ԿԱԼՄԻԿԻԱՅԻ ԼՃԵՐԸ. ՏԱՐԱԾՄԱՆ ԵՎՓՈԽԱԿԵՐՊՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
DOI:
https://doi.org/10.46991/PYSUC.2026.60.2.320Բանալի բառեր:
Kalmykia, limnology of arid zones, relict-estuarine lakes, anthropogenic transformation, typification of reservoirsԱմփոփում
Կալմիկիայի Հանրապետությունը Ռուսաստանի հարավարևելյան եվրոպական մասի ամենաչոր շրջանն է, որը բնութագրվում է ջրի չափազանց ցածր մատչելիությամբ և մակերեսային ջրային մարմինների եզակի ծագմամբ: Հիդրոգրաֆիկ ցանցի խտությունը կազմում է ընդամենը 0,05 կմ/կմ2, և տարածքի զգալի մասը պատկանում է Արևմտյան Կասպից ավազանի էնդորհեիկ շրջաններին՝ ընդգրկելով ընդհանուր 49,200 կմ2 տարածք: 400-ից ավելի լճեր և լճակներ ընդգրկող կադաստրային տվյալների վերլուծության և գրական աղբյուրների հետ համեմատության հիման վրա իրականացվել է ջրային մարմինների դասակարգում ըստ ծագման: Բացահայտվել են երեք հիմնական գենետիկական տեսակներ՝ ռելիկտ-գետաբերանային (գերիշխող տեսակը, որը ժառանգվել է պալեոհիդրոգրաֆիկ ցանցից), արհեստական (ջրհոսը կարգավորելու համար ստեղծված լճակներ և ջրամբարներ) և մնացորդային-դելտական (Վոլգայի դելտա): Հստակ կապ է հաստատվել տարբեր ջրամբարների տեսակների և հիմնական գեոմորֆոլոգիական կառուցվածքների միջև՝ Մանիչի ավազան, Կասպից ծովի ցածրադիր տարածք, Սարպինսկի համակարգ և Երգենի բարձրավանդակ: Ցույց է տրվում, որ Կալմիկիայի հիդրոգրաֆիկ ցանցի ներկայիս տեսքը ձևավորվել է պալեոաշխարհագրական գործոնների և 20-րդ դարի մարդածին փոխակերպման փոխազդեցության արդյունքում: Բացահայտվում են կադաստրային գրանցման համակարգային խնդիրները, որոնք պահանջում են դաշտային տվյալների ստուգում: Այս ուսումնասիրության նպատակն է դասակարգել Կալմիկիայի ջրամբարները ըստ ծագման՝ հիմնվելով նախնական կադաստրային տվյալների վերլուծության և հրապարակված նյութերի հետ համեմատության վրա, հաստատել դրանց տարածական բաշխման օրինաչափությունները և որոշել տարբեր գենետիկական տեսակների գեոմորֆոլոգիական կապը: Ներկայիս փուլը բնութագրվում է խորը մարդածին փոխակերպմամբ. բնական ջրամբարների ջրի պարունակության բազմակի աճ՝ հոսքի շեղման, արհեստական ջրամբարների ստեղծման և լճերի հիդրավլիկ համակարգերի մեջ ինտեգրման պատճառով: Կալմիկիան եզակի փորձադաշտ է լիմնոգենեզի ուսումնասիրության համար չորային պայմաններում՝ ինտենսիվ մարդածին ազդեցության ներքո:
Ներբեռնումներ
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 ԵՊՀ Գիտական տեղեկագիր
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
