Ardi hogebanut'yun
P-ISSN: 2579-2504
E-ISSN: 2738-2664
Հտ․ 7 No. 2(15) (2024)
Articles
-
Articles
ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԴԵՐԸ ԱՇԽԱՏԱԿԻՑՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԱԿԱՆ ՃԳՆԱԺԱՄԵՐԻ ԸՆԿԱԼՄԱՆ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏՈՒՄ (ՀՀ ԱՇԽԱՏԱՇՈՒԿԱՅԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ)
ԱբստրակտՎերջին տարիներին կազմակերպությունում հոգեբանական անվտանգության դերը գտնվում է հեղինակների (A. Edmondson(1999, 2014, 2019); A.Carmeli, D. Brueller, J. Dutton(2008); A. Carmeli, R. Reiter-Palmon, E. Ziv(2010); W.A. Kahn(1990); B. Sanner, J. Bunderson(2013)) և ղեկավարների ուշադրության կենտրոնում։ Այն էական ազդեցություն է ունենում կազմակերպության մի շարք գործընթացների վրա։ Հետազոտական աշխատանքի նպատակն է ուսումնասիրել հոգեբանական անվտանության հնարավոր ազդեցությունը աշխատակցի կողմից կազմակերպական ճգնաժամերի ընկալման և դրանց հաղթահարման գործընթացում աջակցելու պատրաստակամության վրա։ Համաձայն հետազոտության արդյունքների, այս երկու փոփոխականների միջև առկա է դրական կորելյացիա` փոխհարաբերություն, որի դեպքում մի փոփոխականի մեծացումը հանգեցնում է մյուսի մեծացմանը։ Արդյունքում հոգեբանական ավելի անվտանգ միջավայրում աշխատակիցներն ավելի դրական վերաբերմունք ունեն կազմակերպական ճգնաժամերին և պատրաստակամ են աջակցելու կազմակերպությանը դրանց հաղթահարման գործընթացում։ Այս գիտելիքի կիրառումը հնարավորություն կտա կազմակերպության ղեկավար անձնակազմին կառավարման արդյունավետ մոտեցումներ մշակել նախաճգնաժամային և ճգնաժամային իրավիճակներում անձնակազմի կառավարման և աշխատակիցների ներգրավվածության բարձր մակարդակի պահպանման համար։
ՀղումներAghuzumtsyan R․ V․, Papoyan V․ R․, Galstyan A․ S․, Muradyan Ye․ B․, Sargsyan D․ Yu․, Amiryan Ts․ S․ (2015) «Andzi kensagortsuneutyan hogebanakan anvtangutyun» kolektiv menagrutyun(arm.), Yer., YSU pub., 142p.
Aghuzumtsyan R. V., Petrosyan L. H., Khachatryan A. R., Bdoyan L. N․, «Karavarchakan gortsuneutyan hogebanakan anvtangutyun»(arm.)- .Yer.: PAA RA, 2017.- 91-100
Galstyan A․ S., Matematikakan vichakagrutyan metodnery hogebanakan hetazotutyunnerum(arm.), Yerevan, 2015․ 109 p.
Gladkov N. I., Ponyatiye i tipologiya krizisa, «Nauchno-prakticheskiy elektronnyy zhurnal Alleya Nauki» №6(22), 2018
Edmondson Amy, The Fearless Organization: Creating Psychological safety in the workplace for learning, innovation and growth. Hoboken, New Jersey : John Wiley & Sons, Inc., [2019], 258 p.
Edmondson Amy, 1999, “Psychological Safety and Learning Behavior at Work Teams”, Administrative Science Quarterly 44(2): 350-383.
Kahn W. A., Psychological conditions of personal engagement and disengagement at work. Academy of Management Journal, 33(4), 692-724.
Kulpers S., Wolbers J., Organizational and Institutional Crisis management, March 2021, https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190228637.013.1611 /
Snedaker S., Business Continuity and Disaster Recovery for IT professionals., Elsever Inc., 2007.
-
Articles
ԽԱՂԱՂ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ՄՈՏ ՀԱՐՄԱՐՄԱՆ ՄԵԽԱՆԻԶՄՆԵՐԸ ՄՇՏԱԿԱՆ ԷՔՍՏՐԵՄԱԼ ՍԹՐԵՍԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ
ԱբստրակտՀոդվածը վերաբերում է խաղաղ բնակչության հարմարման վերլուծությանը երկարատև և շարունակական հոգեկան տրավմատիկ սթրեսի պայմաններում, որը պատճառված է զինված կոնֆլիկտներով։ Աշխատանքի արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ գոյություն ունեցող բազմաթիվ հետազոտությունները կենտրոնացած են զինվորների և վետերանների ադապտացիայի ուսումնասիրության վրա, ինչը ստեղծում է բացթողում քաղաքացիների հարմարման գործընթացների ընկալման մեջ, որոնք գտնվում են մշտական սթրեսի պայմաններում։
Հոդվածում քննարկվում են այն ուսումնասիրությունները, որոնք նվիրված են խաղաղ բնակչության ադապտացիայի և կենսունակության հարցերին շարունակական սթրեսի պայմաններում։ Գրականության ակնարկի արդյունքները հաստատում են, որ տրավմատիկ իրադարձությունների ազդեցության տևողությունը կարևոր գործոն է, որը որոշում է ադապտացիայի և կայունության մակարդակը։ Նաև նշվում է, որ երկարատև էքստրեմալ գործոնների ազդեցությունը կումուլյատիվ ազդեցություն է ունենում հոգեկան բարեկեցության վրա՝ ավելացնելով դեպրեսիայի, տագնապային խանգարումների զարգացման ռիսկը և նվազեցնելով դիմադրողականությունը։
Հոդվածում շեշտվում է խաղաղ բնակիչների հարմարման գործընթացին նվիրված հետազոտությունների պակասը և հիմնավորում է այս ոլորտում հետագա գիտական աշխատանքների իրականացման անհրաժեշտությունը։ Սա թույլ կտա ավելի ամբողջական հասկանալ ադապտացիայի գործընթացները երկարատև էքստրեմալ ազդեցության պայմաններում և մշակել արդյունավետ հոգեբանական աջակցման ծրագրեր հակամարտության գոտում բնակվող քաղաքացիների համար։ՀղումներAntipov, V.V. Psikhologicheskaya adaptatsiya k ekstremal'nym situatsiyam / V.V. Antipov. – M.: VLADOS PRESS, 2002. – 176 s
Akhmedova, KH.B. Izmeneniya lichnosti pri posttravmaticheskom stressovom rasstroystve: po dannym obsledovaniya mirnogo naseleniya, perezhivshego voyennyye deystviya: dis. … dokt. psikhol. nauk: 19.00.04 / KH.B. Akhmedova. – M., 2004. – 304 s.
Karayani, A.G., Karayani, Yu.M. Psychological aid to servicemen during the World War I // Scientific and educational problems of civil defense. - 2014. - No. 2. - P. 101-110.
Krasil'nikov G.T., Narov M.Yu. (2003) Predisponiruyushchie faktory PTSR [Predisposing factors of PTSD]. In: Materialy Vserossiiskoi nauchno-prakticheskoi konferentsii «Aktual'nye voprosy okhrany psikhicheskogo zdorov'ya naseleniya promyshlenno razvitykh regionov Rossii [Materials of the All-Russian scientific-practical conference: Topical issues of mental health protection of the population of industrially developed regions of Russia]. Kemerovo, 2003.
Lebedev, V.I. Lichnost' v ekstremal'nykh usloviyakh / V.I. Lebedev. – M.: Politizdat, 2005. – 304 s.
Nabiullina, R.R., Tukhtarova, I.V. Mekhanizmy psikhologicheskoy zashchity i sovladaniya so stressom (opredeleniye, struktura, funktsii, vidy, psikhoterapevticheskaya korrektsiya): ucheb. posobiye / R.R. Nabiullina, I.V. Tukhtarova. – Kazan', 2003.
Khazhuyev, I.S. Osobennosti zashchitno-sovladayushchego povedeniya lits, perezhivshikh psikhotravmiruyushchiye sobytiya, v usloviyakh dlitel'noy chrezvychaynoy situatsii // Vestnik GUU. – 2013. – №5. – S. 309-312.
Eshel, Y., & Kimhi, S. (2016). Determinants of individual resilience following missile attacks: A new perspective. Personality and Individual Differences, 95, 190-195. https://doi.org/10.1016/j.paid.2016.02.052.
Galatzer-Levy, I.R., Huang, S.H., & Bonanno, G.A. (2018). Trajectories of resilience and dysfunction following potential trauma: A review and statistical evaluation. Clinical Psychology Review, 63, 41-55. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2018.05.008.
Kimhi, S., Eshel, Y., & Bonanno, G.A. (2020). Resilience protective and risk factors as prospective predictors of depression and anxiety symptoms following intensive terror attacks in Israel. Personality and Individual Differences, 159, 109864. https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.109864.
Kimhi, S., Marciano, H., Eshel, Y., & Adini, B. (2024). Measuring national resilience: Israel in the first week of the Gaza war. International Journal of Intercultural Relations, 102, 102018. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2024.102018.
Shapira, S., Cohen, O., & Aharonson-Daniel, L. (2020). The contribution of personal and place-related attributes to the resilience of conflict-affected communities. Journal of Environmental Psychology, 72, 101520. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2020.101520.
Wang, S., Barrett, E., Hsiao-Rei Hicks, M., Martsenkovskyi, D., Holovanova, I., Marchak, O., Ishchenko, L., Haque, U., & Fiedler, N. (2024). Associations between mental health symptoms, trauma, quality of life and coping in adults living in Ukraine: A cross-sectional study a year after the 2022 Russian invasion. Psychiatry Research, 339, 116056. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2024.116056.
-
Articles
ՄԱՆԿԱԿԱՆ ՆԿԱՐՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՄԵՔԵՆԱՅԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ԳՈՐԾԻՔՆԵՐԻ ԿԻՌԱՐՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
ԱբստրակտՀոդվածում վերլուծված են երեխաների հոգեբանական վիճակի ուսումնասիրման պրոյեկտիվ մեթոդների օգտագործման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ներկայացված է նկարների հոգեբանական գնահատման համար մեքենայական ուսուցման գործիքների ներդրման պիլոտաժային փորձ: Այս հարցերը պետք է համակողմանի դիտարկվեն, քանի որ հոգեբանական գնահատման մեթոդների մեծ մասը և, մասնավորապես, պրոյեկտիվ մեթոդիկաները ունեն հուսալիության և վալիդության հատուկ չափանիշներ, ինչպես նաև պահանջում են հատուկ պատրաստվածություն և մասնագիտական իրավասություն դրանց մեկնաբանման համար: Հետազոտական նախագծի նպատակն է օգտագործել թվայնացված նկարները, որոնք ստեղծվել են Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված երեխաների կողմից՝ որպես գործիք՝ բացահայտելու և գնահատելու նրանց հոգեբանական վիճակը՝ օգտագործելով մեքենայական ուսուցման մեթոդները: Մենք կարծում ենք, որ այս մոտեցումը կարող է արժեքավոր տեղեկատվություն տրամադրել կոնֆլիկտներից տուժած երեխաների հոգեբանական բարեկեցության մասին և կարող է ծառայել որպես ախտորոշիչ գործիք տնտեսական և հումանիտար ճգնաժամի ժամանակ: Հոգեբանական գնահատման ժամանակ հատկանիշի բացահայտման մոտեցումը սահմանում է հիմնական տեսողական տարրերը, ինչպիսիք են օբյեկտի չափը, գույնը և տարածական հարաբերությունները, որոնք պատկերացում են տալիս հուզական և ճանաչողական վիճակների մասին: Այսպիսով, մեքենայական ուսուցման մեթոդների կիրառումը և, մասնավորապես, առանձնահատկությունների դուրսբերումը, դասակարգումը, կլաստերավորումը և Լեզուների մեծ մոդելների օգտագործումը առաջարկում է փոխակերպիչ մոտեցում երեխաների նկարների հոգեբանական գնահատմանը: Օգտագործելով Նեյրոնային ցանցերը՝ առանձնահատկությունների դուրսբերման համար, այս մոդելները կարող են ավտոմատ կերպով հայտնաբերել կարևոր տեսողական տարրեր, ինչպիսիք են գծի ինտենսիվությունը, ձևի համամասնությունները, գույների օգտագործումը և խորհրդանշական առարկաները: Այս ավտոմատացված պրոցեսը նվազեցնում է ավանդական ձեռքով մեկնաբանության հետ կապված սուբյեկտիվությունը և փոփոխականությունը՝ բարձրացնելով գնահատումների ճշգրտությունն ու մասշտաբայնությունը: Բացի այդ, դասակարգման և կլաստերավորման ալգորիթմները տրամադրում են երեխաների նկարները խմբավորելու կառուցվածքային եղանակներ՝ հիմնված նմանատիպ հոգեբանական թեմաների վրա, ինչը թույլ է տալիս ավելի օբյեկտիվ վերլուծություն իրականացնել:
Հղումներ1. Ani Zlateva, How to Read Children’s Drawings. Centre for Resilience and Socio-Emotional Health, University of Malta, 2019. 184 p.
2. Auerbach, J. S. (1999). Psychoanalysis and Projective Testing: A Review of The Interpretation of Psychological Tests. Journal of Personality Assessment, 72(1), 147–163. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa7201_10
3. Caymaz, G. F. Y., Türkdoğdu, H., Edgü, E., & Karaş, N. (2018). An analysis of Primary school-aged children’s drawings and their play area preferences. US-China Education Review, 8(5), 221-232. doi: 10.17265/2161-6248/2018.05.004
4. Chris Piotrowski, Use of Projective Techniques with Children: A Review of Contemporary Research Studies. SIS J. Proj. Psy. & Ment. Health (2024) 31: 2, 76-84
5. Drysdale, A. T., Grosenick, L., Downar, J., Dunlop, K., Mansouri, F., Meng, Y., ... & Etkin, A. (2017). Resting-state connectivity biomarkers define neurophysiological subtypes of depression. Nature Medicine, 23(1), 28-38.
6. Dwyer, D. B., Falkai, P., & Koutsouleris, N. (2018). Machine learning approaches for clinical psychology and psychiatry. Annual Review of Clinical Psychology, 14, 91–118.
7. Eitz, M., Hays, J., & Alexa, M. (2012). How do humans sketch objects? ACM Transactions on Graphics (TOG), 31(4), 1-10.
8. Frank, L. K. (1939). Projective Methods for the Study of Personality. The Journal of Psychology, 8(2), 389–413. https://doi.org/10.1080/00223980.1939.9917671;
9. Gal, A., Schur, Y., Nevo, E., & Gan, D. (2023). Using drawings and explanations based on attentive teaching as a means for understanding the social-ecological systems concept. Environmental Education Research, 29(2), 287-307.
10. He, K., Zhang, X., Ren, S., & Sun, J. (2016). "Deep residual learning for image recognition." Proceedings of the IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition (CVPR).
11. Horowitz, R., & Murphy, L. B. (1938). Projective Methods in the Psychological Study of Children. The Journal of Experimental Education, 7(2), 133–140. https://doi.org/10.1080/00220973.1938.11010124
12. Ivanovici, M., Richard, N., Paulus, D. (2013). Color Image Segmentation. In: Fernandez-Maloigne, C. (eds) Advanced Color Image Processing and Analysis. Springer, New York, NY.
13. Jocher, G., Chaurasia, A. and Qiu, J. (2023) YOLO by Ultralytics. https://github.com/ultralytics/ultralytics
14. Kisiel, C.L., Fehrenbach, T., Torgersen, E. et al. Constellations of Interpersonal Trauma and Symptoms in Child Welfare: Implications for a Developmental Trauma Framework. J Fam Viol 29, 1–14 (2014). https://doi.org/10.1007/s10896-013-9559-0;
15. Klasen, F., Gehrke, J., Metzner, F., Blotevogel, M., & Okello, J. (2013). Complex Trauma Symptoms in Former Ugandan Child Soldiers. Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma, 22(7), 698–713. https://doi.org/10.1080/10926771.2013.814741;
16. Krizhevsky, A., Sutskever, I., & Hinton, G. E. (2012). ImageNet Classification with Deep Convolutional Neural Networks. Advances in Neural Information Processing Systems (NIPS), 25, 1097-1105.
17. Levin-Rozalis, Miri. Using projective Techniques in the Evaluation of Groups for Children of Rehabilitating Drug Addicts. Issues in Mental Health Nursing, 2006, 27(5), 519-535
18. Lilienfeld, S. O., Wood, J. M., & Garb, H. N. (2000). The Scientific Status of Projective Techniques. Psychological Science in the Public Interest, 1(2), 27-66. https://doi.org/10.1111/1529-1006.002
19. Long, J., Shelhamer, E., & Darrell, T. (2015). Fully Convolutional Networks for Semantic Segmentation. Proceedings of the IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition (CVPR), 3431-3440.
20. Masoumeh Farokhi, Masoud Hashemi, The Analysis of Children's Drawings: Social, Emotional, Physical, and Psychological Aspects, Procedia - Social and Behavioral Sciences, Volume 30, 2011, Pages 2219-2224, https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.10.433.
21. Mohd. Sarofil Abu Bakar, (2001) Children's drawings as research tool: establishing children's environmental concepts and preferences. Boston Spa, Wetherby. Chapter 6. P.198-521
22. Ojala, T., Pietikäinen, M., & Harwood, D. (1996). A Comparative Study of Texture Measures with Classification Based on Featured Distributions. Pattern Recognition, 29(1), 51-59.
23. Projective Techniques with Children. Editors, Albert I. Rabin, Mary Robbins Haworth, Mary Haworth. Edition, illustrated. Publisher, Grune & Stratton, 1960.
24. Redmon, J., Divvala, S., Girshick, R., & Farhadi, A. (2016). "You only look once: Unified, real-time object detection." Proceedings of the IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition (CVPR).
25. Sacchet Matthew D., Prasad G., Foland-Ross Lara C., Thompson Paul M, Gotlib Ian H. 2015 ,Support Vector Machine Classification of Major Depressive Disorder Using Diffusion-Weighted Neuroimaging and Graph Theory,Frontiers in Psychiatry, doi : 10.3389/fpsyt.2015.00021
26. Sarah B., Raphael P., Jennifer S., Stephanie S., Bruce W. (2022) Identifying psychological trauma among Syrian refugee children for early intervention: Analyzing digitized drawings using machine learning, Journal of Development Economics,Volume 156,102822.
27. Simonyan, K., & Zisserman, A. (2015). Very deep convolutional networks for large-scale image recognition. In Proceedings of the International Conference on Learning Representations (ICLR).
28. Simo-Serra, E., Iizuka, S., et al. (2016). Learning to Simplify: Fully Convolutional Networks for Rough Sketch Cleanup. ACM Transactions on Graphics, 35(4), 121:1-121:11.
29. Stolbach, B. C., Minshew, R., Rompala, V., Dominguez, R. Z., Gazibara, T., & Finke, R. (2013). Complex trauma exposure and symptoms in urban traumatized children: a preliminary test of proposed criteria for developmental trauma disorder. Journal of Traumatic Stress, 26(4), 483–491. doi:10.1002/jts.21826.
30. William I. Dorfman, Michel Hersen (2001) Understanding Psychological Assessment. Chapter 18. Integrated Report. William J. Burns and Bady Quintar. p.353
31. Yarkoni, T., & Westfall, J. (2017). Choosing prediction over explanation in psychology: Lessons from machine learning. Perspectives on Psychological Science, 12(6), 1100–1122.
32. Yates, T. M., & Peterson, C. A. (2004). The psychological assessment of abused and traumatized children. Journal of Personality Assessment, 83(2), 180-182. doi:10.1207/s15327752jpa8302_12
-
Articles
ԱՌՈՂՋ ԱՊՐԵԼԱԿԵՐՊԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔԻ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅՈՒՆ Հետազոտությունն իրականացվել է ՀՀ գիտության կոմիտեի ֆինանսական աջակցությամբ՝ 18T-5C279 ծածկագրով գիտական թեմայի շրջանակներում:
ԱբստրակտՍույն հոդվածի նպատակն է մասնագիտական հանրույթին ի ցույց դնել հարցաթերթիկային հարցման մեթոդով բացահայտված առողջ ապրելակերպի (ԱԿ) հանդեպ ուսանողների վերաբերմունքի և առողջության պահպանման ու ամրապնդման վերաբերյալ նրանց գիտելիքների մակարդակը։ Հոդվածում ներկայացված են ուսանողության՝ առողջ ապրելակերպի հանդեպ ունեցած վերաբերմունքի գնահատման նպատակով անցկացված էմպիրիկ հետազոտության արդյունքները։ Հետազոտության օբյեկտ են հանդիսացել «առողջություն» և «առողջ ապրելակեպ» հասկացությունների մասին ուսանողների պատկերացումներն ու այդ երևույթների հանդեպ նրանց վերաբերմունքը։
Հետազոտությունն իրականացվել է հարցաթերթիկային հարցման մեթոդով, որին մասնակցել է Հայ-ռուսական (Սլավոնական) համալսարանի 67 ուսանող: Կազմված հարցաշարում ներառված է եղել առողջ ապրելակերպին վերաբերող 15 հարց: Հարցաթերթիկային հարցման տվյալները մշակվել են մաթեմատիկական վիճակագրության համընդհանուր ընդունված մեթոդներով։ Ելնելով վերը նշվածից, սույն հոդվածում ներկայացված են հետազոտության արդյունքներ, որոնք կապված են սեփական առողջության և առողջ ապրելակերպի նկատմամբ երիտասարդության արժեքային վերաբերմունքի մակարդակի հետ: Հետազոտության եզրակացությունները կապված են երիտասարդ սերնդի առողջության, առողջ ապրելակերպի, ֆիզիկական ակտիվության նկատմամբ արժեքային վերաբերմունքի մակարդակի որոշման և դրա հետ կապված հիմնական նախասիրությունների հետ։
ՀղումներArakelyan V. B. (2015) On physical education in Armenia // Science and sport: modern trends. No. 2. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/o-fizkulturnom-obrazovanii-varmenii. (in russian)
Brekhman I. I. (1990) Valueology - the science of health. M.: F&S, 208 p. (in russian)
Izaak S. I. (2005) Monitoring of physical development and physical fitness: theory and practice: monograph. - M.: Soviet sport, 126 p. (in russian)
Khachatryan A. R. (2001) The state of physical development and motor readiness of preconscription age youths, using the example of the city of Gyumri. 3 (29). Yerevan, p. 41-45. (in russian)
Kolos V. M. (2009) Health-improving physical culture of pupils and students: Textbook. allowance. - Mn.: BSUIR, 154 p. (in russian)
Lisitsyn Yu. P. (2010) Public health and healthcare: textbook. 2nd ed. M.: GEOTAR-Media, 512 p. (in russian)
Maarhotsky Ya. L. (2010) Valeology: textbook. allowance. 2nd ed. Minsk: higher. school, 286 p. (in russian)
Martirosyan A. S. (2006) Methods of extracurricular physical education classes, abstract of the dissertation, Yerevan, 22 p. (in russian)
Osipov A. Yu., Golm L. A., Mikhailova S. A. (2012) Formation of health-preserving competencies of future specialists through physical education // Bulletin of Cherepovets State University, No. 2 (39). T. 2, p. 178-182. (in russian)
Sokolova V. V., Furmanova A. G., Butrim G. A. et al. (Ed.): (1999) “Health of student youth: achievements of science and practice at the present stage” / Materials of the international. scientific-practical conf. Minsk, 172 p. (in russian)
Voskresensky B. A. (1987) Healthy lifestyle and hygienic education of adolescents and youth: to help the lecturer. M.: Knowledge Society of the RSFSR, 40 p. (in russian)
Weiner E. N. (2001) Valeology: Textbook for universities. 2001. M.: Flinta: Science, 416 p. (in russian)
-
Articles
ՓԱԽՍՏԱԿԱՆ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԻ ԻՆՏԵԳՐԱՑՄԱՆ ՏԵՍԱԿԱՆ ՌԵՍՈՒՐՍԱՅԻՆ ՄՈԴԵԼԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ
Աբստրակտ2023 թվականին ավելի քան 100.000 արցախցիներ ստիպված եղան լքել իրենց տները և բռնի տեղահանվել Հայաստանի Հանրապետություն։ Բռնի տեղահանվածների հարմարումը նոր միջավայրին և հասարակության մեջ ինտեգրումը այսօր մեր առջև ծառացած առաջնային հետազոտական խնդիրներից է: Արցախցիների հարմարվողականության և ինտեգրման գործընթացն օժտված է առանձնահատկություններով, որոնք պայմանավորված են մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոններով Գիտության մեջ և պրակտիկայում մշակվել են փախստականների ինտեգրման մի քանի հայեցակարգային մոդելներ: Հոդվածում մենք ներկայացրել և քննարկել ենք դրանցից մի քանի առանցքային մոդելներ: Հաշվի առնելով, որ Արցախցիների բռնի տեղահանությունը, ի տարբերություն առկա շատ օրինակների, այնուամենայնիվ կրում է որոշ յուրահատկություններ, ինչպես նաև չկան փախստական ուսանողների ինտեգրման ունիվերսալ մոդելներ, մենք մշակել և առաջադրել ենք փախստական ուսանողների ինտեգրման ռեսուրսային տեական մոդել: Սույն մոդելում մենք առանձնացրել ենք անձնային և միջավայրային գործոններ, որոնք բեկվելով փախստականի անձի ռեսուրսային հիմքի մեջ, պայմանավորում են ինտեգրման արդյունավետությունը:
Անձնային գործոնների շարքում մենք դիտարկում ենք գործոնների երկու խումբ. Առաջինը սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական գործոնների խումբն է։ Անձնային գործոնների երկրորդ խումբը հոգեբանականն է, որտեղ դիտարկում ենք ընկալումները և հնարավոր ռիսկերի և վտանգների ընկալումն ու գնահատումը: Միջավայրային գործոնները ներառում են փախստականների մասնակցությունը և քաղաքացիությունն ու անձի իրավունքները: Մեր առաջարկած մոտեցման համաձայն՝ այս գործոններն բեկվում են են փախստականի անձի ռեսուրսային միջավայրում: Ըստ մեր մոտեցման՝ ուսանողների ռեսուրսային միջավայրի առանցքը մարդու ժամանակային հեռանկարն է, ինչպես նաև կարևորում ենք կրթական գործընթացում լինելը որպես ինտեգրման գործընթացի կարևորագույն ռեսուրս։ Հաջորդ ռեսուրսը մարդու սեփական բարեկեցության մակարդակի ընկալումն ու գնահատումն է:
ՀղումներAger A. (1999). Perspectives on the refugee experience. In A. Ager (Ed.), Refugees: Perspectives on the experience of forced migration (pp. 1-23). New York, NY: Continuum.
Ager A., & Strang A. (2008). Understanding integration: A conceptual framework. Journal of Refugee Studies, 21(2), 166-191. DOI: 10.1093/jrs/fen016
Amjahid M. (2015). Die Kraft der Bilder: Die Kehrseite der Willkommenskultur. [The power of images: The dark side of the welcome culture]. In A. Reschke (Ed.), Und das ist erst der Anfang: Deutschland und die Flüchtlinge [And that is only the beginning: Germany and the refugees]. Reinbek, Germany: Rowohlt.
Arends-Tóth J. & van de Vijver F. J. R. (2004). Domains and dimensions in acculturation: Implicit theories of Turkish-Dutch. International Journal of Intercultural Relations, 28(1), 19-35. DOI: 10.1016/j.ijintrel.2003.09.001
Arnetz, J. Rofa, Y. Arnetz, B. Ventimiglia, M. & Jamil H. (2013). Resilience as a protective factor against the development of psychopathology among refugees. Journal of Nervous and Mental Disease, 201(3), 167–172 DOI: 10.1097/NMD.0b013e3182848afe
Aron, A. (1992). Applications of psychology to the assessment of refugees seeking political asylum. Applied Psychology: An International Review, 41(1), 77-91. DOI: 10.1111/j.1464-0597.1992.tb00687.x
Bean, T., Derluyn, I., Eurelings-Bontekoe, E., Broekaert, E., & Spinhoven, P. (2007). Comparing psychological distress, traumatic stress reactions, and experiences of unaccompanied refugee minors with experiences of adolescents accompanied by parents. Journal of Nervous and Mental Disease, 195, 288-297. DOI: 10.1097/01.nmd.0000243751.49499.93
Beirens, H., Hughes, N., Hek, R., & Spicer, N. (2007). Preventing social exclusion of refugee and asylum seeking children: Building new networks. Social Policy & Society, 6(2), 219-229 DOI: 10.1017/S1474746406003484
Berry, J. W. (1997). Immigration, acculturation, and adaptation. Applied Psychology: An International Review, 46(1), 5-34. DOI: 10.1080/026999497378467
Berry, J.W. (1980) Acculturation as varieties of adaptation. In: Padilla, A., Ed., Acculturation: Theory, Models and Findings, Westview, Boulder, 9-25,
Bond L, Giddens A, Cosentino A, Cook M, Hoban P, Haynes A, Scaffidi L, Dimovski M, Cini E, Glover S. Changing cultures: enhancing mental health and wellbeing of refugee young people through education and training. Promot Educ. 2007; 14(3):143-9.
Brannan, S., Campbell, R., Davies, M., English, V., Mussell, R., & Sheather, J. C. (2016). The Mediterranean refugee crisis: Ethics, international law and migrant health. Journal of Medical Ethics, 42(4), 269-270. DOI: 10.1136/medethics-2016-103444
Brough, M., Gorman, D., Ramirez, E., & Westoby, P. (2003). Young refugees talk about well-being: A qualitative analysis of refugee youth mental health from three States. Australian Journal of Social Issues, 38(2), 193-208. DOI: 10.1002/j.1839-4655.2003.tb01142.x
Castles, S. (2003). Towards a sociology of forced migration and social transformation. Aron, 1992 Sociology, 37(1), 13-34. DOI: 10.1177/0038038503037001384
Chapman, R., & Calder, A. (2002). Starting Over: Young refugees talk about life in Britain. London: The Prince's Trust. 20p.
Dumont, M., & Provost, M. A. (1999). Resilience in adolescents: Protective role of social support, coping strategies, self-esteem, and social activities on experience of stress and depression. Journal of Youth and Adolescence, 28(3), 343-363. DOI: 10.1023/A:1021637011732
Echterhoff, G., Hellmann, J. H., Back, M. D., Kärtner, J., Morina, N., & Hertel, G. (2020). Psychological Antecedents of Refugee Integration (PARI). Perspectives on Psychological Science, 15(4), 856–879. DOI: 10.1177/1745691619898838
Favell Adrian, Philosophies of Integration: Immigration and the Idea of Citizenship in France and Britain, London: Basingstoke, Macmillan ; Centre for Research in Ethnic Relations, University of Warwick, 1998
Hayrapetyan D. (2011) Subjective assessment of time as psychodiagnostic criteria of decision making. Armenian Jurnal of Mental Health, vol 2 (suppl 1). p. S76
Hayrapetyan D., Amiraghyan A. (2019) The Study of Monetary Behavior in The Context of Personal Time Conception and Time Orientation. «Արդի հոգեբանություն» գիտական հանդես #2 (5), 2019թ., էջ. 10-17 DOI: 10.46991/SBMP/2019.2.2(5).010
Kurtz M.V., (2010) Pedagogical factors and barriers to the development of self-actualization abilities of students in educational activities,. 23.
O’Sullivan, K., & Olliff, L. (2006). Settling in: Exploring good settlement for refugee young people in Australia: Policy paper: December 2006. Melbourne, Australia: Centre for Multicultural Youth Issues.
Penninx and Garcés-Mascareñas (2016) The Concept of Integration as an Analytical Tool and as a Policy Concept In book: Integration Processes and Policies in Europe. P. 11-29 DOI: 10.1007/978-3-319-21674-4_2
Olliff, L., & Couch, J. (2005). Pathways and Pitfalls: The Journey of Refugee Young People In and Around the Education System in Greater Dandenong, Victoria. Youth Studies Australia, 24(3), 42-46.
Schmeidl, S. (1997). Exploring the causes of forced migration: A pooled time-series analysis, 1971-1990. Social Science Quarterly, 78(2), 284-308.
Seidle & Joppke, Immigrant integration in federal countries. Volume 2 in the series Thematic Issues in Federalism 2012
UNHCR. (2005). Protecting Refugees: New resettlement programmes. Geneva: United Nations High Commissioner for Refugees.
Valtonen, K. (1994). The adaptation of Vietnamese refugees in Finland. Journal of Refugee tudies, 7(1), 63-78. DOI: doi.org/10.1093/jrs/7.1.63
Valtonen, K. (2004). From the margins to the mainstream: Conceptualizing refugee settlement processes. Journal of Refugee Studies, 17(1), 70-96. DOI: doi.org/10.1093/jrs/17.1.70
VFST. (1996). Guide to working with young people who are refugees. Melbourne: Victorian Foundation for Survivors of Torture.
-
Articles
ՓՐԿԱՐԱՐՆԵՐԻ ԱՌԱՆՑՔԱՅԻՆ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԿՈՄՊԵՏԵՆՑԻԱՆԵՐԻ ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ
ԱբստրակտՓրկարարների մասնագիտական աշխատանքը վճռորոշ նշանակություն ունի արտակարգ իրավիճակներում, որտեղ փրկարարական աշխատանքների արդյունավետությունը ինչպես փրկարարների, այնպես էլ տուժածների անվտանգությունը ուղղակիորեն կախված է նրանց մասնագիտական կոմպետենցիաներից:
Սույն հետազոտության նպատակն է՝ ուսումնասիրել առանցքային մասնագիտական որակներն ու հմտությունները, որոնք անհրաժեշտ են փրկարարների մասնագիտական արդյունավետ գործունեության համար։
Հետազոտությանը մասնակցել են 28 գործող փրկարար, ովքեր ավելի քան 10 տարի ներգրավված են եղել փրկարարական աշխատանքներում։ Փրկարար-ների մասնագիտական կարևոր որակների ուսումնասիրության համար օգտա-գործվել է փորձագիտական հարցման մեթոդը։ Փորձագիտական հարցման մեթոդը կիրառվել է հարցարանի միջոցով՝ գնահատելու 15 հատուկ հմտություն-ներ և որակներ, որոնք խմբավորվել են մասնագիտական կարողությունների, անձնական գծերի և սոցիալական հմտությունների խմբերում:
Ստացված արդյունքների համաձայն՝ հաջողակ փրկարարական գործողու-թյան համար ամենակարևոր հատկանիշներն են տագնապայնության ցածր մակարդակը, թիմում առաջնորդելու և կառավարման հմտությունները, ֆիզիկա-կան պատրաստվածությունը և տոկունությունը: Ուսումնասիրությունը նաև ընդգծեց անձնային որակների և սոցիալական հմտությունների կարևորությունը փրկարարի մասնագիտության մեջ՝ ընդգծելով արդյունավետ հաղորդակ-ցության, առաջնորդության և թիմային աշխատանքի կարևորությունը:
Այս արդյունքները ընդգծում են տեխնիկական կոմպետենցիաների հետ մեկտեղ անձնական և սոցիալական հմտությունների զարգացմանն առաջնա-հերթություն տալու հիմնահարցը: Թեև կոշտ հմտություններ (hard skills) կարելի է ձեռք բերել վերապատրաստման միջոցով, անձնական և սոցիալական հմտությունների զարգացումը պահանջում է մշտական ջանք: Կենտրոնանալով միջանձնային հարաբերությունների զարգացման, թիմային աշխատանքի և սթրեսի կառավարման վրա՝ կազմակերպությունները կարող են բարելավել իրենց փրկարարական թիմերի ընդհանուր պրոֆեսիոնալիզմը և արդյունավե-տությունը:Հղումներ1. Aspednikov, M. G. Personal qualities in the structure of professionally important qualities of rescuers of the Ministry of Emergency Situations // Young scientist. - 2019. - No. 7 (245). — P. 229-231.
2. Kochetkov M.V. Professionally important qualities that ensure the reliability of the activities of extreme specialists // Emergency situations: industrial and environmental safety. – 2016. – No. 2-3. – pp. 11-14.
3. Mansuri O. V. Psychological features of the activities of rescuers // Notes of a scientist 2018․- No. 3. – P. 80-89
4. Mukhacheva L.V. et al. Professionally important qualities of a rescuer // Safety of technological processes and production. – 2019. – pp. 70-75.
5. Tikhomirova O. V. Individual psychological characteristics of personality in the professional activities of employees of the Ministry of Emergency Situations (statement of the problem)// Society and Law. – 2008. - No. 1 (19). – pp. 286-289.
6. Tjakraatmadja, J. H. & Hendarman, A. F., (2012). Relationship among soft skills, hard skills, and innovativeness of knowledge workers in the knowledge economy era. Procedia- Social and Behavioral Sciences, 52, 35-44. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.09.439
7. Wenging Lyu, & Jin Liu, (2021). Soft skills, hard skills: What matters most? Evidence from job postings. Applied Energy, 300, 117307. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2021.117307
-
Articles
ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՑ ՏՈՒԺԱԾ ԸՆՏԱՆԻՔՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԱՋԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ (2020 ԹՎԱԿԱՆԻ ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ)
ԱբստրակտՀոդվածում ներկայացվում է արցախյան 44-օրյա պատերազմից տուժած ընտանիքների հոգեբանական խնդիրների վերհանմանն ու հետպատերազմյան սոցիալ-հոգեբանական վերականգնմանն ուղղված աշխատանքը։ Հայաստանի տարբեր մարզերում բնակվող 50 ընտանիքների հետ իրականացվել է հոգեբանական աջակցություն։ Ընտանիքները դասակարգվել են հետևյալ չափանիշներով՝ վիրավոր զինծառայող ունեցող, պատերազմում զոհ ունեցող և բռնի տեղահանված։ 6 ամիսների ընթացքում առերես և հեռավար հոգեբանական աջակցություն է ցուցաբերվել պատերազմից տուժած 130 անձանց։ Կախված խնդրի բնույթից՝ կատարվել է ինչպես անհատական, այնպես էլ խմբային հոգեբանական աջակցություն։
Աշխատանքի հիմնական մեթոդը եղել է հոգեթերապևտիկ զրույցը։ Ցուցաբերվել է էկլեկտիկ մոտեցում։ Հոգեբանական աջակցությունն ունեցել է 3 հիմնական ուղղվածություն, քանի որ գործ ունեինք տարբեր խնդիրների հետ՝ վիրավորում, կորուստ, տեղահանում։
Կիրառվել է զինծառայողների հոգեբանական վերականգնման հեղինակային մոդել, որը ստեղծվել է 2020թ. պատերազմի օրերին և դրանից հետո վիրավորների հետ աշխատելու սեփական փորձառության արդյունքում։ Այն բաղկացած է 6 փուլից՝ դեսենսիբիլիզացիա, անցում մտքերից դեպի հույզեր և մարմնական զգացողություններ, ռեսուրսների վերհանում, խարիսխ, նոր պատմություն, սոցիալ-հոգեբանական վերականգնում։ Աշխատանքը կատարվել է կոգնիտիվ-վարքաբանական, ռացիոնալ, գեշտալտ, հումանիստական, էքզիստենցիալ, սեդատիվ, լոգո- և ֆոտո- թերապիաների շրջանակում։
Վիրավորների ընտանիքի անդամների հուզական լարվածությունը թուլացնելու, ապրումների վերբալիզացիայի և պոզիտիվ մտքերի ամրապնդման նպատակով կիրառվել են մարմնին կողմնորոշված, կոգնիտիվ-վարքաբանական, պոզիտիվ և պոլիվագալ տեսության թերապիաներ։
Հարազատի կորուստ ունեցողների հետ կիրառվել է Ա.Բ. Կաբիկենովայի «Կոշտասու» հրաժեշտի ծիսակարգը, որը ներառում է էքզիստենցիալ և գեշտալտ թերապիաների համակցությամբ կառուցված 6 տեխնիկաներ՝ երախտագիտություն, ներելու խնդրանք, վիրավորանքներ, սեր, հրաժեշտ, դաս։
Տեղահանվածների հետ կատարել ենք աշխատանք բացասական կենսական իրադարձությունները վերապրելու, սոցիալական և անձնային նույնականության ճգնաժամը հաղթահարելու, սեփական իրավիճակն ադեկվատ գնահատելու, նոր միջավայրին հարմարվելու, հոգեբանական կայունություն ձևավորելու ուղղությամբ։
Հոգեբանական աջակցության ընթացքում վեր հանվեցին վիրավորների, նրանց ընտանիքի անդամների, զոհված հարազատ ունեցողների, բռնի տեղահանվածների մի շարք հոգեբանական խնդիրներ։ Աշխատանք արդյունքում կատարվեց՝ տրավմատիկ փորձառության հետ առերեսում, հույզերի վերբալիզացիա և լիցքաթափում, սեփական ապրումների ռեֆլեքսիա, ռեսուրսների վերհանում, հույզերի կառավարման հմտությունների ձևավորում, կյանքի վերաիմաստավորում, գոյաբանական ճգնաժամի մեղմում, ժամանակային հեռանկարի ընդլայնում, պրոսպեկտիվ մոտիվացիայի խթանում, քոփինգ մեխանիզմների ակտիվացում, հոգեսոցիալական վերահարմարում կենսագործունեության պայմաններին, հետտրավմատիկ անձնային աճ։
Հանգուցային բառեր՝ հոգեբանական աջակցություն, պատերազմից տուժած ընտանիքներ, սոցիալ-հոգեբանական վերականգնում, վերահարմարում, վիրավոր ունեցող ընտանիքներ, զոհ ունեցող ընտանիքներ, տեղահանված ընտանիքներ։
Հղումներ1. Mikaelian M.A. Observations made during the psychological support of servicemen injured in the 44-day Artsakh war. "The current Issues in Theoretical and Applied Psychology", 8th International Conference, Proceedings of special session “Psychological potential after military aggression”, Yerevan, 2021, pp. 20-25.
2. Mikaelian M. Psychological losses of war and readaptation of combatants to peaceful living conditions. "Challenges of military psychology in the 21st century, science and life" republican conference, 2022, pp. 93-103.
3. Mikaelian M.A. Stages of psychological support for military servicemen wounded in the 44-day Artsakh war. «Socio-Psychological consequences of war», Proceedings of International Conference, 2022, pp. 202-207։
4. Kabykenova A.B. Technique of working with loss "Koshtasu" ("Farewell"). Electronic resource. Access mode: https://www.b17.ru/article/48098/ /20.09.2022/.
5. Klyachkina N.L. Methods and techniques of social and psychological rehabilitation of combat veterans. Bulletin of the Samara State Technical University. Series: psychological and pedagogical sciences. Vol. 12, No. 1 (2015). P. 114-121.
6. Matafonova T.Yu. Features of the activities of the psychological service in emergency psychological assistance to victims in emergency situations. Bulletin of the Moscow University of the Ministry of Internal Affairs of Russia. N 6, 2011. P. 25-29.
7. Psychological assistance to refugees and forced displaced persons from "hot spots". Electronic resource. Access mode: https://studme.org/345585/psihologiya/psihologicheskaya_pomosch_bezhentsam_vynuzhdennym_pereselentsam_goryachih_tochek /10.10.2022/.
-
Articles
ԱՐՑԱԽԻ ԲՆԻԿ ՀԱՅ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԷԹՆԻԿ ԻՆՔՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՀՈԳԵԿԵՐՏՎԱԾՔԻ ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՍՈՑԻԱԼ-ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՆԱԽԱԴՐՅԱԼՆԵՐԸ
ԱբստրակտՀոդվածում քննարկվում է ազգային ինքնության, հոգեկերտվածքի և հիմնարար համոզմունքների ձևավորման մի քանի հոգեբանական առանձնահատկություններ Արցախի հայերի օրինակով: Այնտեղ ծնված և վերջին երեք տասնամյակներում ապրած անձանց հետազոտության արդյունքների հիման վրա առանձնացվել են հոգեկերտվածքի պատմամշակութային ծագում ունեցող այն գործոնները, որոնք, ըստ հեղինակների, արտակարգ իրավիճակում իրենց շոշափելի ազդեցությունն են թողնում ազգային ինքնության, ազգային գիտակցության և մտածողության ձևավորման գործընթացի վրա: Ինչպես վկայում են հայ և այլազգի հետազոտողները, հնագույն ժամանակներից ի վեր ղարաբաղցին եղել է քաջ, համարձակ, հնարագետ, դիմացկուն, ազնիվ, անկաշառ ու անդավաճան՝ իր վարքային ընտրության մեջ։ Բնությունն ու պատմությունը Արցախում ստեղծել են արմենոիդ մարդաբանական տիպին պատկանող այնպիսի հանրույթ, որը, ներկայումս սփռված լինելով ամբողջ աշխարհում, հեշտությամբ կարող է ճանաչվել գործունեության լայն թափով, անձնազոհ քաջությամբ, խիզախության նկատմամբ հակվածությամբ, կողահաստության հասնող համառությամբ, իրասածիության հասնող համոզվածությամբ, ընտանեական կյանքում՝ նահապետականությամբ: Արցախցու այս համակրելի գծերը կարծես խտացնում են հին հայկական առաքինությունները։ Մարդկային այս որակները՝ արցախցի բազմաթիվ սերունդների երակներով փոխանցվելով, կարծրացել ու ձևավորել են երկրամասի հայության յուրատիպ անկրկնելի նկարագիրը:
ՀղումներAntipin N.A. Philosophy of Morality and Paradoxes of Modern Russian Society / Edited by Prof. V.V. Varava, Assoc. Prof. I.O. Nadtochy, Ass. Prof. N.A. Panov, 2nd edition, Moscow: 480 pages.
Arzumanyan A., Mkrtchyan S., Sargsyan V. Practical Psychology. Yerevan, Zangak, 2002, 392 pages.
Konyukhov N.I. Applied Aspects of Modern Psychology: Terms, Laws, Concepts, Methods. Moscow, 1992.
Nalchajyan A. Psychological Dictionary. Yerevan, Luys, 1984, page 134.
Sarumyan N.P. The Nagorno-Karabakh Autonomous Region from 1960 to 1988. Yerevan, Limush, 2008, 170 pages.
Yaramishyan V. The Social-Psychological Adaptation Difficulties of New Recruits in Military Service and Ways to Overcome Them. Candidate of Psychological Sciences dissertation, 2009, Yerevan State Pedagogical University library.
National Character (Wikipedia), Materials from Wikipedia (Accessed on 27.10.2024).
Psychological Portrait of Personality (Wikipedia) Materials from Wikipedia (Accessed on 27.10.2024).
