Իսմիլի կերպարի առասպելաբանական հիմքերը «Սասնա ծռեր» էպոսում
DOI-:
https://doi.org/10.46991/BYSU.B/2026.SP1.086Բանալի բառեր-:
Սասնա ծռեր, էպոս, Իսմիլ, Մեծ Մելիքի կին, Փոքր Մելիքի մայր, Արմաղան, Սաթենիկ, ԾովինարԱմփոփում
Իսմիլը «Սասնա ծռեր» էպոսի միակ կին հերոսուհին է, որը տարբեր գործառույթներով հանդես է գալիս էպոսի ինչպես երկրորդ, այնպես էլ երրորդ ճյուղերում՝ մի դեպքում իբրև Մեծ Մելիքի կին, մյուս դեպքում իբրև Փոքր Մելիքի մայր, ինչով էլ պայմանավորված է կերպարի երկակի բնույթը։
Մոտիվների առումով հարուստ չէ Իսմիլի կերպարը, սակայն Սասնա հերոսների կյանքում իր խաղացած դերով ճակատագրական նշանակություն ունի: Նա ոչ միայն Սասնա հերոսների համար դառնում է կին և մայր, այլ նաև դառնում է այն կարևոր հակակշիռ բևեռը, որի շնորհիվ սյուժեն զարգանում է զարմանալի հակադրամիասնական ներդաշնակությամբ:
Իսմիլն էլ Դեղձունի, Խանդութի նման ինքն է իր համար ընտրություն կատարում, թե ում հանձնվի, թե ո՛վ պետք է նրան որդի պարգևի: Վեպի երկրորդ ճյուղում Իսմիլ խաթունը պահպանում է թագուհուն, Մեծ մորը բնորոշ հզորությունը: Այս առումով երկրորդ ճյուղի վիպական ուրվագծում Իսմիլը դառնում է Մեծ Մհերի կնոջ կամ Արմաղանի կերպարին հավասարազոր և հակակշռող կերպար: Վեպի երրորդ ճյուղում Իսմիլի կերպարը իր բնույթով մոտենում է երկվորյակ եղբայրների մոր հատկանիշներին, ինչը նրան բնորոշ երկրորդ կարևոր հատկանիշն է վեպում:
Հղումներ
Սասնա ծռեր (այսուհետ՝ ՍԾ), հ Ա, (1936):Եր., Պետհրատ., էջ 162-164: Այսուհետ տեքստում էպոսից կատարված մեջբերումներին կից կտրվեն հատորը, մասը, էջը, անհրաժեշտության դեպքում թիվը:
Սասնա ծռեր, հ. Գ, (1979): Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, էջ 97, 157: Սասնա ծռեր, հ. Դ, (1999): Եր., ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., էջ 340-342: «Սասունցի Դավիթ», նոր պատումներ, (1977): Երևան, «Սովետական գրող» հրատ., էջ 83, 112, 194, 256, 343: Սասնա ծռեր, 7 նորահայտ պատումներ, (2000): Երևան, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., էջ 34, 66, 174, 216:
Սասնա ծռեր, հ. Դ, (1999): Նշվ. աշխ., էջ 406:
Редер Д. Г. (1980). Исида // Мифы народов мира, М., Издат. «Советская энциклопедия», с. 568-570.
Օրբելի Հ., (1956): Հայկական հերոսական էպոսը, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, էջ 47:
Սահակեան Ա. Փահլեւանեան Ա., (1996): Սանա ծռեր դիւցազնավէպ, Առասպելական ընդերք, վիպական կառոյց, վիպասանական եղանակ, Փասատենա, Դրազարկ հրատարակչութիւն, էջ 16:
Մովսես Խորենացի (1981): Հայոց պատմություն, Երևան, ԵՊՀ հրատ., էջ 211-217:
Օրբելի Հ.: Նշվ. աշխ., էջ 47:
Մովսես Խորենացի: Նշվ. աշխ., էջ 101:
Մովսես Խորենացի: Նշվ. աշխ., էջ 215-216:
Մովսես Խորենացի: Նշվ. աշխ., էջ 232:
Տեր-Մկրտչյան Գ., (1998): Հայագիտական ուսումնասիրություններ, գիրք Բ, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջիածնի տպարան, էջ 599-602:
Купер Дж., (1995). Энциклопедия символов, Книга IV, Москва, Ассоциация Духовного Единения “Золотой век”, с. 225.
Купер Дж.,. Նշվ. աշխ., էջ 225:
Մովսես Խորենացի: Նշվ. աշխ., էջ 231:
Հարությունյան Ս. (2000): Հայ առասպելաբանություն, Բեյրութ, «Համազգային» հրատ., էջ 189:
Купер Дж.. Նշվ. աշխ., էջ 65:
Օրբելի Հ.: Նշվ. աշխ., էջ 48:
Կյուլբենկյան Գ., (1964): Մեկնաբանություն «Սանասար և Բաղդասար» դյուցազներգութեան, ի լույս սյումերա-հայ բարբառի //Պատմաբանասիրական հանդես, N1, էջ 73-90:
Ղարիբյան Ա. Ա., (2023): Պառավի կերպարը «Սասնա ծռեր» էպոսի առաջին ճյուղում // Գավառի պետական համալսարան. Գիտական հոդվածների ժողովածու, 14, էջ 269-287:
Սահակեան Ա., Փահլեւանեան Ա.: Նշվ. աշխ., էջ 44:
Абрамян Л., (2004). Парные образы «Сасна Црер»: Близнецы, сводные братья, двойственные герои// Հայկական «Սասնա ծռեր» էպոսը և համաշխարհային էպիկական ժառանգությունը, Երևան, էջ 61-67:
Абрамян Л.. Նշվ. աշխ.:
Հարությունյան Ս.: Նշվ. աշխ., էջ 185-186:
Օրբելի Հ.: Նշվ. աշխ., էջ 48:
Սասունցի Դավիթ, (1961): Հայկական ժողովրդական էպոս, Եր., Հայպետհրատ, էջ 150:
Купер Дж.: Նշվ. աշխ., էջ 65:
Սասունցի Դավիթ: Նշվ. աշխ., էջ 150:
Սասունցի Դավիթ, Հայ ժողովրդական էպոս: Նշվ. աշխ., էջ 136:
Օրբելի Հ.: Նշվ. աշխ., էջ 49:
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Alina Gharibyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
