ 76-77։

Շահինյան 1984, Հայաստանի միջնադարյան կոթողային հուշարձանները. IX-XIII դարերի խաչքարերը, Երևան, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատ.։

Պետրոսյան Հ. 1993, Էթնոտարածքի միջնադարյան ընկալումը և մերօրյա արձագանքները. հայրենիքը և Թորգոմյան տունը, ԱՐ շաբաթաթերթ, Երևան, 21-27.07.1993, էջ 14-15:

Պետրոսյան Հ. 2008, Խաչքար․ ծագումը, գործառույթը, պատկերագրությունը, իմաստաբանությունը, Երևան, «Փրինթինֆո»:

Սաֆարյան Ա. 2023, Ամենահաղթ զենքի մասին հայկական պատկերացումները և Արցախի ժամանակակից խաչքարային մշակույթը, Պատմություն և մշակույթ, Vol. 19 No. 1։

Սմբատ Սպարապետ 2019, «Դատաստանագիրք» (բնագրային համաբարբառ)/ Կազմող` Լ. Ա. Գուլգազարյան - Երևան, ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ:

Տիրացյան Գ․ 1957, Արտաշես Ա-ի արամեատառ նորագյուտ արձանագրությունները, ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր հասարակական գիտությունների, N 10, Երևան։

Օրբելեան Ս. 1910, Պատմութիւն նահանգին Սիսական, Թիֆլիս։

Bárcena C. 2019, Demarcation and Visibility of Civic Boundaries in the Western Provinces of the Roman Empire, In book: Franco Luciani and Elvira Migliario, Boundaries of Territories and Peoples in Roman Italy and Beyond, Bari 2019, pp 121-140, https://www.researchgate.net/publication/342355528.

Bastian S. 2013, Border Types and Bordering Processes: A Theoretical Approach to the EU/Polish-Ukrainian Border as a Multi-dimensional Phenomenon, Borders and Border Regions in Europe: Changes, Challenges and Chances, 2013, pp. 21-44.

Lee John W. I. and North M. 2016, Globalizing Borderlands Studies in Europe and North America. Nebraska: University of Nebraska Press, file:///Users/anush/Downloads/Globalizing_Borderlands_Studies_in_Europ.pdf

Olubukola S. 2019, Conceptualizing borders and borderlands in a globalizing world, African journal for the psychological study of social issues, Vol. 22 No. 1, 2019, https://ajpssi.org/index.php/ajpssi/article/view/377.

Potter T. 2022, Horos; Ancient Boundaries and the Ecology of Stone, https://www.openbookpublishers.com/books/10.11647/obp.0266.

Remutsindela M. 2015, Natured borders, Geoforum, Vol. 61, May 2015, Pages 135-137 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0016718515000718.

Thomas K. 2021, International rivers as border infrastructures: En/forcing borders in South Asia, Political Geography, Vol. 89, August 2021. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0962629821001086

В Лачине строится одна из самых больших мечетей в Карабахе, https://news.day.az/society/1618322.html, 06.06.2024.

Дмитрева С. 1984, Мезенские кресты, Памятники культуры. Новые открытия. Письменность. Искусство. Археология. Ежегодник, https://disk.yandex.ru/d/GlLYK4Jd3ShJXZ .

Новая мечеть в Зангилане – образец искусства, https://respublika-news.az/ru/news/1716295351-, 06.06.2024.

Поклонный крест в Геленджике, https://titam.ru/krasnodarskij-kraj/gelendzhik/poklonnyj-krest-v-gelendzhike/, 12.05.2024.

Поклонный крест на горе Крестовой, https://murmansk.travel/places/570, 12.05.2024.

Смотровая площадка Крест Гонио, https://photogeorgia.website/blog/smotrovaya-ploshchadka-krest/, 12.05.2024.

Тирацян Г. 1959, Новонайденная надпись Артасшеса I, царя Армении, ВДИ, 1959, https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/14052/1/%D0%93._%D0%A2%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8F%D0%BD_%D0%92%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_1959_1.pdf․

Тревер К. 1952, Очерки по истории культуры древней Армении, М.-JI., стр. 162 сл. https://erevangala500.com/upload//kitab/1414186686_5119822.pdf․

Ադամի անունով խաչ է կանգնեցվել, https://www.1lurer.am/hy/2018/04/09/%D4%B1%D5%A4%D5%A1%D5%B4%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B8%D5%BE-%D5%AD%D5%A1%D5%B9-%D5%A7-%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%B6%D5%A5%D6%81%D5%BE%D5%A5%D5%AC/89154, 04.06.2024:

Ապամոնտաժվել է Կիրանցի «Արծիվ» խաչքար-հուշարձանը, https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d5%b6%d5%bf%d5%a1%d5%aa%d5%be%d5%a5%d5%ac-%d5%a7-%d5%af%d5%ab%d6%80%d5%a1%d5%b6%d6%81%d5%ab-%d5%a1%d6%80%d5%ae%d5%ab%d5%be-%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d6%84%d5%a1/», 04.06.2024:

Արագվա գյուղում Խաչ է կանգնեցվել, https://jnews.ge/am/?p=88326, 04.06.2024:

Բերձորի Սուրբ Համբարձման եկեղեցին մզկիթի վերածելու ադրբեջանական նախագծի մասին, https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%a2%d5%a5%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%80%d5%ab-%d5%bd%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%a2-%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a2%d5%a1%d6%80%d5%b1%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%b4%d5%a6/, 04.06.2024:

Երանոս համայնքում կանգնեցվել է ամենաբարձր խաչը, https://hraparak.am/post/691168d20402acd0deb5ea4730d79fe9, 04.06.2024:

ՀՀ դրոշի մասին օրենք, https://www.arlis.am/documentview.aspx?docid=49795, 02.02.2024։

ՀՀ պետական սահմանի մասին օրենք, (https://www.arlis.am/documentview.aspx?docID=52327, 02.02.2024։

Նոր մզկիթների հիմնարկեք՝ Արցախի օկուպացված հայկական բնակավայրերում, https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b6%d5%b8%d6%80-%d5%b4%d5%a6%d5%af%d5%ab%d5%a9%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab-%d5%b0%d5%ab%d5%b4%d5%b6%d5%a1%d6%80%d5%af%d5%a5%d6%84%d5%9d-%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%a1%d5%ad%d5%ab-%d6%85%d5%af%d5%b8%d6%82/, 04.06.2024:

Ոչնչացվել է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած «Մեծ և Փոքր Սյունիքներ» հուշակոթողը, https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%b8%d5%b9%d5%b6%d5%b9%d5%a1%d6%81%d5%be%d5%a5%d5%ac-%d5%a7-%d5%a1%d5%a4%d6%80%d5%a2%d5%a5%d5%bb%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%be%d5%a5%d6%80%d5%a1%d5%b0%d5%bd%d5%af%d5%b8%d5%b2%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5/, 04.06.2024:

Սյունիքի և Արցախի սահմանագլխի «Մեծ և Փոքր Սյունիքներ» հուշակոթողն անցել է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ՝ հայտնվելով ոչնչացման սպառնալիքի առաջ, https://monumentwatch.org/hy/alerts/%d5%bd%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%ab%d6%84%d5%ab-%d6%87-%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%a1%d5%ad%d5%ab-%d5%bd%d5%a1%d5%b0%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%a3%d5%ac%d5%ad%d5%ab-%d5%b4%d5%a5%d5%ae-%d6%87-%d6%83/, 04.06.2024:

25 մլն դրամ՝ խաչի և անվանացուցանակի համար, https://hetq.am/hy/article/102410, 04.06.2024:

33 մետրանոց Սուրբ խաչն ու Հույսի խորանը օծվել են, https://bravo.am/news/33-%D5%B4%D5%A5%D5%BF%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%81-%D5%8D%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A2-%D5%AD%D5%A1%D5%B9%D5%B6-%D5%B8%D6%82-%D5%80%D5%B8%D6%82%D5%B5%D5%BD%D5%AB-%D5%AD%D5%B8%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%A8-%D6%85%D5%AE%D5%BE%D5%A5%D5%AC-%D5%A5%D5%B6, 04.06.2024:

ԴԱՆ, Գեղարքունիքի մարզ, 2023։

ԴԱՆ, Սյունիքի մարզ, 2022։

ԴԱՆ, Սյունիքի մարզ, 2023։

ԴԱՆ, Վայոց ձորի մարզ, 2022։

ԴԱՆ, Տավուշի մարզ, 2022։

Խառատյան Լ․, Շագոյան Գ․ 2022, Հիշողության քաղաքականությունը Հայաստանի Հանրապետությունում․ հետադարձ հայացք անցած 30 տարիներին, Երևան, 28 էջ։

Մարության Հ․ 2006, Հիշողության դերն ազգային ինքնության կառուցվածքում. տեսական հարցադրումներ, Երևան, «Նորավանք» ԳԿՀ, 89 էջ:

Մելքումյան Հ, 2017, Հիշողությունից ազգայնականությու՞ն․ խորհրդային և հետխորհրդային հուշարձանները, Երևան, ՀԱԻԱ 1, էջ 42-64։

Վահագն Հովակիմյան հզոր թռիչքիդ անվարան ուղին, https://www.youtube.com/watch?v=NVpBgGbj5C0, 11․06․2024։

Ассман Ян 2004, Культурная память. Письмо, память о прошлом и политическая идентичность в высоких культурах древности, Москва, Языки славянской культуры, 368 с.

Зубанова Л․ Шуб М․ 2022, Запечатленная память: социологический анализ практик коммеморации, Вестник Томского государственного университета. Культурология и искусствоведение, № 47, c. 48–60.

Поршнева О. 2005, Феномен исторической памяти о войне, Уральский вестник международных исследований, Екатеринбург, Издательство Уральского университета, вып. 4, с. 112-119

Աճարկուտն իր գիրկն ընդունեց հերոսացած հայորդուն, հասանելի է՝ https://www.facebook.com/TavushTV/videos/874347963211178

Արցախյան պատերազմի բոլոր հերոսների հիշատակը հավերժացնող եկեղեցի Աչաջուրի սրտում, օծվեց խաչը և զանգը, հասանելի է՝ https://www.24news.am/news/283760

ԴԱՆ, Տավուշի մարզ, 2022-2023թթ.:

Կիրանց համայնքում նշվել է գյուղի օրը, հասանելի է՝ https://www.facebook.com/TavushTV/videos/546485179935391

Հուշարձան՝ Ազգային հերոս Թաթուլ Ղազարյանի և սևքարեցի հերոսների հիշատակին, հասանելի է՝

https://www.aravot.am/2022/02/02/1245046/?fbclid=IwAR0jQvOne3_x_Nmc8Xxe4jnBZkV3llm9ZoamwFdPi3F1uq-VoL3F7hFon1k

Ձեզ բացակա չենք դնի, հասանելի է՝ http://tavush.mtad.am/news/item/2021/11/07/0711/?fbclid=IwAR3ijTPeKUK2wVP8zGrzwqXXLiv2qGjcd4Eq3yMEwxlFABdliLW5CwlnVos

Մեզ բացակա չդնեք. անմահացած տղաներին նվիրված խաչքարի բացում Իջևանի թիվ 5 դպրոցի բակում, հասանելի է՝ https://www.youtube.com/watch?v=xEcmYHEwAQw

Ի հիշատակ սարիգյուղցիների, ի պատիվ սարիգյուղցի նահատակ հերոս տղերքի, հասանելի է՝ https://www.youtube.com/watch?v=CHHTS8R_rX8

Connerton P. 1989, How Societies Remember, New York, Cambridge University Press, 121 p.

Osborne B. 2001, Landscapes, Memory, Monuments, and Commemoration: Putting Identity in its Place. Canadian Ethnic Studies; Calgary, 33 (3), pp. 39-77.

Smith A. 1991, National Identity, London: Penguin, 227 p.

Ghazanchyan V. H. 1964, The First Steps of Soviet Armenian Culture, Yerevan.

Folyan P. 1933, Club Work in the Village, Part 1, Yerevan, State Publishing House, 80 pages.

Folyan P. 1934, Club Work in the Village, Part 2, Yerevan, State Publishing House, 112 pages.

Paperny V. 2016, Culture Two, Moscow, "New Literary Review", 414 pages.

Muradyan H. 2022, Tavish’@ hanum, te? Yndem k’horhordayin mshakuyt’@ Mshakuyt’yan k’aghak’akanutyany bovandakayin yev institutsional pokakermunery hethegahpokhakan Hayastanum ["Velvet": For or Against Culture? Cultural Political Transformations in Post-Soviet Armenia]. Ashkhatut’yunner Hayastani Patmut’yany Thangarani, 8, 273-279. Armenia.

Muradyan H. 2019, Mshakuyt’yan tnery Khorhrdayin yev Yetkhorkhordayin Hayastanum. Zharangakcut’yan, Gorts’arak@ ev Imastayin Pokakermunery [Cultural Institutions in Soviet and Post-Soviet Armenia: Generational, Functional, and Identity Transformations]. Hnagits’utyun yev Azgagrutyun@ Inst’itutsi, 3, 194-203. Armenia.

Հայաստան, Հարավային միջանցքի զբոսաշրջության ռազմավարություն 2015, Հայաստան. Հարավային միջանցքի ռազմավարություն, Սոցիալական, քաղաքային, գյուղական և դիմակայության գլոբալ պրակտիկա, Արևելյան և Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջան, Երևան, Համաշխարհային բանկ, 2015:

Հայաստանի զբոսաշրջության զարգացման ռազմավարություն 2020-2030 2019, Հայաստանի զբոսաշրջության զարգացման ռազմավարություն 2020-2030, ՀՀ Էկոնոմիկային նախարարության Զբոսաշրջության կոմիտե, Երևան, 2019:

Moze, Spiegel 2022, Francesco Moze, Samuel J. Spiegel, The aesthetic turn in border studies: Visual geographies of power, contestation and subversion, Wiley, Geography compass, 2022, pp. 17.

Baud, Van Schendel 1997, Michiel Baud and Willem Van Schendel, Toward a Comparative History of Borderlands, Journal of World History, Vol. 8, N 2, 1997, pp. 211-242.

Черняк 2022, Черняк А. Д., Индия и Китай: территориальные конфликты и их влияние на эконимические отношения, Белорусь в современном мире: Материалы 21 международной конференции, посвященной 101-ой годовщине образования Белорус. гос. ун-та, Минск, 2022, с. 542-549.

Сардак 2020, Сардак С. Э., Международные конфликты и туризм: характеристика, взаимосвязь, развитие, Материалы международной конференции, Днепр, 2020, с. 53-59.

Սյունիքում կան անվտանգության խնդիրներ, https://arm.sputniknews.ru/20220815/tatevy-gorisy-qarahunjy-khndzoreski-tshotshvogh-kamurjy--chen-kvorcrel-irenc-gravchutjuny-46649591.html, մուտք՝ 13.05.2024

Սյունիքում զբոսաշրջությունը սկսել է վերականգնվել՝ համավարակից և պատերազմից հետո, https://www.youtube.com/watch?v=A22MCSop28g, մուտք՝ 13.05.2024

Սյունիքի մասին հեքիաթներ են պատմում, https://www.youtube.com/watch?v=oFj_p_EOP5k, մուտք՝ 13.05.2024

Զբոսաշրջիկները խուսափում են սահմանամերձ վայրերից, https://www.youtube.com/watch?v=Hgfkb-4G8tE, մուտք՝ 13.05.2024

Արկածային զբոսաշրջությունը նոր սահմաններով, https://www.armgeo.am/adventure-tourism-with-new-borders/, մուտք՝ 13.05.2024

Հայաստանի սահմանամերձ զբոսաշրջային բիզնեսները պահպանման խնդիր են լուծում, https://jam-news.net/am/%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1-%D5%A6%D5%A2%D5%B8%D5%BD%D5%A1%D5%B7%D6%80%D5%BB%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%A2%D5%AB%D5%A6%D5%B6%D5%A5%D5%BD%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB/ , մուտք՝ 13.05.2024

Դեպի Սյունիք և Վայոց ձոր զբոսաշրջային հոսքը խթանելու ծրագիր կա, https://arm.sputniknews.ru/20230127/depi-sjuniq-ev-vajvoc-dzvor-zbvosashrjajin-hvosqy-khtanelu-tsragir-ka-divanagetnern-aneliq-unen-54431709.html, մուտք 13.05.2024

Դպրոցական Կրթության Հասանելիութունը Հայաստանում, Թրփանճեան Հասարակական Հետազոտությունների Կենտրոն, Երևան, 2012։

Dzurek D․ 1999, “What makes some boundary disputes important?” Boundary and Security Bulletin, N 7 (4), pp. 83-89.

Newman D. 2004, “From the international to the local in the study and representation of boundaries: some theoretical and methodological comments.” In Holding the Lines: Borders in a Global World, Heather Nicol and Ian Townsend-Gault., eds. Vancouver: University of British Columbia Press․

Goodhand J. 2008, War, Peace and the Places in Between: Why Borderlands are Central, in Whose Peace? Critical Perspectives on the Political Economy of Peacebuilding, 2008, pp. 225-244.

Kolossov V․ and Scott J․ 2013, Selected conceptual issues in border studies, Belgeo [Online], 1|2013. http://journals.openedition.org/belgeo/10532; DOI: https://doi.org/10.4000/belgeo.10532v .

Konrad V. 2014, Borders and Culture: Zones of Transition, Interaction and Identity in the Canada-United States Borderlands, Eurasia Border Review, N 5(1), 2014, pp. 41-57.

Lefebvre H. 1991, The Production of Space, Oxford: Blackwell, 1991. https://monoskop.org/images/7/75/Lefebvre_Henri_The_Production_of_Space.pdf

Mkrtchyan S. 2013, Formation of National Identity through Primary Education (Yerevan and Tbilisi Schools), PhD dissertation, Ivane Javakhishvili Tbilisi State University Faculty of Humanities, Institute of Ethnology Tbilisi, 2013.

Newman D. 2003, On Borders and Power: A Theoretical Framework, Journal of Borderlands Studies, Volume 18, No 1, 2003, pp. 13-25.

Oomen T. 1995, Contested boundaries and emerging pluralism, International Sociology, N 10, pp. 251-268.

Pechkin A. 1978, Growing up American: Schooling and the survival of community. Chicago: The University of Chicago Press.

Schutz A. 1945, On Multiple Realities, Philosophy and Phenomenological Research, vol. V, № 4, pp. 533–576.

Szytniewski B., Spierings B. 2014, Encounters with Otherness: Implications of (Un)familiarity for Daily Life in Borderlands, Journal of Borderlands Studies, N 29:3, pp. 339-351, DOI: 10.1080/08865655.2014.938971.

Lyson T․ 2002, What does a School mean to community? Assessing the social and economic benefits of schools to rural villages in New York, Journal of Research in Rural Education, Winter 2002, Vol. 17, No.3, pp. 131-137․

Kovács K․ 2012, Rescuing a small village school in the context of rural change in Hungary, Journal of Rural Studies 28 (2012), pp. 108-117․

Pechkin A. 1978, Growing up American: Schooling and the survival of community. Chicago: The University of Chicago Press.

Էլեկտրոնային աղբյուրներ

Աղետներին պատրաստ դպրոց` սահմանամերձ գյուղում, https://www.unicef.org/armenia/%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80/%D5%A1%D5%B2%D5%A5%D5%BF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%AB%D5%B6-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%A1%D5%BD%D5%BF-%D5%A4%D5%BA%D6%80%D5%B8%D6%81-%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1-%D5%A3%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%B4

23․07․2018։

Հայաստանի Հանրապետության բնակավայրերի բառարան, Երևան, 2008, https://web.archive.org/web/20200209151002/https://www.cadastre.am/storage/files/pages/pg_8945925618_pg_907871769_HH_bnak._bar..pdf ․

Schools Struggle in Armenia’s Border Villages, Fighting between Armenia and Azerbaijan has affected thousands of children’s right to learn, Mkrtchyan Gayane, https://iwpr.net/global-voices/schools-struggle-armenias-border-villages 16.05.2024.

UNESCO Declaration Concerning the Intentional Destruction of Cultural Heritage, adopted on 17 October 2003, Paris, https://www.unesco.org/en/legal-affairs/unesco-declaration-concerning-intentional-destruction-cultural-heritage, (վերջին մուտք՝ 28․05․24)։

Մշակութային ժառանգության նշանակությունը հասարակության համար, Եվրոպայի խորհրդի շրջանակային կոնվենցիա, 27․10․2005, https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?docID=80575, (վերջին մուտք՝ 10․05․24)։

ՀՀ կառավարության որոշումը ՀՀ Տավուշի մարզի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակը հաստատելու մասին, 22․01․2005, https://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=13320, (մուտք 30․12․22):

Բարխուտարեանց Մ. 1895, Արցախ, Բագու, «ԱՐՕՐ», (էլեկտրոնային տարբերակ)։

Էլլարյան Ի․ 1968 թ․, Աղստևի հովտի բնությունը և պատմական հուշարձանները, Երևան, «Հայաստան» հրատ.։

Էլլարյան Ի. 1980 թ․, Աղստևի հովտի պատմության և կուլտուրայի հուշարձանները, Երևան, «Հայաստան» հրատ.:

Կարապետյան Ս․, Աբրահամյան Է․, Հակոբյան Ա․, Քորթոշյան Ր․, Մովսիսյան Գ․, Հովհաննիսյան Հ․, Գևորգյան Ա․ 2013 թ․, Ոսկեպարի պատմական հոշարձանները, Երևան, ՀՃՈՒ հիմնադրամ։

2024 թ․, Դաշտային նյութեր, Այգեհովիտ և Ոսկեպար բնակավայրեր։

Կոստանդյան Ա․ 2023 թ․, Համայնքի ներգրավումը մշակութային ժառանգության պահպանությանը. ՀՀ Աղավնավանք բնակավայրի օրինակի ներկայացում, Регион и мир, № 1։

Տիգրանյան Ա․ 2023 թ․, Արցախահայերի բռնի տեղահանությունը և կորսված ոչ նյութական մշակութային ժառանգությունը, Անալիտիկոն հանդես։

Տիգրանյան Ա․ 2022 թ․, Շուշիի Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց եկեղեցու թիրախավորման դեպքի քննություն․ Պատերազմի ժամանակ մշակութային արժեքների պաշտպանության միջազգային սկզբունքների դիտանկյունից, ՎԷՄ, 2։

Marie Louise Stig Sørensen and Dacia Viejo-Rose, The Impact of conflict on cultural heritage, Cambridge University Press 978-1-107-05933-7 - War and Cultural Heritage: Biographies of Place.

Mechtild Rössler 2020, World Heritage and Reconstruction: An Overview and Lessons Learnt for the Bamiyan Valley, https://www.researchgate.net/publication/347419227 World Heritage and Reconstruction An Overview and Lessons Learnt for the Bamiyan Valley, (վերջին մուտք՝ 05․04 2024).

Rasoolimanesh S. M. 2019, Does living in the vicinity of heritage tourism sites influence residents perceptions and attitudes, Journal of Sustainable Tourism, 27(9): 1295-1317.

René Teijgeler 2006, Preserving cultural heritage in times of conflict, Preservation management for libraries, archives and museums. London: Facet Publishing․

Salvatore R., Chiodo E., Fantini A. 2018, Tourism transition in peripheral rural areas: Theories, issues and strategies, Annals of Tourism Research 68, pp. 41-51, www elsevier.com/locate/annals․

Yasemin Kocak Bilgin, Eda Hazarhun 2023, The Cultural Heritage Impact of The Russia-Ukrainian War, tourism academic journal․

Այգեհովիտ, Վազաշեն, Պառավաքար գյուղերի շուրջ հայ-ադրբեջանա/ռուսական վեճ. հուլիս, 1920թ., 09․ 07․ 21, Հայկական ուսումնասիրությունների Անի կենտրոն, https://www.aniarc.am/2021/07/09/aygehovit-paravakar-vazashen-1920-sepuh-bolsheviks/, (վերջին մուտք՝ 10․05․24)։

Հակոբյան Թ․, 06․08․2020, Ոսկեպարի օրինակով. հայ-ադրբեջանական հողային կռիվը 1980-ականներին, Հայկական ուսումնասիրությունների Անի կենտրոն, https://www.aniarc.am/2020/08/06/voskepar-1985-homes/, (վերջին մուտք՝ 15․04․24)։

ՀՀ վարչապետի ասուլիս, Եթե կասեցվի սահմանազատման գործընթացը, կսկսվի պատերազմ, 07․05․24, «Ժողովուրդ», https://armlur.am/1365487/, (վերջին մուտք՝ 10․05․24)։

ՀՀ Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարություն, 21․05․2024 թ․, Կնորոգվեն Ոսկեպարի Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու տանիքածածկերը, https://escs.am/am/news/22396 , (վերջին մուտք՝ 10․05․24)։

Հրավեր․ Զատկական աղոթք և հավկթախաղ, 29․03․24, Տավուշի Թեմ-Տահույս, https://www.facebook.com/tahuys/posts/pfbid0dkhwucnvnZ5BaNKTBpAz2zVGjFtRbLPbumkDetGuK92WF81mysdiEHhQfFwpsu6Dl, (վերջին մուտք՝ 10․05․24)։

Տավուշի Այգեհովիտի զարդը. Սուրբ Սրվեղի վանական համալիր, 06․04․2023, «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների

և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն»

պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն, https://hushardzan.am/archives/27959, (վերջին մուտք՝ 10․05․24)։

Որտեղ կհայտնվեն Ոսկեպարի եկեղեցին ու Կիրանցի դպրոցը՝ սահմանազատումից հետո, 24․04․24, https://tavushmedia.am/hy/vortegh-khaytnven-voskepari-ekeghecin/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1o879mUQPv4NvkXve0CKGswdNV0gn5Rhn_M-VjIyonQ8egbPbLtG960t4_aem_AZaL7_3M1UyZigUyqrbE7VwcINg1CO-e5VvIq6-tXlF3GX0vhG59dtKuC-ONsaOcblaXh5uBwVpR4WIQyGNhy3ok, (վերջին մուտք՝ 10․05․24)։

Այգեհովիտի 150 տոննա խաղողը տունկերի վրա նեխում է, Հայկական ժամանակ, 07․10․2015, https://armtimes.com/hy/article/71570, (վերջին մուտք՝ 10․05․24)։

Բարխուդարլու անկլավ, https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B2%D5%A1%D6%80%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%AC%D5%B8%D6%82, (վերջին մուտք՝ 10․05․24)։

Համշեն տուր, քայլարշավ դեպի Ոսկեպար, https://www.facebook.com/story.php/?story_fbid=810661311096032&id=100064565117053&paipv=0&eav=AfaAhmCIDrkXpWIIwuE3yx1V_yAzYjK4ASwvigOpZCxUxAabJVd3l6x6j0s8c_lnDyo&_rdr, (վերջին մուտք՝ 28․05․24)։

Ոսկեպարում տեղի ունեցավ համընդհանուր մկրտություն, https://www.youtube.com/watch?v=WySXDmEkMZE, (վերջին մուտք՝ 10․05․24)։

Վերաբացվել է Տավուշի Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին, https://www.youtube.com/watch?v=ZWR9jHwEL2o, (վերջին մուտք՝ 10․05․24)։

Անտոնյան Յու․ 2023, Կրոնական բազմազանությունը Հարավային Կովկասում ու Արևելյան Հայաստանում կայսերական ժամանակներում․ ընդհանուր նկատառումներ, Կայսերականի և հետկայսերականի միջև․ Հայաստանյան կրոնական լանդշաֆտի զարգացումները 20-րդ դարում, Երևան, ԵՊՀ հրատ., էջ 38:

Արցախի մշակույթի օր՝ Վանաձորում ՀԱԵ նախաձեռնությամբ, https://www.eca.am/post/1753?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR3i4JioVSI4pYKoTGPL4WPFHVSSTxezow9NGIC1-2yr2EdEkgb4aafjfKY_aem_pWYFIfNvj5qrKl7gSGJq8g։

Բարի լուր, Հայաստանի Ավետարանական հավատքի քրիստոնյաներ ամսագիր, Ապրիլ 2024, N3 (156), էջ 15-16:

Գաբրիելյան Լ․ 2023, Բողոքական ու խարիզմատիկ շարժումների սոցիալական ու տարածքային տնտեսությունը հետխորհրդային շրջանում, Կայսերականի և հետկայսերականի միջև․ Հայաստանյան կրոնական լանդշաֆտի զարգացումները 20-րդ դարում, Երևան, ԵՊՀ հրատ․, էջ 199-201:

ՀԱԵ Ասկերանի պատանիներն ու երիտասարդները միասին են նշել Հարության տոնը, https://www.eca.am/post/1847?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2xFFSCiWGU4K37CyQIb4Spt7lwJixPaLZyyj9bVj2pzRX_VjPcT1rqTB8_aem_lvwtItHaqS2nMpUi5DcW7w։

Համագումար՝ ՀԱԵ Արցախի ծառայողական կազմի և համայնքի անդամների մասնակցությամբ, https://www.eca.am/post/1735?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR2zmjo66oP1zqLbY--GpZJ9WFPUiKBCkMBlYmxNbcbvUNxcAdD4YIB3Juc_aem_qSbHtCm12tdlfAQY3BVJ6w։

Ղազարյան Ա․, Ռընե Լևոնյան 1999, Հայաստանյաց ավետարանական եկեղեցի (Հայաստան-Կովկաս), Երևան, էջ 185-199:

Ղանալանյան Տ. 2010, Հայ Բողոքականներ, «21-րդ դար», թիվ 4 (32), Երևան, էջ 40:

Ղանալանյան Տ. 2012, Հայ Ավետարանականների գործունեությունը Արցախում, «Գլոբուս» վերլուծական հանդես, թիվ 8, http://noravank.am/arm/articles/detail.php?ELEMENT_ID=6640:

Ղուկասեանց Հ․ 1886, Բողոքականութիին Կովկասու հայոց մէջ, պատմական նյութեր, Թիֆլիս, էջ 8-25:

Anderson, J., O'Dowd, L. 1999, Borders, Border Regions and Territoriality: Contradictory Meanings, Changing Significance. Regional Studies, 33(7), p. 598.

Balakian P. 2009, The Burning Tigris: The Armenian Genocide and America's Response. HarperCollins, p. 121.

Blackburn-Smith R. 2007, Contemporary American Protestant attitudes toward the war on terror: Authority, theology, and political beliefs, The Ohio state university, p. 18.

Bourdieu P. 1991, Language and symbolic power, Harvard University Press, pp. 163-171.

Fishman J. A. 1999, Handbook of Language and Ethnic Identity, Oxford University Press, p. 30.

Geertz C. 1973, The Interpretation of Cultures, Basic Books, p. 90.

Kaiser R. 1994, The Geography of Nationalism in Russia and the USSR, Princeton University Press, pp. 89-91.

Merguerian B. 2000, The Impact of the protestant West on the nineteenth century Armenian enlightenment, pp. 228-229.

Merino S. 2014, Social support and the religious dimensions of close ties, Journal for the Scientific study of religion, Vol. 53, No. 3, Wiley on behalf of Society for the Scientific Study of religion, pp. 595-612.

The works of Aurelius Augustine, Bishop of Hippo, edited by the Rev. Marcus Dods, M.A., Edinburg: T.&T. Clark, 38, George street.

Բաբայան Ե․, Այսպիսին կլինի Իջևանը, Լենինյան ուղիով, 28.XI.1968, էջ 2:

Գևորգյան Վ., Իջևանը այժմ և նախագծերում, Լենինյան ուղիով, 1967, 9.VI.1967, էջ 3:

Զարգարյան Հ., Օրակարգում քաղաքի ապագայի հարցն էր, Լենինյան ուղիով, 6.VI.1968, էջ 3։

Զարգարյան Հ․, Կառուցապատվում է քաղաքը․ հարցազրույց քաղաքի գլխավոր ճարտարապետ Յու Բրեժնևի հետ, Լենինյան ուղիով, 29.XI.1986, էջ 2:

Էլլարյան Ի․, Ապագային ժպտացող քաղաքը, Լենինյան ուղիով, 24.II.1965, էջ 3:

Թադևոսյան Ա․ 2009, Իջևան քաղաքի կենտրոնի մշակութաբանական վերակազմավորումը և դրա հիմնախնդիրները հետխորհրդային շրջանում, Տավուշ․ հոգևոր և նյութական ժառանգություն, Հանրապետական գիտական նստաշրջանի նյութեր, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ, էջ 110-114։

Իջևան բազմաբնակավայր համայնքի «Մշակութային զարգացման ռազմավարություն 2022-2026թթ․», http://surl.li/fugyqn (Հղված 23.05.2024)

Խաչատրյան Մ. 1994, Ակունք. Հուշեր-խոհագրություն, Երևան, Աղվանք հրատ., 148 էջ։

Խորհրդային Հայաստան, 30.XII.1923, 4 էջ։

Խորհրդային Հայաստան, 17.II.1926, 4 էջ։

Խորհրդային Հայաստան, 14.VI.1922, 4 էջ։

Կայսերականի և հետկայսերականի միջև. հայաստանյան կրոնական լանդշաֆտի զարգացումները XX դարում 2023 / Յ. Անտոնյան, Հ. Մուրադյան, Լ. Գաբրիելյան, Ա. Սաֆարյան, Երևան, ԵՊՀ հրատ., 276 էջ:

Ճաղարյան Խ., Վերածնունդ, Լենինյան ուղիով, 28.XI.1967, էջ 2:

Պողոսյան Վ., Մկրտումյան Ա. 2022, Իջևանի ժողովրդագրական պատկերը 1920-1930-ական թվականներին, Աստվածաբանական և կրոնագիտական հոդվածների ժողովածու, N 9, էջ 257-271։

Սուքիասյան Հ․ 2023, Հոգևորականների դրությունը Խորհրդային Հայաստանում 1920-ական թվականներին, Խորհրդահայ մշակույթ. կոնցեպտը, ընկալումներն ու դրսևորումները: Հոդվածների ժողովածու, Երևան, ԵՊՀ հրատ., էջ 273-284։

Վերմիշյան Հ., Բալասանյան Ս. 2015, Լոկալ ինքնությունները Երևանում: Քաղաքային տարածության կառուցվածքները, Երևան, ԵՊՀ հրատ., 158 էջ։

Аванесов С. С. 2018, Сакральная топика русского города. Собор и ворота // ΠΡΑΞΗΜΑ. Проблемы визуальной семиотики, № 1 (14), стр. 70-92․

Аванесов С. С., Федотова Н. Г. 2022, Город: в поисках идентичности / С. С. Аванесов, Н. Г. Федотова. СПб.: Алетейя, 408 стр.

Баканов С. А. 2007, Советский индустриальный город 1920-1950-х годов и культурологический поворот в исторической урбанистике // Вестник Челябинского государственного университета, №3 (81), стр. 123-126.

Бойм С. 2002, Общие места: Мифология повседневной жизни. Москва, Новое литературное обозрение, 310 стр.

Лотман Ю. М. 2000, Семиосфера. С.-Петербург: «Искусство-СПБ», 704 стр.

Лотман Ю. М. 1984. Символика Петербурга и проблемы семиотики города // Ученые записки Тартуского государственного университета. Вып. 664. Тарту, стр. 30-45.

Иконников А. В. 2006, Пространство и форма в архитектуре и градостроительстве. Москва, 352 стр.

СССР: Жизнь после смерти 2012 / под ред. И. В. Глущенко, Б. Ю. Кагарлицкого, В. А. Куренного; Нац. исслед. ун-т «Высшая школа экономики». - М.: Изд. дом Высшей школы экономики, 304 c.

Эллард К. 2015, Среда обитания: Как архитектура влияет на наше поведение и самочувствие (Places of the Heart: The Psychogeography of Everyday Life), «Альпина Диджитал», стр. 102-103.

Aldo Rossi - The Architecture of the city, https://www.libfox.ru/641005-4-aldo-rossi-arhitektura-goroda.html#book (Հղված է 18.05.2024)

Chauncey, D.H. (1970), Cities of the Soviet Union, Chicago: Rand McNally and Co, 484 p.

Jigoria-Oprea, L., & Popa, N. (2017). Industrial brownfields: An unsolved problem in post-socialist cities. A comparison between two mono industrial cities: Reşiţa (Romania) and Pančevo (Serbia). Urban Studies, 54(12), 2719-2738.

Morton, H.W, & Stuart, R.C. (eds) (1984), The Contemporary Soviet City, London: Macmillan, 276 p.

Pallot J. & Shaw, D. (1981), Planning in the Soviet Union, London: Croom Helm, 320 p.

Անտոնյան Յ., Մուրադյան Հ., «Խորհրդահայ մշակույթ» կոնցեպտի ու դիսկուրսի ձևավորման համատեքստի շուրջ (ներածության փոխարեն), Խորհրդահայ մշակույթը․ կոնցեպտը, ընկալումներն ու դրսևորումները, հոդվածների ժողվածու, Երևան, 2023, ԵՊՀ հրատ., էջ 8-41։

Բրուտյան Մ․, Հայ քաղաքային ժողովրդական երաժշտության կատարողական արվեստի պատմության էջեր, Երևան, 2001, «Տիգրան Մեծ» հրատ․։

Գևորգյան Գ․, Սաշա Օգանեզաշվիլի, խմբ․ Է․ Ա․ Մանուկյան, Երևան, 1973, «Հայաստան», հրատ․։

Կարախան Լ․, հուշագրություններ, Հայաստանի ազգագրության թանգարան, ՀԱՊԹ 3088/29, փ 13/3, տետր N 2, էջ 34-38, ՀԱՊԹ 3088/30, փ 13/4, տետր N 3, էջ 41-48։

Կիրակոսյան Ա., Դուդուկահարներ։ //Դուդուկը, Երևան, 2007, Ակտուալ արվեստ հրատ., էջ 29-30։

Կիրակոսյան Ա․, Հայ ժողովրդական նվագարանային կատարողական արվեստ, Երևան, 2011, Ամրոց գրուպ հրատ., էջ 10-11։

Մկրտչյան Կ․, Հայ դուդուկահարներ, Երևան, 1987, էջ 20։

Չելեբի Է․, Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին, Երևան, 1967։

Պիկիչյան Հ., Դաշտային ազգագրական նյութեր (ԴԱՆ), ՀՀ Գեղարքունիքի մարզ, 1980թ., 1982թ., Գյումրի 2022թ.:

Պիկիչյան Հ․, Ազգային երաժշտության զարգացման խորհրդային տեսլականը․ էթնոերաժշտագիտական դիտարկումներ, Արվեստագիտական հանդես, Երևան, 2022 N 2, էջ 69-92։

Պիկիչյան Հ․, Երաժշտությունը հայոց առտնին և տոնածիսական կյանքում, Երևան, 2012, «Ամրոց գրուպ»։

Апинян А., Бадалян Ж., Киракосян А., Дискография армянской монодической музыки. //Традиционный фольклор и современные народные хоры и ансамбли., Сб. статей, Ленинград, 1989, стр. 175-246.

Герцман Е., Языческие и христианские музыкальные древности, Санкт-Петербург, 2006, ООО «Лебедушка».

Герцман Е., Византийское музыкознание, Л., 1988, изд. «Музыка».

Кун Н. А., Легенды и мифы древней Греции и Древнего Рима, Орфей и эвридика, Санкт-Петербург, СЗКЭО, 2021, стр. 301-306.

Пикичян Р., Внутриэтнические и межэтнические отношения амкарств (братств) армянских музыкантов в традиционной культуре, Լրաբեր հասարակական գիտությունների, Երևան, 2020, N 2 (659), стр. 245-261.

Тагмизян Н. К., Музыкальная культура Армении и ее связи с Востоком․ //Музыка народов Азии и Африки, т. 5, М. 1987.

Шушинский Ф., Народные певцы и музыканты Азербайджана., М., 1979, изд. «Советский композитор».

Բարխուտարեանց 1895, Բարխուտարեանց Մ․ Արցախ, տպարան «Արոր», Բագու, էջ 106-107:

Լալայեան 1897, Լալայեան Ե․ Վարանդա, «Ազգագրական հանդես», գիրք Բ, Թիֆլիս, էջ 49–50:

Ջալալեանց 1858, Ջալալեանց Ս․ Ճանապարհորդութիւն ի Մեծն Հայաստան, մասն Բ, Տփխիս, էջ 332-334։

Պետրոսյան 2008, Պետրոսյան Հ․ Խաչքար. ծագումը, գործառույթը, պատկերագրությունը, իմաստաբանությունը, Երևան, 406 էջ։

Պետրոսյան, Երանյան 2022, Պետրոսյան Հ․, Երանյան Ն․ Արցախի կոթողային մշակույթը, Երևան, էջ 42-43։

Բարխուդարյան 1995, Բարխուդարյան Մ․, Արցախ, Ստեփանակերտ, «Մունք», 1995, Երևան, «Ամարաս», 1996։

Հասրաթյան 1976, Հասրաթյան Հ․, Հայաստանի արտաքուստ շեշտված աբսիդով միանավ հուշարձանները, ԼՀԳ, 11, 1976։

Ղաֆադարյան 2007, Ղաֆադարյան Կ․, Էջեր Հայոց միջնադարյան մշակույթի և պատմության, Երևան, «Գիտություն», 2007։

Սիմոնյան և այլք․․․ 2017-2018, Սիմոնյան Հ․, Սաֆարյան Մ․, Սիմոնյան Տ․, Քալանթարյան Ն․, Աթոյանց Ե․, Աղցքի արքայական դամբարանի պեղումների 2015-2017 թթ․ արդյունքները, «Հուշարձան», Երևան, Հուշարձա, 2017-2018,

Grigoryan and more... 2023, Grigoryan A., Ghulyan A., Simonyan H., Nurnus monastery and its excavations, “Aramazd” 17, 2023:

Դիվ.VI – Դիվանհայվիմագրության, պր.VI, աշխ.Ս.ԱվագյանիեւՀ.Ջամփոլադյանի, Երեւան, ՀՍՍՀԳԱհրատարկչություն, 1977, 223 էջ:

Եղիազարյան Հ. 1947, Սովետական Հայաստանի պատմական հուշարձանները V, Իջևանի շրջան (ուղեցույց), Երևան, Հայկ. ՍՍՌ Մինիստրների սովետին կից ճարտարապետության գործերի վարչ. հրատ.։

Էլլարյան Ի. 1980, Աղստևի հովտի պատմության և կուլտուրայի հուշարձանները, Երևան, «Հայաստան» հրատ.։

Հակոբյան Թ., Մելիք-Բախշյան Ստ., Բարսեղյան Հ. 1996, Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատ., 1998:

Հակոբյան Թ. 1984, Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատ.:

Հակոբյան Ն. 1981, Միջնադարյան Հայաստանի գեղարվեստական մետաղը IX-XIII դդ.։ Ժամկոչյան Ա., Միջնադարյան Հայաստանի հաղճապակին IX-XIV դդ., խմբ. կոլ.՝ Առաքելյան Բ., Հայաստանի հնագիտական հուշարձանները, հ. 10, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱԱ հրատ., էջ 7-80:

Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոնի արխիվ:

Սաֆարյան Մ. 2023, Սրվեղի վանական համալիրը (2021-2022 թթ. Պեղումների արդյունքները), Բանբեր Մատենադարանի, հ. 35, Երևան, Մատենադարանի հրատ.։