Հիպերմենթալիզացիան և մտավոր վիճակների անթափանցելիության հիմնախնդիրը
DOI:
https://doi.org/10.46991/BYSU.E/2026.17.2.071Բանալի բառեր:
հիպերմենթալիզացիա, մենթալիզացիա, հոգեբանական ինֆանտիլիզմ, ձևացման ռեժիմ, մտավոր վիճակների անթափանցելիություն, ռեֆլեկտիվ ֆունկցիա, մոգական մտածողություն, պարանոյալ մտածողությունԱմփոփում
Մենթալիզացիան՝ սեփական և այլոց վարքը ներքին մտավոր վիճակների՝ մտքերի, զգացմունքների և մտադրությունների տեսանկյունից հասկանալու և մեկնաբանելու կարողությունը, ժամանակակից կլինիկական հոգեբանության հիմնարար հասկացություններից է։ Սույն հոդվածում հիպերմենթալիզացիան դիտարկվում է որպես հոգեկանի ինֆանտիլ կազմակերպվածության դրսևորում և մենթալիզացիայի խաթարման յուրահատուկ ձև։ Ցույց է տրվում, որ հիպոմենթալիզացիան և հիպերմենթալիզացիան հակադիր բևեռներ չեն, այլ նույն կառուցվածքային ձախողման՝ այլ անձի մտավոր իրականության անթափանցելիությունը հանդուրժելու անկարողության երկու տարբեր և թվացյալ հակընդդեմ արտահայտություններ։ Տեսական վերլուծությունը հիմնվում է մենթալիզացիայի տեսության, հոգեվերլուծության և ֆենոմենոլոգիական հոգեախտաբանության մի շարք դասական և ժամանակակից մոտեցումների համադրման վրա։ Ցույց է տրվում, որ հիպերմենթալիզացիան կառուցվածքայնորեն կապված է նախամենթալիզացիոն ռեժիմների, մոգական և պարանոյալ մտածողության, ինչպես նաև անորոշությունը հանդուրժելու անկարողության հետ։ Հոդվածի շրջանակներում ընդգծվում է, որ հասուն մենթալիզացիայի հիմնական առանձնահատկությունը ոչ թե այլոց մտքերի նկատմամբ առավել վստահ և մանրամասն իմացությունն է, այլ «չիմացության դիրքը» պահպանելու և այլ անձի ներաշխարհի մասնակի անհասանելիությունը հանդուրժելու կարողությունը։ Արդյունքում հիպերմենթալիզացիան սահմանվում է որպես ոչ ճկուն, իրականությունից մասնակիորեն անջատված և կեղծ վստահությամբ ուղեկցվող մենթալիզացիայի ձև, որը վերարտադրում է հոգեկանի վաղ, ինֆանտիլ կազմակերպվածության առանձնահատկությունները։
Ներբեռնումներ
Հղումներ
Allen J. G., Fonagy P., Bateman A. (2008). Mentalizing in Clinical Practice. Washington DC: American Psychiatric Publishing.
Bateman A., Fonagy P. (2016). Mentalization-Based Treatment for Personality Disorders: A Practical Guide. Oxford: Oxford University Press.
Bateman A., Fonagy P. (2017). Mentalization-Based Treatment. In B. J. Sadock, V. A. Sadock, & P. Ruiz (Eds.), Kaplan and Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry (10th ed.). Philadelphia: Wolters Kluwer.
Bion W. R. (1970). Attention and Interpretation: A Scientific Approach to Insight in Psycho-Analysis and Groups. London: Tavistock Publications.
Britton R. (1998). Belief and Imagination: Explorations in Psychoanalysis (The New Library of Psychoanalysis, Vol. 31). London: Routledge.
Buhr K., Dugas M. J. (2002). The Intolerance of Uncertainty Scale: Psychometric properties of the English version. Behaviour Research and Therapy, 40(8), 931-945.
Clemmensen L., van Os J., Skovgaard A. M., Væver M., Blijd-Hoogewys E. M. A., Bartels-Velthuis A. A., Jeppesen P. (2014). Hyper-Theory-of-Mind in Children with Psychotic Experiences. PLoS ONE, 9(11), e113082.
Duschinsky R., Foster S. (2024). Mentalizing and Epistemic Trust: The Work of Peter Fonagy and Colleagues at the Anna Freud Centre. Oxford: Oxford University Press.
Ensink K., Normandin L., Target M., Fonagy P., Sabourin S., Berthelot N. (2015). Mentalization in children and mothers in the context of trauma. British Journal of Developmental Psychology, 33(2), 203-217.
Fonagy P., Gergely G., Jurist E., Target M. (2002). Affect Regulation, Mentalization, and the Development of the Self. New York: Other Press.
Fonagy P., Luyten P. (2009). A developmental, mentalization-based approach to the understanding and treatment of borderline personality disorder. Development and Psychopathology, 21(4), 1355-1381.
Fonagy P., Luyten P., Allison E., Campbell C. (2016). Reconciling psychoanalytic ideas with attachment theory. In J. Cassidy & P. R. Shaver (Eds.), Handbook of Attachment (3rd ed., pp. 780-804). New York: Guilford Press.
Fonagy P., Target M. (1996). Playing with Reality: I. Theory of Mind and the Normal Development of Psychic Reality. International Journal of Psycho-Analysis, 77(2), 217-233.
Freud S. (1909/1955). Notes upon a Case of Obsessional Neurosis. In The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. 10). London: Hogarth Press.
Freud S. (1913/1955). Totem and Taboo. In The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. 13). London: Hogarth Press.
Isaacs S. (1948). The Nature and Function of Phantasy. International Journal of Psycho-Analysis, 29, 73-97.
Karterud S. (2015). Mentalization-Based Group Therapy (MBT-G): A Theoretical, Clinical, and Research Manual. Oxford: Oxford University Press.
Keats J. (1958). The Letters of John Keats (H. E. Rollins, Ed., Vol. 1). Cambridge: Harvard University Press.
Luyten P., Campbell C., Allison E., Fonagy P. (2020). The Mentalizing Approach to Psychopathology: State of the Art and Future Directions. Annual Review of Clinical Psychology, 16, 297-325.
Sass L. A. (1992). Madness and Modernism: Insanity in the Light of Modern Art, Literature, and Thought. Cambridge: Harvard University Press.
Sass L. A., Parnas J. (2003). Schizophrenia, Consciousness, and the Self. Schizophrenia Bulletin, 29(3), 427-444.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Nelli Haroyan, Mari Melikyan
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
