ԽԱՂԱՂ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ՄՈՏ ՀԱՐՄԱՐՄԱՆ ՄԵԽԱՆԻԶՄՆԵՐԸ ՄՇՏԱԿԱՆ ԷՔՍՏՐԵՄԱԼ ՍԹՐԵՍԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ
DOI:
https://doi.org/10.46991/SBMP/2024.7.2.012Բանալի բառեր:
адаптация, адаптивные механизмы, жизнестойкость, стресс, вооруженный конфликт, мирное население, непрерывный травматический стрессԱմփոփում
Հոդվածը վերաբերում է խաղաղ բնակչության հարմարման վերլուծությանը երկարատև և շարունակական հոգեկան տրավմատիկ սթրեսի պայմաններում, որը պատճառված է զինված կոնֆլիկտներով։ Աշխատանքի արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ գոյություն ունեցող բազմաթիվ հետազոտությունները կենտրոնացած են զինվորների և վետերանների ադապտացիայի ուսումնասիրության վրա, ինչը ստեղծում է բացթողում քաղաքացիների հարմարման գործընթացների ընկալման մեջ, որոնք գտնվում են մշտական սթրեսի պայմաններում։
Հոդվածում քննարկվում են այն ուսումնասիրությունները, որոնք նվիրված են խաղաղ բնակչության ադապտացիայի և կենսունակության հարցերին շարունակական սթրեսի պայմաններում։ Գրականության ակնարկի արդյունքները հաստատում են, որ տրավմատիկ իրադարձությունների ազդեցության տևողությունը կարևոր գործոն է, որը որոշում է ադապտացիայի և կայունության մակարդակը։ Նաև նշվում է, որ երկարատև էքստրեմալ գործոնների ազդեցությունը կումուլյատիվ ազդեցություն է ունենում հոգեկան բարեկեցության վրա՝ ավելացնելով դեպրեսիայի, տագնապային խանգարումների զարգացման ռիսկը և նվազեցնելով դիմադրողականությունը։
Հոդվածում շեշտվում է խաղաղ բնակիչների հարմարման գործընթացին նվիրված հետազոտությունների պակասը և հիմնավորում է այս ոլորտում հետագա գիտական աշխատանքների իրականացման անհրաժեշտությունը։ Սա թույլ կտա ավելի ամբողջական հասկանալ ադապտացիայի գործընթացները երկարատև էքստրեմալ ազդեցության պայմաններում և մշակել արդյունավետ հոգեբանական աջակցման ծրագրեր հակամարտության գոտում բնակվող քաղաքացիների համար։
Հղումներ
Antipov, V.V. Psikhologicheskaya adaptatsiya k ekstremal'nym situatsiyam / V.V. Antipov. – M.: VLADOS PRESS, 2002. – 176 s
Akhmedova, KH.B. Izmeneniya lichnosti pri posttravmaticheskom stressovom rasstroystve: po dannym obsledovaniya mirnogo naseleniya, perezhivshego voyennyye deystviya: dis. … dokt. psikhol. nauk: 19.00.04 / KH.B. Akhmedova. – M., 2004. – 304 s.
Karayani, A.G., Karayani, Yu.M. Psychological aid to servicemen during the World War I // Scientific and educational problems of civil defense. - 2014. - No. 2. - P. 101-110.
Krasil'nikov G.T., Narov M.Yu. (2003) Predisponiruyushchie faktory PTSR [Predisposing factors of PTSD]. In: Materialy Vserossiiskoi nauchno-prakticheskoi konferentsii «Aktual'nye voprosy okhrany psikhicheskogo zdorov'ya naseleniya promyshlenno razvitykh regionov Rossii [Materials of the All-Russian scientific-practical conference: Topical issues of mental health protection of the population of industrially developed regions of Russia]. Kemerovo, 2003.
Lebedev, V.I. Lichnost' v ekstremal'nykh usloviyakh / V.I. Lebedev. – M.: Politizdat, 2005. – 304 s.
Nabiullina, R.R., Tukhtarova, I.V. Mekhanizmy psikhologicheskoy zashchity i sovladaniya so stressom (opredeleniye, struktura, funktsii, vidy, psikhoterapevticheskaya korrektsiya): ucheb. posobiye / R.R. Nabiullina, I.V. Tukhtarova. – Kazan', 2003.
Khazhuyev, I.S. Osobennosti zashchitno-sovladayushchego povedeniya lits, perezhivshikh psikhotravmiruyushchiye sobytiya, v usloviyakh dlitel'noy chrezvychaynoy situatsii // Vestnik GUU. – 2013. – №5. – S. 309-312.
Eshel, Y., & Kimhi, S. (2016). Determinants of individual resilience following missile attacks: A new perspective. Personality and Individual Differences, 95, 190-195. https://doi.org/10.1016/j.paid.2016.02.052.
Galatzer-Levy, I.R., Huang, S.H., & Bonanno, G.A. (2018). Trajectories of resilience and dysfunction following potential trauma: A review and statistical evaluation. Clinical Psychology Review, 63, 41-55. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2018.05.008.
Kimhi, S., Eshel, Y., & Bonanno, G.A. (2020). Resilience protective and risk factors as prospective predictors of depression and anxiety symptoms following intensive terror attacks in Israel. Personality and Individual Differences, 159, 109864. https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.109864.
Kimhi, S., Marciano, H., Eshel, Y., & Adini, B. (2024). Measuring national resilience: Israel in the first week of the Gaza war. International Journal of Intercultural Relations, 102, 102018. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2024.102018.
Shapira, S., Cohen, O., & Aharonson-Daniel, L. (2020). The contribution of personal and place-related attributes to the resilience of conflict-affected communities. Journal of Environmental Psychology, 72, 101520. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2020.101520.
Wang, S., Barrett, E., Hsiao-Rei Hicks, M., Martsenkovskyi, D., Holovanova, I., Marchak, O., Ishchenko, L., Haque, U., & Fiedler, N. (2024). Associations between mental health symptoms, trauma, quality of life and coping in adults living in Ukraine: A cross-sectional study a year after the 2022 Russian invasion. Psychiatry Research, 339, 116056. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2024.116056.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2024 Anastasiia Shumarova
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
