ՍԵՎԱՆԱ ԼԻՃ ԹԱՓՎՈՂ ԳԵՏԵՐԻ ՋԵՐՄԱՅԻՆ ՌԵԺԻՄԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ ԿԼԻՄԱՅԻ ԳԼՈԲԱԼ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.SI1.025Բանալի բառեր:
Lake Sevan basin, river water temperature, ice phenomenon, climate changeԱմփոփում
Կլիմայի փոփոխությունը փոխում է լեռնային գետերի ջերմաստիճանային ռեժիմը, ինչը երկարաժամկետ մոնիթորինգը դարձնում է կարևոր՝ տաքացման նկատմամբ դրանց հիդրոլոգիական արձագանքը հասկանալու համար։ Այս ուսումնասիրությունը գնահատում է Սևանա լիճ թափվող գետերի ջերմաստիճանային ռեժիմի բազմամյա փոփոխությունները՝ օգտագործելով ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի կողմից շահագործվող մոնիթորինգի 12 հիդրոլոգիական դիտակետերի ջրի ջերմաստիճանի տվյալները։ Գետի ջրի ջերմաստիճանի տարածաժամանակային օրինաչափությունները վերլուծվել են ավազանում ջերմաստիճանի փոփոխությունը բնութագրելու և կլիմայի փոփոխության պայմաններում բազմամյա փոփոխությունները գնահատելու համար։ Արդյունքները ցույց են տալիս, որ ջրի առավելագույն ջերմաստիճանը դիտվում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, իսկ նվազագույն արժեքները՝ հունվար-փետրվար ամիսներին։ Ջրի բացարձակ առավելագույն ջերմաստիճանը տատանվում է 15.6℃-ից մինչև 29.4℃-ի սահմաններում։ Գետի ջրի ջերմաստիճանը ցուցաբերում է զգալի տարածական փոփոխություն, ընդ որում ջերմաստիճանի սեզոնային ռեժիմները մեծապես կախված են տեղի բարձրությունից և գետի սնման պայմաններից։ Տաք սեզոնի ընթացքում ջրի ջերմաստիճանը, որպես կանոն, նվազում է բարձրության աճին զուգընթաց, մինչդեռ տաք ժամանակահատվածի տևողությունը տատանվում է՝ կախված տեղի բարձրությունից և գետերի սննման պայմաններից։ Երկարաժամկետ վերլուծությունները ցույց են տալիս ջրի ջերմաստիճանի զգալի աճ՝ թե՛ տարեկան, թե՛ ձմեռային, որն ուղեկցվում է սառցային երևույթների տևողության աստիճանական կրճատումը։ Այս արդյունքները համոզիչ դիտարկումային ապացույցներ են տրամադրում Սևանա լճի ավազանի գետերի ջերմային և սառցային ռեժիմների վրա կլիմայի փոփոխության շարունակական ազդեցության վերաբերյալ և կարևոր գիտական հիմք են հանդիսանում բարձրլեռնային գետային համակարգերի վրա կլիմայի փոփոխության ազդեցության ապագա հիդրոլոգիական գնահատականների և ուսումնասիրությունների համար։
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
