Գեղագիտական զգացմունքների ձևավորման տեսական մոդելը և դրա դրսևորումները դեռահասության շրջանում
DOI:
https://doi.org/10.46991/BYSU.E/2026.17.2.034Բանալի բառեր:
գեղագիտական զգացմունք, հույզեր, դեռահաս, մոդել, արվեստ, ընկալում, գիտակցված գնահատում, պահանջմունքԱմփոփում
Գեղագիտական զգացմունքների ձևավորման խնդիրը ժամանակակից մանկավարժության և արվեստի հոգեբանության կարևոր ուղղություններից է, քանի որ այն անմիջականորեն կապված է անձի արժեքային համակարգի, հուզական մշակույթի և աշխարհընկալման զարգացման հետ։ Հատկապես դեռահասության շրջանում, երբ ակտիվորեն ձևավորվում են ինքնագիտակցությունը, հուզական փորձը և գեղագիտական վերաբերմունքը իրականության նկատմամբ, գեղագիտական զգացմունքների կառուցվածքի և ձևավորման մեխանիզմների տեսական հիմնավորումը ձեռք է բերում առանձնահատուկ նշանակություն։
Հոդվածում ներկայացվում է գեղագիտական զգացմունքների ձևավորման տեսական մոդելը, որը բացահայտում է դրանց հիմնական բաղադրիչները, կառուցվածքային ամբողջականությունը, միմյանց հետ փոխհարաբերությունները և զարգացման տրամաբանությունը դեռահասության շրջանում։ Առաջարկվող մոդելը հնարավորություն է տալիս համակարգված կերպով մեկնաբանել գեղագիտական փորձի առաջացման և գիտակցման գործընթացը՝ ընդգծելով ընկալման, հուզական արձագանքի, գեղագիտական գնահատման և գեղագիտական պահանջմունքի ձևավորման հաջորդականությունը։ Այս գործընթացում առանցքային դեր է խաղում երաժշտական ռիթմի և հնչյունային կառուցվածքի ազդեցությունը մարդու ֆիզիոլոգիական և հոգեկան համակարգերի սինխրոնիզացիայի վրա։ Մոդելը հաշվի է առնում ինչպես բազային հույզերի արթնացումը, այնպես էլ բարդ, «զտված» գեղագիտական ապրումների ձևավորումը, ինչը հիմնարար նշանակություն ունի դեռահասի ներաշխարհի հարստացման և նրա գեղագիտական ճաշակի ինքնատիպության դրսևորման համար։
Ներբեռնումներ
Հղումներ
1. Andreeva I.N. - Emotsionalnyy intellekt: issledovaniya fenomena. Voprosy psikhologii. 2006. № 3 (in Russian) https://elib.psu.by/bitstream/123456789/32473/1/78-87.pdf
2. Bodaleva. A.A. – V mire podrostka․ M.: Prosveshcheniye, 1980. – pp. 16—28. (in Russian)
3. Bychkov V.V. Estetika: uchebnik. M.: KNORUS, 2012. — p. 92 (in Russian)
4. Daniel Goleman, R. Boyatzis, Annie McKee. Emotsionalnoye liderstvo. Iskusstvo upravleniya lyudmi na osnove emotsionalnogo intellekta. M, Alpina Biznes Buks, 2005. pp. 266—269 (in Russian)
5. Dragunova T.V. Podrostok. – M.: Pedagogika, 1976. – 260 p. (in Russian)
6. Izard C.E. Psikhologiya emotsiy, per. s angl. SPb., 1999. pp. 31, 32-34 (in Russian)
7. Kagan M. S. Lektsii po marksistsko-leninskoy estetike. LGU, 1971. p. 87 (in Russian)
8. Kant I. Kritika sposobnosti suzhdeniya / I. Kant. – Soch., v 6-ti t. – T. 5. M., 1966. - p. 212 (in Russian)
9. Kant Immanuel: 1724-1804 The Critique of Judgment was originally published in Prussia in 1790, p. 59-60
10. Konstantinov M. A. - Koleso emotsiy Plutchika: kak podruzhit'sya so svoimi chuvstvami. Article. (in Russian) https://www.b17.ru/article/koleso_emotion_konst/
11. Kuznetsova T.V. «Esteticheskoye» kak universalnaya kategoriya estetiki // Estetika kak obraz zhizni. M., 2013. p. 193 (in Russian)
12. Malevinskiy S.O., Akhmadzai S.A. - Esteticheskie otsenki i ikh yazykovoe vyrazhenie, “Kulturnaya zhizn Yuga Rossii” № 3 (70), 2018. p. 129 (in Russian)
13. Mariya L. - Emotsionalnyy otklik: chto eto, vidy, metody izmereniya i prakticheskoye primeneniye. Article. (in Russian) https://edprodpo.com/blog/psychology/emotsionalnyy-otklik/
14. Oprosnik metodiki «Shkala emotsionalnogo otklika» A. Megrabyana i N. Epshteyna, 2000 g. (in Russian) https://psychologos.ru/articles/view/oprosnik-metodiki-shkala-emocionalnogo-otklika-a.-megrabyana-i-n.-epshteyna
15. Timerbayeva L. A. - Emotsionalnyy intellekt, Moskovskiy gorodskoy pedagogicheskiy universitet, Moskva (Rossiya), 2016 g. p. 275 (in Russian)
16. Tsybulevskaya Anna Vasilyevna EMOTIVNYY ARGOTICHESKIY LEKSIKON. Dissertatsiya na soiskaniye uchonoy stepeni kandidata filologicheskikh nauk, Stavropol – 2005, pp. 26, 31, 39-40 (in Russian)
17. Voevodin A.P. - Esteticheskaya otsenka. Uchenye zapiski Tavricheskogo natsionalnogo universiteta im. V.I. Vernadskogo, Seriya «Filosofiya. Kulturologiya. Politologiya. Sotsiologiya». Tom 23 (62). 2010. № 2. pp. 32-33 (in Russian)
18. Vygotskiy L.S. Sobr. soch.: V 6 t. T. 2. M.: Pedagogika, 1982. p. 21 (in Russian)
19. Yuldashev, L. G. Esteticheskoye chuvstvo i proizvedeniye iskusstva / L. G. Yuldashev. – M. : Mysl, 1969. p. 152 (in Russian)
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Lala Simonyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
