ՓԱԽՍՏԱԿԱՆ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻ ԻՆՏԵԳՐԱՑՄԱՆ ՏԵՍԱԿԱՆ ՌԵՍՈՒՐՍԱՅԻՆ ՄՈԴԵԼԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ
DOI:
https://doi.org/10.46991/SBMP/2024.7.2.044Բանալի բառեր:
փախստականների ինտեգրում, ինտեգրման մոդելներ, պարտադրանք, սուբյեկտիվ բարեկեցություն, երիտասարդ փախստականներ, իրավունքներ և քաղաքացիություն, ժամանակի հեռանկարԱմփոփում
2023 թվականին ավելի քան 100.000 արցախցիներ ստիպված եղան լքել իրենց տները և բռնի տեղահանվել Հայաստանի Հանրապետություն։ Բռնի տեղահանվածների հարմարումը նոր միջավայրին և հասարակության մեջ ինտեգրումը այսօր մեր առջև ծառացած առաջնային հետազոտական խնդիրներից է: Արցախցիների հարմարվողականության և ինտեգրման գործընթացն օժտված է առանձնահատկություններով, որոնք պայմանավորված են մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոններով Գիտության մեջ և պրակտիկայում մշակվել են փախստականների ինտեգրման մի քանի հայեցակարգային մոդելներ: Հոդվածում մենք ներկայացրել և քննարկել ենք դրանցից մի քանի առանցքային մոդելներ: Հաշվի առնելով, որ Արցախցիների բռնի տեղահանությունը, ի տարբերություն առկա շատ օրինակների, այնուամենայնիվ կրում է որոշ յուրահատկություններ, ինչպես նաև չկան փախստական ուսանողների ինտեգրման ունիվերսալ մոդելներ, մենք մշակել և առաջադրել ենք փախստական ուսանողների ինտեգրման ռեսուրսային տեական մոդել: Սույն մոդելում մենք առանձնացրել ենք անձնային և միջավայրային գործոններ, որոնք բեկվելով փախստականի անձի ռեսուրսային հիմքի մեջ, պայմանավորում են ինտեգրման արդյունավետությունը:
Անձնային գործոնների շարքում մենք դիտարկում ենք գործոնների երկու խումբ. Առաջինը սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական գործոնների խումբն է։ Անձնային գործոնների երկրորդ խումբը հոգեբանականն է, որտեղ դիտարկում ենք ընկալումները և հնարավոր ռիսկերի և վտանգների ընկալումն ու գնահատումը: Միջավայրային գործոնները ներառում են փախստականների մասնակցությունը և քաղաքացիությունն ու անձի իրավունքները: Մեր առաջարկած մոտեցման համաձայն՝ այս գործոններն բեկվում են են փախստականի անձի ռեսուրսային միջավայրում: Ըստ մեր մոտեցման՝ ուսանողների ռեսուրսային միջավայրի առանցքը մարդու ժամանակային հեռանկարն է, ինչպես նաև կարևորում ենք կրթական գործընթացում լինելը որպես ինտեգրման գործընթացի կարևորագույն ռեսուրս։ Հաջորդ ռեսուրսը մարդու սեփական բարեկեցության մակարդակի ընկալումն ու գնահատումն է:
Հղումներ
Ager A. (1999). Perspectives on the refugee experience. In A. Ager (Ed.), Refugees: Perspectives on the experience of forced migration (pp. 1-23). New York, NY: Continuum.
Ager A., & Strang A. (2008). Understanding integration: A conceptual framework. Journal of Refugee Studies, 21(2), 166-191. DOI: 10.1093/jrs/fen016
Amjahid M. (2015). Die Kraft der Bilder: Die Kehrseite der Willkommenskultur. [The power of images: The dark side of the welcome culture]. In A. Reschke (Ed.), Und das ist erst der Anfang: Deutschland und die Flüchtlinge [And that is only the beginning: Germany and the refugees]. Reinbek, Germany: Rowohlt.
Arends-Tóth J. & van de Vijver F. J. R. (2004). Domains and dimensions in acculturation: Implicit theories of Turkish-Dutch. International Journal of Intercultural Relations, 28(1), 19-35. DOI: 10.1016/j.ijintrel.2003.09.001
Arnetz, J. Rofa, Y. Arnetz, B. Ventimiglia, M. & Jamil H. (2013). Resilience as a protective factor against the development of psychopathology among refugees. Journal of Nervous and Mental Disease, 201(3), 167–172 DOI: 10.1097/NMD.0b013e3182848afe
Aron, A. (1992). Applications of psychology to the assessment of refugees seeking political asylum. Applied Psychology: An International Review, 41(1), 77-91. DOI: 10.1111/j.1464-0597.1992.tb00687.x
Bean, T., Derluyn, I., Eurelings-Bontekoe, E., Broekaert, E., & Spinhoven, P. (2007). Comparing psychological distress, traumatic stress reactions, and experiences of unaccompanied refugee minors with experiences of adolescents accompanied by parents. Journal of Nervous and Mental Disease, 195, 288-297. DOI: 10.1097/01.nmd.0000243751.49499.93
Beirens, H., Hughes, N., Hek, R., & Spicer, N. (2007). Preventing social exclusion of refugee and asylum seeking children: Building new networks. Social Policy & Society, 6(2), 219-229 DOI: 10.1017/S1474746406003484
Berry, J. W. (1997). Immigration, acculturation, and adaptation. Applied Psychology: An International Review, 46(1), 5-34. DOI: 10.1080/026999497378467
Berry, J.W. (1980) Acculturation as varieties of adaptation. In: Padilla, A., Ed., Acculturation: Theory, Models and Findings, Westview, Boulder, 9-25,
Bond L, Giddens A, Cosentino A, Cook M, Hoban P, Haynes A, Scaffidi L, Dimovski M, Cini E, Glover S. Changing cultures: enhancing mental health and wellbeing of refugee young people through education and training. Promot Educ. 2007; 14(3):143-9.
Brannan, S., Campbell, R., Davies, M., English, V., Mussell, R., & Sheather, J. C. (2016). The Mediterranean refugee crisis: Ethics, international law and migrant health. Journal of Medical Ethics, 42(4), 269-270. DOI: 10.1136/medethics-2016-103444
Brough, M., Gorman, D., Ramirez, E., & Westoby, P. (2003). Young refugees talk about well-being: A qualitative analysis of refugee youth mental health from three States. Australian Journal of Social Issues, 38(2), 193-208. DOI: 10.1002/j.1839-4655.2003.tb01142.x
Castles, S. (2003). Towards a sociology of forced migration and social transformation. Aron, 1992 Sociology, 37(1), 13-34. DOI: 10.1177/0038038503037001384
Chapman, R., & Calder, A. (2002). Starting Over: Young refugees talk about life in Britain. London: The Prince's Trust. 20p.
Dumont, M., & Provost, M. A. (1999). Resilience in adolescents: Protective role of social support, coping strategies, self-esteem, and social activities on experience of stress and depression. Journal of Youth and Adolescence, 28(3), 343-363. DOI: 10.1023/A:1021637011732
Echterhoff, G., Hellmann, J. H., Back, M. D., Kärtner, J., Morina, N., & Hertel, G. (2020). Psychological Antecedents of Refugee Integration (PARI). Perspectives on Psychological Science, 15(4), 856–879. DOI: 10.1177/1745691619898838
Favell Adrian, Philosophies of Integration: Immigration and the Idea of Citizenship in France and Britain, London: Basingstoke, Macmillan ; Centre for Research in Ethnic Relations, University of Warwick, 1998
Hayrapetyan D. (2011) Subjective assessment of time as psychodiagnostic criteria of decision making. Armenian Jurnal of Mental Health, vol 2 (suppl 1). p. S76
Hayrapetyan D., Amiraghyan A. (2019) The Study of Monetary Behavior in The Context of Personal Time Conception and Time Orientation. «Արդի հոգեբանություն» գիտական հանդես #2 (5), 2019թ., էջ. 10-17 DOI: 10.46991/SBMP/2019.2.2(5).010
Kurtz M.V., (2010) Pedagogical factors and barriers to the development of self-actualization abilities of students in educational activities,. 23.
O’Sullivan, K., & Olliff, L. (2006). Settling in: Exploring good settlement for refugee young people in Australia: Policy paper: December 2006. Melbourne, Australia: Centre for Multicultural Youth Issues.
Penninx and Garcés-Mascareñas (2016) The Concept of Integration as an Analytical Tool and as a Policy Concept In book: Integration Processes and Policies in Europe. P. 11-29 DOI: 10.1007/978-3-319-21674-4_2
Olliff, L., & Couch, J. (2005). Pathways and Pitfalls: The Journey of Refugee Young People In and Around the Education System in Greater Dandenong, Victoria. Youth Studies Australia, 24(3), 42-46.
Schmeidl, S. (1997). Exploring the causes of forced migration: A pooled time-series analysis, 1971-1990. Social Science Quarterly, 78(2), 284-308.
Seidle & Joppke, Immigrant integration in federal countries. Volume 2 in the series Thematic Issues in Federalism 2012
UNHCR. (2005). Protecting Refugees: New resettlement programmes. Geneva: United Nations High Commissioner for Refugees.
Valtonen, K. (1994). The adaptation of Vietnamese refugees in Finland. Journal of Refugee tudies, 7(1), 63-78. DOI: doi.org/10.1093/jrs/7.1.63
Valtonen, K. (2004). From the margins to the mainstream: Conceptualizing refugee settlement processes. Journal of Refugee Studies, 17(1), 70-96. DOI: doi.org/10.1093/jrs/17.1.70
VFST. (1996). Guide to working with young people who are refugees. Melbourne: Victorian Foundation for Survivors of Torture.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2024 Davit Hayrapetyan, Anna Hakobjanyan, Narine Mirzoyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
