Բառակազմության տեսական հարցերի քննությունը Մանուկ Աբեղյանի և Հրաչյա Աճառյանի աշխատություններում
DOI-:
https://doi.org/10.46991/BYSU.B/2026.SP1.115Բանալի բառեր-:
Մանուկ Աբեղյան, +, Հրաչյա Աճառյան+, ածանցում+, ածանցավոր բառեր+, ածանց+, անվանական ածանցներ+, դերբայական ածանցներ+, հոդակապ+, ձայնդարձ+, ձևակ+Ամփոփում
Արդի հայերենի համաժամանակյա բառակազմության տեսության ամբողջացմանը միտված աշխատանքներ կատարելու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված՝ կարևորվում է տարբեր լեզվաբանների՝ նշված ոլորտում ունեցած տեսակետներին անդրադառնալը: Սույն ուսումնասիրության միջոցով փորձ է արվել լրացնելու այդ կարգի հետազությունները՝ նկարագրական-վերլուծական եղանակով քննության առարկա դարձնելով բառակազմության տեսական հարցերի վերաբերյալ երկու ականավոր հայագետների՝ Մանուկ Աբեղյանի և Հրաչյա Աճառյանի տեսակետներն ընդհանուր գծերով, ցույց տալ հիմնական տարբերություններն ու նմանությունները:
Ընդհանուր առմամբ՝ կարելի է ասել, որ Մ. Աբեղյանի խնդիրն է ոչ միայն հայերենի բառապաշարի պատմական զարգացման ընթացքի քննությունն ու օրինաչափությունների բացահայտումը (որոշ դեպքերում՝ նաև այլ լեզուների՝ հիմնականում ռուսերենի, գերմաներենի նույն կարգի իրողությունների համեմատությամբ), այլև դրանց գիտական պատշաճ մշակումն ու համակարգումը: Նրա աշխատություններում դժվար է Աբեղյան գիտնականից զատ չնկատել նաև Աբեղյան դասավանդողին՝ տեսական վերլուծությունը նաև ուսուցանելուն միտված գործին նվիրելու անսահման եռանդի ու ջանքերի գործադրմամբ: Հր. Աճառյանի դեպքում այլ է մոտեցումը. նա իր առջև խնդիր չի դնում լեզվական իրողությունների՝ տվյալ դեպքում՝ բառակազմության տեսական հարցերի մշակումը (այդ գործն իրենից առաջ արել էր Աբեղյանը). նրան առավելապես հետաքրքրում է բազմաթիվ լեզուներում և հատկապես հայերենում բառերի կազմության օրինաչափությունների, կառուցվածքային առանձնահատկությունների վերհանումն ու դրանց միջև եղած կապերի բացահայտումը:
Հղումներ
Ա¬բեղ¬յան Մ. (1906): Աշ¬խար¬հա¬բա¬րի քե¬րա¬կա¬նու¬թիւն, ¬Դա¬սա¬գիրք ստո¬րին դա¬սա¬րան¬նե¬րի հա¬մար, ¬Վա¬ղար¬շա¬պատ, տպ. ¬Մայր Ա¬թո¬ռոյ Ս. Էջ¬միած¬նի, - 168 էջ։ [Abeghyan M. (1906). Ashxarhabari qerakanowt'iwn, Dasagirq storin dasaranneri hamar, Vagharshapat, tp. Mayr At'or'oy S. E'jmiac'ni].
Ա¬բեղ¬յան Մ. (1965): ¬Հա¬յոց լեզ¬վի տե¬սութ¬յուն, Եր., «¬Միտք» հրատ., -699 էջ։[ Abeghyan M. (1965). Hayoc lezvi tesowt'yown, Er., «Mitq» hrat.].
Ա¬ղա¬յան Է. (1962): ¬Հայ լեզ¬վա¬բա¬նութ¬յան պատ¬մութ¬յուն, հ. 2, Եր., ԵՊՀ հրատ., 385 էջ։ [Aghayan E'. (1962): Hay lezvabanowt'yan patmowt'yown, h. 2, Er., EPH hrat.].
Ա¬ճառ¬յան Հ. (1952): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. 1, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., 500 էջ: [Atwar'yan H. (1952). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. 1, Er., Haykakan SSR' GA hrat.].
Ա¬ճառ¬յան Հ. (1954): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն¬հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. 2, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., 655 էջ: [Atwar'yan H. (1954). Liakatar qerakanowt'yownhayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. 2, Er., Haykakan SSR' GA hrat.]
Ա¬ճառ¬յան Հ. (1957): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. 3, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., - 1011 էջ: [Atwar'yan H. (1957). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. 3, Er., Haykakan SSR' GA hrat.].
Ա¬ճառ¬յան Հ. (1959): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. IV, Ա մաս, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., - 593 էջ: [Atwar'yan H. (1959). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. IV, A mas, Er., Haykakan SSR' GA hrat.,]
Ա¬ճառ¬յան Հ. (1961): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. IV, Բ մաս, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., - 543 էջ: [Atwar'yan H. (1961). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. IV, B mas, Er., Haykakan SSR' GA hrat.].
Ա¬ճառ¬յան Հ. (1965): ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), հ. V, Եր., ¬Հայ¬կա¬կան ՍՍՌ ԳԱ հրատ., - 430 էջ: [Atwar'yan H. (1965). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Hamematowt'yamb 562 lezvi), h. V, Er., Haykakan SSR' GA hrat.].
Ա¬ճառ¬յան Հ. (2005). ¬Լիա¬կա¬տար քե¬րա¬կա¬նութ¬յուն հա¬յոց լեզ¬վի (¬Հա¬մե¬մա¬տութ¬յամբ 562 լեզ¬վի), Եր., ԵՊՀ հրատ., - 352 էջ։ [Atwar'yan H. (2005). Liakatar qerakanowt'yown hayoc lezvi (Ha¬mema¬towt'yamb 562 lezvi), Er., EPH hrat.] http://publishing.ysu.am/files/Hayots_lezvi_qerakanutyun.pdf
Բարսեղյան Հ. (1980): Հայերենի խոսքի մասերի ուսմունքը, Եր.,Երևանի համալս. հրատ., - 524 էջ: [Barseghyan H. (1980). Hayereni xosqi maseri owsmownqy', Er.,Er&ani hamals. hrat.].
Հարությունյան Ս. . (1970): Մանուկ Աբեղյան. կյանքն ու գործը, Ե., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 668 էջ: [Harowt'yownyan S. . (1970). Manowk Abeghyan. kyanqn ow gorc'y', E., HSSH GA hrat.,].
Ղարիբյան Ա. (1961): Հայոց լեզու, դասագիրք V-VII դասարանների համար․ 9-րդ վերահրատ․, Եր., Հայպետուսմանկհրատ, 320 էջ։ [Gharibyan A. (1961): Hayoc lezow, dasagirq V-VII dasaranneri hamar․ 9-rd verahrat․, Er., Haypetowsmankhrat].
Սևակ Գ. (1955): Ժամանակակից հայոց լեզվի դասընթաց, Եր., ԵՊՀ հրատ., 357 էջ: [ Sevak G. (1955): Jhamanakakic hayoc lezvi dasy'nt'ac, Er., EPH hrat.].
Սուքիասյան Ա. (2001): Մեծ հայագետն ու հայրենասերը (Հր. Աճառյանի ծննդյան 125-ամյակի առթիվ). Պատմա-բանասիրական հանդես, հ. 1, Եր., էջ 47-62:/ [Sowqiasyan A. (2001). Mec' hayagetn ow hayrenasery' (Hr. Atwar'yani c'nndyan 125-amyaki ar't'iv). Patma-banasirakan handes, h. 1, Er.,] https://arar.sci.am/dlibra/publication/192330/edition/174715?language=en
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Varsik Nersisyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
