Անտիկ թատրոնը և պատմական ներկայի մեկնաբանությունը․ Արտավազդ Բ արքայի փորձառությունը
DOI-:
https://doi.org/10.46991/hc.2024.21.1.008Բանալի բառեր-:
Արիստոտել, Եվրիպիդես, Արտավազդ II արքա, անտիկ թատրոնի տեսություն, ողբերգության և պատմագրության հարաբերությունը, Կրասսուսի արևելյան արշավանքըԱմփոփում
Հոդվածը խնդիր ունի ուսումնասիրելու Պլուտարքոսի «Կրասուսի կենսագրությունը», ի մասնավորի` դրա այն հատվածները, որք վերաբերվում են Մեծ Հայքին ընդ իշխանությամբ Արտավազդ Բ արքայի (55-34)։ Դարաշրջանի միջազգային հարաբերությունները դիտարկվում են համաձայն հելլենիստական և հռոմեական իրավաքաղաքական հասկացությունների՝ «բարեկամ» և «դաշնակից»։ Ուշադրություն է հրավիրվում այն իրողության վրա, որ տակավին Տիգրան Բ–ի վերջին շրջանից Մեծ Հայքը գտնվում է բարեկամական հարաբերությունների մեջ ինչպես Հռոմի, այնպես էլ Պարթևստանի հետ։ Հարաբերություններ, որք կողմերից նախ և առաջ պահանջում էին չգործել միմյանց դեմ․ գործում էր «ով մեր դեմ չէ՝ բարեկամ է» սկզբունքը։
Սակայն հռոմեացիները հաճախ «շփոթում էին» նման հարաբերությունները և նույնացնում դաշնակցային հարաբերություններին, որ պայմանագրյալ կողմից պահանջում էին փաստացի կախվածություն՝ ռազմական, նյութական, դիվանագիտական օժանդակության պայմանով։ Այսօրինակ «շփոթման» հանդիպում ենք Կրասսուսի պարթևական արշավանքի ժամանակ (54-53), երբ Արտավազդ Բ–ից պահանջվում էին ստորակա դաշնակցին պատշաճող ծառայություններ։ Արքան մերժեց դրանք, և հարեց պարթև Օրոդես Բ–ին, միաժամանակ, սակայն, խուսափեց հակահռոմեական ուղղակի գործողություններից։ Երկուսն էլ մեկնարկում էին այն գաղափարից, որ Կրասսուսը ինքնակամ է և չի արտահայտում հռոմեական ազգի (populus Romanus) հավաքական կամքը։
Այս գաղափարն էլ դրված էր «արտաշատյան թատերական ներկայացման» հիմքում, որտեղ հռոմեական եռապետը նույնացվում էր Եվրիպիդեսի «Բաքոսուհիների» Պենթևս արքային, որի խելազուրկ գործողությունները հանգեցրին նրա կործանմանը։ Սա հստակ ուղերձ էր առ Հռոմ՝ առաջարկով վերականգնելու բարեկամական, արդար և օրինական հարաբերությունները։
Հղումներ
Primary sources
Aristotle, 1984, The Complete Works of Aristotle, v.2. The revised Oxford translation, ed by J. Barnes, Princeton, UP, London, Heinemann LTD.
Dio Cassius, 1914, Roman History, with an English translation by H. B. Foster and E. Cary Cambridge (Ma), Harvard UP.
Diodorus Siculus, 1933, The Library of History, v. 1, translated by C. H. Oldfather, Cambridge (Ma), London, Harvard UP.
II, 1993, A. Bulloch, et al. (eds.), Images and Ideologies: Self-Definition in the Hellenistic World, Berkeley, Los Angeles, London, University of California Press.
Plato, 1997, Complete Works, edited with Introduction by J. M. Cooper, associate editor D. S. Hutchinson (London, Hackett Publ.).
Plutarch, 1912, 1914, 1916, Lives, v. 1-3, with an English translation by B. Perrin, Cambridge (Ma), Harvard UP, London, Heinemann LTD.
Propertius, 1990, Elegies, edited and translated by G. P. Goold, Cambridge (Ma), Harvard UP.
Seneca, 1917, Epistles, v.1, translated by R. M. Gummer, Cambridge (Ma), Harvard UP.
Tacitus, 1937, Annals, v.5, with an English translation by J. Jackson, Cambridge (Ma), London, Harvard UP.
The Complete Euripides, 2009, v. IV, ed. by P. Burian and A. Shapiro, Bacchae and Other Plays, Cambridge, UP.
The History of Rome by Titus Livius, 1893, with the epitomes and fragments of the lost books, literally translated, with notes and illustrations W. A. McDevitt, London, Macmillan Press.
The Odes of Horace, 1907, A translation and exposition by E. R. Carnsey, London, Swan Sonnenscvhein & Co.
Velleius Paterculus, 1924, Compendium of Roman History, with an English translation by F. W. Shipley, London, Heineman.
Articles and monographs
Adkins A. W. H., 1972, Moral Values and Political Behaviour in Ancient Greece: From Homer to the End of the Fifth Century, London: Chatto and Windus.
Asdourian P., 1911, Die politischen Beziehungen zwischen Armenien und Rom von 190 v. Chr. bis 428 n. Chr., Venice, San Lazzaro.
Babnis T., 2017, Augustan Poets on Roman-Parthian Treaty of 20 BC. Classica Cracoviensia, 20, 5-44.
Badian E., 1958, Foreign Clientelae (264-70 BC.), Oxford, Clarendon Press.
Badian E., 1992, Crassus (Dives) Marcus Licinius, in OCD, 295.
Bivar A. D. H., 2006, The Political History of Iran under the Arsacids, in CHI, v. 3/1, 21-99.
Borza E. N., 1983, The Symposium at Alexander’s Court, Ancient Macedonia, 3, 45-55.
Braud D., 1984, Rome and the Friendly King. The Character of the Client Kingship, London and Cambera, Groom Helm, New York, St. Martin’s Press.
Braund D., 1993, Dionysiac Tragedy in Plutarch, Crassus, Classical Quarterly, n. s., 43/2, 468-474.
Brennan T. C., 2004, Power and Process under the Republic, in CCRR, 19-53.
Brosius M., 2007, New out of Old? Court and Court Ceremonies in Achaemenid Persia, in CCAM, 17-57.
Burian P., 1997, Myth into Mythos: The Shaping of Tragic Plot, in CCGT, 178-208.
Cadoux T. J., 1992, Triumviri, in OCD, 1096.
Canepa M. P., 2009, The Two Eyes of the Earth. Art and Ritual of Kingship between Rome and Sasanian Iran, Berkeley, Los Angeles, London, the University of California Press.
Canepa M. P., 2010, Technology of Memory in Early Sasanian Iran: Achaemenid Sites and Sasanian Identity, American Journal of Archeology 114/4, 582-584.
Chaniotis A., 1997, Theatricality Beyond the Theater. Staging Public Life in the Hellenistic World, B. Le Guen (ed.), De la scène aux grandis: théâtre et représentations dramatiques après Alexandre le Grand, Pallas. Revue d’Études Antiques, 47, Toulouse, Presses Univ. du Mirail, 219-259.
Chilver G. E. F., 1992, Pompeius, in OCD, 857- 858.
Carlson M., 1993, Theories of the Theatre: A Historical and Critical Survey from the Greeks to the Present, Ithaca and London, Cornell UP.
Cohen A. P., 2012, The Symbolic Construction of Community, 2d ed., London, New York, Routledge.
Csapo E., 2010, Actors and Icons of the Ancient Theater, Malden (Ma), Oxford, Willey-Blackwell.
de Jong A., 2015, Armenian and Georgian Zoroastrianism, in WBCZ, 119-128.
de Romilly J., 1970, La tragédie greque, Paris: Presses universitaires de France.
de Lacy P., Biography and Tragedy in Plutarch, American Journal of Philology, 73/1, 159-171.
Debevoise N. C., 1968, A Political History of Parthia, 2d ed., New York, Greenwood Press.
Donaldi T., 1999, Organization and Structure of the Philosophical Schools in CHHP, 55-62.
Edwell P., 2013, The Euphrates as a Boundary between Rome and Parthia in the Late Republic and Early Empire, Antichton, 47, 191-206.
Ehrenberg V., 1964, The Greek State, New York, W. W. Norton & Company INC.
Erler M., 1999, Epicurean Ethics, in CHHP, 642-674.
Evans J. A., 2008, Daily Life in the Hellenistic Age: From Alexander to Cleopatra, Westport, Greenwood Press.
Garsoїan N., 1971, Armenia in the Fourth Century, Revue des Études Arménnienes, t. 8, 341-352.
Goldhill S., 1997, The Audience of Athenian Tragedy, in CCGT. 54-68.
Goodin R. E., 1978, Rites of Rulers, British Journal of Sociology, 29/3, 281-299.
Гоян Г., 1952, Тетр древней Армении (по памятникам материальной культуры и древним текстам), Москва, Изд. Искуство.
Gutzwiller K., 2007, A Guide to Hellenistic Literature, Malden (Ma), Oxford, Blackwell Publ.
Funck, B., 1996, Beobachtungen zum Begriff des herrscherpalastes und seiner machtpolitischen Funktion im helle¬nis¬tischen Raum. Prolegomena zur Typologie der hellenistischen Herrschaftssprache’, in G. Brands and W. Hoepfner (Hrsg.), Basileia. Die Paläste der hellenistischen Könige, Mainz, von Zabern, 44-55.
Hall R. W., 2004, Plato. Political Thinkers, London, New York, Routledge.
Herrman G., 2000, The Rock Reliefs of Sasanian Iran, in MIPSP, 35-45.
Justi F., 1895, Iranisches Namenbuch, Marburg, N.G. Elwert’sche Verlagsbuchhandlung.
Kerényi K., 1996, Dionysos: Archetypal Image of Indestructible Life, Princeton, UP, 290-314.
Keaveney A., 1981, Roman Treaties with Parthia circa 95-circa 64 B.C., American Journal of Philology, 102/2, 195-212.
Konstan D., 1997, Friendship in the Classical World, Cambridge, UP.
Luce J. V., 1988, Greek Science in its Hellenistic Phase Hermathena, 145/1, 23-38.
Larson J., 2007, Ancient Greek Cults: A Guide, New York and London, Routledge Taylor and Francis Group, 117-42.
Laskarēs N. I., 1923, Theatrikon Lexicon (Gallo-Ellēnikon), Athens, 163-164, s.v. Histoire.
MacDermot B.C., 1954, Roman Emperors in the Sasanian Reliefs, Journal of Roman Studies, 44, 76-80.
Mackenzie, Howell R., 1989, The Sasanian Rock Reliefs at Naqsh-i Rustam, Naqsh-i Rustam 6, The Tri-umph of Shapur I (Berlin, Dietrich Reimer).
Marincola J., 2013, Polybius, Plutarch, and Tragic History: Reconsider¬a¬tion, in PW, 78-80.
Marshall A. J., 1968, Friends of the Roman People, American Journal of Philology, 89/1, 39-55.
Mikalson J. D., 2007, Greek Religion: Continuity and Change in Hellenistic Period, in GR, 208-222.
Momigliano A., 1992, Tribuni Plebis, in OCD, 1092.
Mossman J. M., 1998, Tragedy and Epic in Plutarch’s Alexander, The Journal of Hellenic Studies, 108, 83-93.
Murray O., 1990, Sympotic History, in O. Murray (ed.), Sympotica: A Symposium on the Symposion, Oxford, UP.
Murray O., 1996, Helle¬nis¬tic Royal Symposia, in AHK, 15-27.
Mossman J. M., 1998, Tragedy and Epic in Plutarch’s Alexander, Journal of Hellenic Studies 108/1, 83-93.
Neumann H., 1894, Amicus Populi Romani, in RE, 1832-1834.
Neusner J., 1963, Parthian Political Ideology, Iranica Antica, 3, 40-59.
North J. A., 2010, The Constitution of the Roman Republic, in CCRR, 256-277.
Papadi D., 2008, Moralia in the Lives: Tragedy and Theatricality in Plutarch’s Pompey, in N. Anastasios, N. Anastasios G. (eds), The Unity of Plutarch’s Work: ‘Moralia’ in the ‘Lives’, features of the ‘Lives’ in the ‘Moralia’, Berlin, New York, de Gruyter, 111-123.
Rawson E., 1982, Crassorum Funera, Latomus, 41/3, 540-549.
Rebenich S., 2001, Historical Prose, in HCRHP, 265-338.
Rehm R., 1994, Greek Tragic Theatre, London, New York, Routledge.
Roberts D. H., 2005, Beginnings and Endings, in CGT, 136-148.
Russel J. W., 1982, Zoroastrian Problems in Armenia, in Th. Samuelian (ed.), Classical Armenia Culture, Pennsylvania, UP, 1-7.
Russell, J. W., 1987, Zoroastrianism in Armenia, Cambridge (Ma), Harvard UP.
Sampson G. G., 2008, The Defeat of Rome: Crassus, Carrhae and Invasion of the East, New York, Casemate Press.
Sandbach F. H., 1992, Menander, OCD, 669-670.
Santangelo F., 2006, The Impact of Sulla on Italy and the Mediterranean, Ph.D. Thesis, Ann Arbor, MI, ProQuest LLC.
Саркисян Г. Х., 1955, Градостроительство в Армении при Тигране II и вопрос о переселении чужестранцев, Известия АН Арм. ССР. Общественные науки, 2, 43-64.
Seager R., 2002, Pompey the Great, Malden (Ma), Oxford, Blackwell.
Shahbazi A. Sh., 1990, Carrhae, in E. Yarshater (ed.), Encyclopaedia Iranica, New York: Mazda Press, 5/1, 9-13.
Sherwin-White A. N., 1984, Roman Foreign Policy in the East, 168 BC. to AD. 1, London Duckworth.
Schofield M., 1999, Social and Political Thought, in CHHP, 1999, 760-769.
Shorey P., 1921, Τύχη in Polybius, Classical Philology, 16/3, 280-283.
Smith B. H., 1968, Poetic Closure: A Study of How Poems End, Chicago, UP, 10-14.
Smith R., 1993, Kings and Philosophers, in II, 1993, 202-211.
Stark F., 2012, Rome on the Euphrates: The Story of a Frontier, New York: Tauris Parke Paperbacks.
Ստեփանյան Ա., 2012, Պատմության կերպափոխությունները Մեծ Հայքում․ Արտաշիսյան դարաշր¬ջան, Երևան, Ս. Խա¬չենց–Պրինթինֆո:
Stepanyan A., 2015, Relations between Tragedy and Historical Experience in Plutarch (Crassus, 33), The Journal of the Society for Armenian Studies, 24, 112-123.
Stepanyan A., 2018, Westernization in Hellenistic and Early Medieval Armenia. History and Historical Texts, Yerevan, Printinfo.
Stepanyan A., Minasyan L., 2018, From War to Peace. Euphrates Frontier in 60-s AD., in M. A. Jankovič and V. D. Mihajlovič (eds.), Reflections on Roman Imperialism, Cambridge, Scholars Publ., 335-345.
Stevens K., 2019, Between Greece and Babylonia: Hellenistic Intellectual History in Cross-Cultural Perspective, Cambridge UP, 1-32.
Strootman R., 2007, The Hellenistic Court. Court Culture, Ceremonial, and Ideology in Greece, Egypt and the Near East, 336-30 BCE (Pproeftschrift ter verkrijging de grad von doctor), Utrecht UP.
Strootman R., 2011, Kings and Cities in the Hellenistic Age, in PCGC, 141- 154.
Storey I. C., Allan A. A., 2005, A Guide to Ancient Greek Drama, Malden and Oxford, Blackwell.
Taplin O., 2005, Greek Tragedy in Action, Oxford, UP.
Tarn W.W., 1952, Hellenistic Civilization, 3d ed., Cleveland, New York, Meridian Books.
Thompson D. J., 2006, The Hellenistic Family, in CCHW, 93-112.
Traina G., 2010, Teatro Greco nell’ Armenia Antica, in E. Migliario et al. (eds), Societа indigene e cultura Gre¬co¬¬ro¬¬mana, ed., et al., Rome, L’Erma di Bretschneider, 95-102.
Vernant J.-P., 1990, The Tragic Subject: Historicity and Transhistoricity, in MTAD, 237-247.
Vernant J.-P., 1990, The Masked Dionysus of Euripides’ Bacchae, in MTAG, 381-415.
von Ungern-Sternberg J., 2004, The Crisis of the Republic, in CCRR, 78- 100.
Walbank F. W., 1985, History and Tragedy, in F. W. Walbank, Selected Papers: Studies in Greek and Roman History and Historiography, Cambridge, UP.
Wecowski M., 2014, The Rise of the Greek Aristocratic Banquet, Oxford, UP.
Wiles D., 1987, Tragedy in Action, Cambridge, UP.
Zadorojniy A. V., 1997, Tragedy and Epic in Plutarch’s ‘Crassus’, Hermes, 125/2, 169-182.
Ziegler K.-H., 1964, Die Beziehungen zwischen Rom und dem Partherreich. Ein Beitrag zur Geschichte des Vӧlkerrechts, Wiesbaden, Vrlg. F. Steiner․
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2024 Albert Stepanyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
