Հտ․ 40 No. 3 (211) (2006)

Աշխատանքում ամփոփ ձևով դիտարկված են որոշ խնդիրներ ջրաերկրաբանության և ինժեներաերկրաբանության բնագավառներում, որոնց արդյունավետ լուծման համար առաջարկվում է կիրառել երկրաֆիզիկական մեթոդներ: Մասնավորապես այդ խնդիրների թվին են պատկանում՝ ստորերկրյա ջրերի հայտնաբերումը և նրանց տարածական բաշխվածության հարցերը, հիդրոտեխնիկական կառույցների տարածքներում ֆիլտրացիոն պրոցեսների ոաումնասիրությունը և նրանց անվտանգ շահագործումը, սողանքային երևույթների ոաումնասիրությունը և այլն: Երկրաֆիգիկական մեթոդների կիրառման արդյունավետությունը պայմանավորված է նրանց համալիրի ճիշտ ընտրությամբ, ֆիգիկաերկրաբանական գործոնների ազդեցության գնահատմամբ, աշխատանքների մեթոդիկայի դաշտային տվյալների մշակման և մեկնաբանման հիմնավորումով:

Աշխատանքում քննարկված են ուռուցիկ կավերից կազմված հողային կոնստրուկցիաների (հիդրոտեխնիկական կոնստրուկցիաների) կայունության կիրառական խնդիրները և այդ երկրատեխնիկական առանձնահատկությունները։ Լաբորատոր և դաշտային հետազոտությունների արդյունքները մեզ հանգեցրել են հետևյալին. Հայաստանում տարածված միոցենի կարմիր-շագանակագույն կավերի այտուցիչ հատկությունները այդ գերկոնսոլիդացիոն վիճակի և հանքաբանական բաղադրության (մոնթմորիլոնիտային կավերի) արդյունք են; կաոլինիտային կավային հողերը խոնավանալիս ստանում են ուռչելու հատկություն W<W_P արժեքներով, իսկ բենտոնիտային կավերը նույնպես W >W_P արժեքներով; ուռած կավերի լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքում ստացված արժեքները չեն կարող կիրառվել բնական պայմանների մոդելավորման մեջ: Լաբորատոր փորձարկումներում այտուցվածության ճնշումը և դեֆորմացիան ավելի մեծ են, քան բնական պայմաններում նույն պարամետրերը (մասշտաբային էֆեկտ); արտաքին ճնշման և այտուցվածության դեֆորմացիայի միջև կապի գրաֆիկն ունի կորի գիծ: Պատնեշի մարմնում այտուցվածության դեֆորմացիայի հիմնական մասը (75-80%) կարող է փոխհատուցվել արտաքին բեռով, որը փոքր է այտուցի ճնշման արժեքից; գլխաջրերում ամբարտակի մարմնում ուռուցիկ պրոցեսների ազդեցությունը բաշխված է մինչև ջրի մակերևույթից 3,5-4 մ խորություններ:

Հետազոտությունները թույլ են տվել գնահատել Սոտքի հանքային դաշտին հարող հարավարևմտյան ֆլանգի հողերի ծանր և տոքսիկ մետաղներով աղտոտվածության բնույթն ու աստիճանը, որոնք, համաձայն շրջակա միջավայրի պահպանության միջազգային գործակալության, համարվում են առավել առաջնային: Ըստ աղտոտվածության ցուցանիշի՝ տվյալ հողերը պատկանում են խիստ աղտոտվածության կատեգորիային: Բացահայտվել են հիմնական աղտոտիչ տարրերը: Ընդհանրապես՝ տեխնոգենեգի ազդեցությունը կենսոլորտի վրա գնահատելու համար առաջարկվում են համալիր երկրաքիմիական ուսումնասիրություններ:

Հոդվածում բերվում են Հայաստանի գետերի հոսքի բնութագրերը նորաստեղծ ավազանային կառավարման տարածքներում, ջրային հաշվեկշռի ցուցանիշները, այդ տարածքների տարածքի ջրաբանական, ջրագրական, կլիմայական և այլ առանձնահատկությունների համեմատական նկարագրություն:

Աշխատությունը տալիս է ռելիեֆի ձևավորման և բնապահպանական իրավիճակի ձևավորման մեջ մարդկային գործոնի դերի որակական և քանակական գնահատականներ։ Քննարկվում և բացահայտվում են մարդածին ռելիեֆի ձևավորման երկու տեսակ: Գնահատվում և դասակարգվում են ռելիեֆի և նրա տարրերի վրա մարդու ազդեցության մասշտաբները, խորությունը և ինտենսիվությունը: Բացահայտվել են Շիրակի մարզում ռելիեֆի ձևավորման գործընթացում մարդկային գործոնի դերի օրինաչափություններն ու առանձնահատկությունները։ Կազմվել է Շիրակի մարզում ռելիեֆի և բնական տարրերի մարդածին փոփոխությունների գործակիցների քարտեզը՝ ըստ հիպսոմետրիկ գոտիների։