Հտ․ 41 No. 2 (213) (2007)

Ներկայումս հայտնի են շուրջ 40 բնական և ավելի քան 100 արհեստական ցեոլիտների տարատեսակներ: Հայաստանում ցեոլիտային ապարների (ցեոլիտիտներ) զանգվածները լայն տարածում ունեն: Փորձարարական եղանակով ուսումնասիրվել են Նոյեմբերյանի հանքավայրի (Նոր Կողբ տեղամաս) կլինոպտիլոլիտի բնական, քիմիական և ջերմային մշակման ենթարկված, ինչպես նաև ճառագայթված նմուշների իոնափոխանակման և կլանողական հատկությունները: Բերված են նրանց գործնական կիրառության օրինակներ երկրաէկոլոգիայի, արդյունաբերության և գյուղատնտեսության ոլորտներում:

Երկրաֆիզիկական և հիդրոերկրաբանական ուսումնասիրությունների արդյունքների անալիզի հիման վրա ստացվել են նոր տվյալներ Քասախ գետի ավազանի ստորերկրյա հոսքի բաշխման վերաբերյալ: Չնայած ջրհավաք մակերեսի մեծությանը և ստորերկրյա ջրերի ձևավորման ու տեղափոխման համար բնական բարենպաստ պայմաններին՝ այստեղ բեռնաթափվող աղբյուրների դեբիտն աննշան է: Դա բացատրվում է նրանով, որ ֆիլտրացիոն ջրերի մեծ մասը դրենաժի է ենթարկվում առանձին թաղված հովիտներում, որոնցից հիմնականը Պալեոքասախ գետն է: Քասախ գետի ջրհավաք ավազանի ընդլավային ջրամերժ ռելիե ֆի մեր կողմից կառուցված քարտեզի հիման վրա ստացվել են ավազանի ստորերկրյա հոսքի բաշխման տվյալները: Կատարվել են պալեոգետերի ջրահոսքերի և Ապարանի ջրամբարի ֆիլտրացիոն ջրահոսքի ծախսերի գնահատման հաշվարկները:

Հայաստանի տարածքում գյուղատնտեսական գոտիավորման սխեման մշակվել է 1956 թ.-ին և լուրջ մշակման կարիք ունի։ Հանրապետության լեռնային համալիր տարածքի գյուղատնտեսական գոտիավորման քարտեզը մշակվել է գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ջերմա-, խոնավության մատակարարման և ձմեռման պայմանների, ինչպես նաև կլիմայի և լանդշաֆտային մի շարք այլ տարրերի վերլուծության հիման վրա: Բացահայտված են երկու ագրոկլիմայական շրջաններ, 8 շրջաններ և 16 ենթաշրջաններ։ Յուրաքանչյուր տարածաշրջանի ագրոկլիմայական բնութագրերը ներկայացված են որպես կլիմայի 14 տարր՝ 200 և 500 մ բարձրության գոտիներով: Սահմանված են ցանքատարածության վերին սահմանները և մեկ տարի հետո բերք ստանալու հնարավորությունը: Ագրոկլիմայական գոտիավորման քարտեզը հիմք է հանդիսանում Հայաստանի գյուղատնտեսության գոտեւորման նոր նախագիծ կազմելու, ինչպես նաև ըստ մարզերի, գյուղատնտեսական գոտիների և խոշոր տնտեսությունների գյուղատնտեսության մասնագիտացման հետ կապված խնդիրների լուծման համար։

Կիպրոսի շրջաններից Հայաստանի Հանրապետություն շարժվող ցիկլոնային դաշտերը մեծ ազդեցություն ունեն հանրապետության եղանակային պայմանների ձևավորման վրա հատկապես տարվա ցուրտ ժամանակահատվածում։ Դրանցով է պայմանավորված ուժեղ քամիների, ձնաբքի ու հորդառատ անձրեւների ծագումը։ Կիպրոսի ցիկլոնի առաջացման պայմանները, շարժման արագության և ուղղության առանձնահատկությունները, նրա տարբեր հատվածներում եղանակային պայմանների առանձնահատկությունները ուսումնասիրվել են սինոպտիկ գծապատկերների, արբանյակային լուսանկարների և այլ վիճակագրական տվյալների հիման վրա։ Դրանք գտնվում են Հայաստանի հիդրոօդերեւութաբանության կենտրոնի արխիվում։