ԴԵՌԱՀԱՍՆԵՐԻ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՄԵԹՈԴԱԲԱՆԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿ
Բանալի բառեր:
դեռահաս, սոցիալականացում, ինքնաարդյունավետություն, կայունություն, լավատեսություն, հարմարվողականություն, հոգեբանական ռեսուրսներ, հոգեբանական գնահատումԱմփոփում
Սույն տեսական ուսումնասիրությունը նվիրված է դեռահասների սոցիալական ադապտացիայի և ինքնության ձևավորման գործում կայունության, ինքնաարդյունավետության, հույսի, նպատակասլացության, լավատեսության, կենսունակության և հարմարվողականության համալիր վերլուծությանը: Հիմք ընդունելով ժամանակակից փորձարարական հետազոտությունների արդյունքները՝ սույն հոդվածը փաստում է, որ նշված կոնստրուկտները, հանդիսանալով հիմնական հոգեբանական ռեսուրսներ, նպաստում են ադապտիվ կոպինգի և սոցիալական կարողությունների զարգացմանը, ինչպես նաև խթանում են անձի հոգեբանական բարեկեցությունը։ Հարմարվողականությունն այս համատեքստում դիտարկվում է որպես երկակի գործառույթ իրականացնող մեխանիզմ, որը մի կողմից խթանում է սոցիալական խմբերում ինտեգրումը, իսկ մյուս կողմից՝ խմբի ներսում բացասական ազդեցությունների հետևանքով, առաջացնում է թերապտիվ վարքի ռիսկ։ Աշխատանքում ներկայացված արդյունքներն ընդգծում են վերոնշյալ հոգեբանական հատկանիշների նպատակային զարգացման կարևորությունը կրթական և զարգացնող ծրագրերում՝ դեռահասների հաջող սոցիալական ինտեգրումը խրախուսելու նպատակով։
Ուսումնասիրության շրջանակներում ներկայացվում է ներառական-կոնցեպտուալ մոդել, որտեղ անձնական ռեսուրսները, մոտիվացիոն գործոնները և սոցիալական-կարգավորող մեխանիզմները դինամիկ փոխազդեցության արդյունքում պայամանավորում են սոցիալականացման արդյունքները։ Հետազոտության հիմնական շեշտադրումներից է դեռահասության շրջանում հոգեբանական ռեսուրսների գնահատման մեթոդաբանական մոտեցումների մանրակրկիտ հիմնավորման կարևորությունը։ Աշխատանքում կատարված վերլուծությունը թույլ է տալիս որոշել և դուրս բերել դեռահասների անձնական կոնստրուկտները գնահատելու արդյունավետ հոգեբանական գործիքակազմը։
Ներբեռնումներ
Հղումներ
1. Asriyan, E., Karapetyan, N., & Samokhvalova, A. Comparative analysis of the level of psychological well-being among RF and RA students. Wisdom, 2022, 21(1), 39–43. https://doi.org/10.24234/wisdom.v21i1.686
2. Blakemore, S.-J., & Mills, K. L. Is adolescence a sensitive period for sociocultural processing? Annual Review of Psychology, 2014, 65, 187–207. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010213-115202
3. Ciarrochi, J., Heaven, P. C. L., & Davies, F. The impact of hope, self-esteem, and attributional style on adolescents’ school grades and emotional well-being: A longitudinal study. Journal of Research in Personality, 2007, 41(6), 1161–1178. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2007.02.001
4. Duckworth, A. L., Peterson, C., Matthews, M. D., & Kelly, D. R. Grit: Perseverance and passion for long-term goals. Journal of Personality and Social Psychology, 2007, 92(6), 1087–1107. https://doi.org/10.1037/0022-3514.92.6.1087
5. Francisco, R., Branquinho, C., Noronha, C., Moraes, B., Rodrigues, N. N., & Gaspar de Matos, M. Life satisfaction and risk of depression: The role of adolescents’ social-emotional skills. Revista de Psicología Clínica con Niños y Adolescentes, 2025, 12(2), 80–89. https://doi.org/10.21134/rpcna.2025.12.2.1
6. Galstyan, A., et al. Psychological Assessment Toolkit: Educational Manual. Yerevan State University Publishing House, 2024, 236 p.
7. Rambod, M., Hamidizadeh, S., Bazrafshan, M. R., & Parviniannasab, A. M. Risk and protective factors for resilience among adolescents and young adults. BMC Psychology, 2023. https://link.springer.com/article/10.1186/s40359-023-01268-2?utm_source
8. Richards, K. A. R., & Gordon, B. Socialisation and learning to teach using the teaching personal and social responsibility approach. Asia-Pacific Journal of Health, Sport and Physical Education, 2017, 8(1), 19–38. https://doi.org/10.1080/18377122.2016.1272424
9. Sabouripour, F., Roslan, S., Ghiami, Z., & Memon, M. A. Mediating role of self-efficacy in the relationship between optimism, psychological well-being, and resilience among Iranian students. Frontiers in Psychology, 2021, 12, 675645. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.675645
10. Sagone, E., & De Caroli, M. E. Resilience and perceived self-efficacy in life skills from early to late adolescence. International Journal of Adolescence and Youth, 2020, 25(1). https://doi.org/10.1080/02673843.2020.1771599
11. Schwarzer, R. Self-Efficacy: Thought Control of Action. Taylor & Francis, 1992. https://doi.org/10.4324/9781315800820
12. Soto, C. J., Napolitano, C. M., Sewell, M. N., Yoon, H. J., & Roberts, B. W. An integrative framework for conceptualizing and assessing social, emotional, and behavioral skills: The BESSI. Journal of Personality and Social Psychology, 2022, 123(1), 192–222. https://doi.org/10.1037/pspp0000401
13. Steinberg, L., & Monahan, K. C. Age differences in resistance to peer influence. Developmental Psychology, 2007, 43(6), 1531–1543. https://doi.org/10.1037/0012-1649.43.6.1531
14. Usán Supervía, P., Salavera Bordás, C., Juarros Basterretxea, J., & Latorre Cosculluela, C. Influence of psychological variables in adolescence: The mediating role of self-esteem in the relationship between self-efficacy and satisfaction with life in senior high school students. Social Sciences, 2023, 12(6), 329. https://doi.org/10.3390/socsci12060329
15. Voskanyan, K. V., Papoyan, S. A., et al. Adaptation and validation of the Psychological Capital Questionnaire (PCQ) in Armenian language (a pilot study). Modern Psychology Scientific Bulletin, YSU, 2021, 2(9), 365–370.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Emma Sargsyan, Hrant Avanesyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
