К вопросу о датировке Кафедральной церкви Сурб Аствацацин в Аване

Авторы

DOI:

https://doi.org/10.46991/hc.2025.22.1.045

Ключевые слова:

памятники, резиденция католикоса, Армянский халкидонитский антипрестольный католикосат, церковный комплекс, Кафедральная церковь Сурб Аствацацин, Ован Багаранци

Аннотация

 

В основе данного исследования, направленного на датировку Кафедральной церкви Сурб Аствацацин, которая находится в Аване, лежат новый сравнительный анализ, переоценка и переобоснование существующих исследований и исторических фактов. В работе использованы историко-церковная, сравнительная, критическая, аналитическая и описательная методологии. В результате представлен научный анализ в контексте датировки церкви Сурб Аствацацин. Результаты исследования важны для проведения многогранных и междисциплинарных изысканий.

Средневековые литературные источники сообщают ценные сведения о комплексе Сурб Аствацацин (Кафедральной церкви и резиденции католикоса), однако не уточняют дату строительства. Основными вопросами научных дискуссий остаются история памятника, его датировка, архитектурная композиция и лапидарные надписи, имеющие важное значение для изучения историко-культурных проблем Армении и региона. Исторические факты и сведения средневековой литературы имеют существенное значение для научной датировки храма; их сопоставление открывает возможность для новой дискуссии. Таким образом, сравнительный анализ письменных и исторических данных позволяет датировать Кафедральную церковь Сурб Аствацацин в Аване концом VI века (591 г. — начало строительства, 597 г. — завершение). Представленные данные дополняют и научно обосновывают точку зрения, предложенную ранее Т. Тораманяном.

Библиографические ссылки

Bart’ikyan H. 1962, «Narratio de rebus Armeniae». hunaren t’argmanut’yamb mez hasats mi hay-k’aghkedonakan skzbnaghbyur, «Banber Matenadarani», t’. 6, Yerevan, ej 457-470.

T’voramanyan T’. 2013, Nyut’er haykakan chartarapetut’yan patmut’yan, Ashkhatut’yunneri zhoghovatsu, Yer․, YePH hrat․, ej 864:

Kirakos Gandzakets’i 1961, Patmut’yun Hayots’, ashkhatasirut’yamb, K․M․ Ohanjanyani, Yer․, HSSRR GA hratarakch’․, ej 426.

Hovhannes Draskhanakertts’i 1996, Hayots’ patmut’yun, ashkharhabar t’argm. yev tsanot’agr., G. B. T’umanyani, Yer․, YePH hrat., ej 397.

Ghazaryan A․ 2018, Avani tachari yerklezu tsatskagir ardzanagrut’yuny. me?k, t’e? yerku ardzanagrut’yun, «Akunk’» gitakan hodvatsneri zhoghovatsu, t’iv 3 (19), Yerevan, YePH hratarakch’․, ej 63-73.

Ghafadaryan K. 1968, Patmahnagitakan ditoghut’yunner Avani tachari veraberyal (Yerevani himnadrman 2750-amyaki arrt’iv), «Patmabanasirakan handes», t’. 3 (42), Yerevan, HSSH GA «Gitut’yun» hrat., ej 76-90.

Ghafadaryan K․ 1975, Yerevan․ mijnadaryan hushardzannery yev vimakan ardzanagrut’yunnery, HSSH GA hratarakch’․, Yerevan, ej 252.

Marut’yan T. 1976, Avani tachary yev haranman hushardzanner, Yerevan, «Hayastan» hrat., 204 ej:

Marut’yan T․1980, Avani tachari karruts’man zhamanaky, «Lraber hasarakakan gitut’yunneri», t’․ 2, ej 69-76.

Yovhan Mayragomets’i 2005, Dawt’ay Mets Koghmants’ yepiskoposi vasn patkerats’ yev nkaragrut’eants’, harts’uats i Yovhannay Mayragomets’woy, gitakan bnagiry, N․ Pogharyani, «Matenagirk’ Hayots’», D․ ht․, E․ dar, Ant’ilias-Libanan, ej 355-357.

Samuel Anets’i 2014, Samueli k’ahanayi Anets’woy Hawak’munk’ i grots’ patmagrats’ yaghags giwti zhamanakats’ minch’ev i nerkays tsayrak’agh arareal, yarrajabanov, hamematut’eamb, yawyeluatsnerov yev tsanot’ut’iwnnerov Arshak Ter–Mik’eleani, Vagharshapat, S․ Ejmiatsni tparan, 1892, ej 302.

Samuel Anets’i yev sharunakoghner 2014, Zhamanakagrut’yun, Adamits’ minch’ev 1776 t’․, ashkhatasirut’yamb, K․ Mat’evosyani, Yer․, «Nairi», ej 504.

Sebeos 2005, Patmut’yun, k’nnakan bnagiry, G. V. Abgaryani, arevelahayeren t’argm. yev tsanot’agr., G. K. Khach’atryani yev V. A. Yeghiazaryani, Yer․, «ZANGAK-97» hrat, ej 404.

Smbatyan SH․ 1972, Mi k’ani chshgrtumner Movses Kaghankatvats’u «Aghvanits’ ashkharhi patmut’yan» bnagri mej, «Patmabanasirakan handes», t’․ 2, 1972, ej 174-192.

Step’anos Orbelean 1910, Patmut’iwn nahangin Sisakan, Arareal Step’annosi Orbelean ark’episkoposi Siwneats’, T’iflis, yelek’trasharzh tp․ or․ N. Aghaneants’i, ej 610.

Eremyan A. 1969, K voprosu o datirovke kafedralʹnoj cerkvi v Avane, «Lraber hasarakakan gitut’yunneri», t’. 3, Yerevan, HSSRR GA hrat., ej 47-62.

Tokarskiy N. 1961, Arkhitektura Armenii IV-XIV vv., Yerevan, «Armgosizdat», 388 str. + tablitsy 100 str․

Yakobson A. 1950, Ocherk istorii zodchestva Armenii V-XVII vv., pod obshch. red. N. M. Bachinskogo, Gos. izd-vo arkhitektury i gradostroitel'stva, Moskva-Leningrad, 103 s.

Bartikyan H. 1962, «Narratio de rebus Armeniae»: hunaren targmanutyamb mez hasats mi hay-qaghkedonakan skzbnaghbyur, “Banber Matenadarani”, t. 6. (in Armenian)

Totamanyan T. 2013, Nyuter hajkakan chartarapetutyan, EPH hrat. (in Armenian)

Kirakos Gandzaketsi 1961, Patmutyun Hayots, ashkhatasirut. K. M. Ohanjanyani, HSSR GA hrat. (in Armenian)

Hovhannes Draskhanakertsi 1961, Hayots patmutyun, ashkharhab. targ. ev tsanotagr. G. B. Tumanyani, EPH hrat. (in Armenian)

Ghazaryan A. 2018, Avani tachari e8klezwu tsatskagir ardzanagreutyuně: mek?, te? Erku ardzanagrutyun, “Akunq”, t. 3(19), EPH hrat. (in Armenian)

Ghafadaryan K. 1968, Patmahnagitakan ditoghutyunner Avani tachari veraberyal, “Patmabanasirakan hands”, t. 3(42). (in Armenian)

Ghafadaryan K. 1975, Erevan: mijnadaryan hushardzannerě ev vimakan ardzanagrutyunnerě, HSSH GA hrat. (in Armenian)

Marutyan T. 1976, Avani tacharě ev haranman huhsardzannerě, Yerevan, “Hayastan” hrat. (in Armenian)

Marutyan T. 1980, Avani tachari karutsman zhamanakě, “Lraber hasarakakan gitutynneri”, t. 2. (in Armenian)

Hovhan Mayragometsi 2005, Davta Mets Koghmants episkoposi vasn patkerats ev nkaragrutyants hartsvats i Hwvhanna Mayragometsvo, git. bnagirě N. Pogharyani, “Matenagirq Hayots”, D h., E dar, Antilias-Libanan. (in Armenian)

Samuel Anetsi 2014, Samueli qahanayi Anetsvo Havaqmunq i grots patmagrats haghags gyuti zhamanakats minchev i nerkays tsayraqagh araryal, harajabaně Arshak Ter-Mikeleani, S. Echmiadzni tpar. (in Armenian)

Samuel Anetsi ev sharunakoghner 2014, Zhamanakagrutyn, Adamits minchev 1776 t., ashkhatas. K. Matevosyani, “Nairi” hrat. (in Armenian)

Sebeos 2005, Patmutyun, qnn. bnag. G. Abgaryani, targ. ev tsanotag. G. Khachatryani ev V. Eghiazaryani, “Zangak” hrat. (in Armenian)

Smbatyan Sh. 1972, Mi qani chshtumner Movses Kaghankatvatsu “Aghvanits ashkharhi patmutyan” bnagri mej, “Patma-banasirakan hands”, t. 2. (in Armenian)

Stepanos Orbelean 1910, Patmutyun nahangin Sisakan, arareal Stepanosi Orbelean arqepiskoposi Syuneats, Tiflis, tp. N. Aghaneantsi. (in Armenian)

Jeremmyan A. 1669, K voprosu o datirovke kafedralnoj cerkvi v Avane, “Lraber hasarakakan gitutynneri”, t. 3. (in Russian)

Tokarskij N. 1961, Arxitektura Armenii IV-XIV vv., “Armgosizdat”. (in Russian)

Jakobson A. 1950, Ocherk istorii zodchestva Armenii V-XVII vv., Gos. izdat. (in Russian).

Опубликован

2026-01-09

Выпуск

Раздел

Articles

Как цитировать

Казарян, А. . . (2026). К вопросу о датировке Кафедральной церкви Сурб Аствацацин в Аване. История и культура, 22(1), 45-54. https://doi.org/10.46991/hc.2025.22.1.045