Հտ․ 16 No. 3 (48) (2025)

					Դիտել Հտ․ 16 No. 3 (48) (2025)
Հրատարակվել է: 2025-11-06

Ամբողջական թողարկումը

Գրականագիտություն

  • Գրականագիտություն

    Ավետիք Իսահակյանը և արևելյան մշակույթը

    Ժենյա Քալանթարյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածում ներկայացվում է Արևելքի մշակույթի հանդեպ Իսահակյանի ունեցած մեծ հետաքրքրությունը։ Մի կողմից՝ մանկուց ստացած ռոմանտիկ տպավորությունները, մյուս կողմից՝ Եվրոպայում գտնված տարիներին Արևելքի ժողովուրդների բանահյուսության նկատմամբ ունեցած ոգևորությունը եվրոպական փիլիսոփաների (Նիցշե, Շոպենհաուեր, Կանտ և ուրիշներ) ու գրողների (Գյոթե, Բերանժե, Դյումա․․․) կողմից Իսահակյանին մղում են արևելյան բանահյուսության մշակմանը։ Սակայն Արևելքը ընդհանրական հասկացություն է, որն իր մեջ ամփոփում է տարբեր ազգերի ու ժողովուրդների (հնդկական, չինական, պարսկական, ճապոնական, եգիպտական, հրեական․․․) ազգային խառնվածքը, լեզուն, կրոնը, փիլիսոփայությունը։ Այս ժողովուրդներին պատկանող առասպելներում, ավանդություններում, զրույցներում Իսահակյանը շեշտադրում է յուրաքանչյուր ժողովրդի կենսահայեցողությունը, բարքերն ու սովորությունները։Իսահակյանին հաջողվում է շեշտադրել առանձին ժողովուրդների մտածողությունն ու վարքագիծը և տեսանելի դարձնել հին աշխարհից եկող իմաստուն գաղափարների հարատև նշանակությունը։

    Հղումներ

    Int͡ʃʼikyan Aɾam, 1977. Avetikh Isahakyan, Yerevan (in Armenian)․

    Isahakyan Avetikh, 1977. Hishatakaɾan, Yerevan, “Sovetakan Gɾoʁ” hɾat (in Armenian)․

    Isahakyan Avetikh, 1977. Yeɾkeɾi zhoʁovat͡sʼu, h. 5, “Sovetakan Gɾoʁ” hɾat., Yerevan (in Armenian)․

    Isahakyan Avetikh, 1979. Yeɾkeɾi zhoʁovat͡sʼu, h. 6, “Sovetakan Gɾoʁ”, hɾat., Yerevan (in Armenian)․

    Isahakyan Avetikh, 2001. Afoɾizmneɾ. “ Tigɾan Met͡sʼ” hɾat., Yerevan (in Armenian)․

    Isahakyan Avetikh, 2014. Yeɾkeɾi liakataɾ zhoʁovat͡sʼu, h. 5, “Gituthyun” hɾat., Yerevan (in Armenian)․

    Isahakyan Avik, 2000. Avetikh Isahakyani gitakan kensagɾuthyunə, giɾkh 1, Yerevan (in Armenian)․

    Isahakyan Vigen, 2011. Hayɾəs, Yerevan, “Gaspɾint” hɾat (in Armenian)․

    Nazaɾyan Stepanos, 1851. Abul Kasem Feɾdausi Tusskij, Tvoɾet͡s knigi t͡saɾey izvestnoy pod nazvaniem Shax-Nameh, Moskva (in Russian)․

    U․ Sayid Eduaɾd, 2025. Aɾevelabanuthyun, Yerevan (in Armenian)․

  • Գրականագիտություն

    Կոմիտասն իր նամակների հայելիում

    Եվա Մնացականյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, երաժիշտ-բանահավաք, մանկավարժ, հայ կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիր Սողոմոն Սողոմոնյանը՝ Կոմիտասը, ազգային խորհրդանիշներից է, որի ճակատագիրը գրեթե նույնական է ընկալվում հայոց ճակատագրին: Բազմաթիվ են նրան նվիրված ուսումնասիրությունները, սակայն առեղծվածային իր կերպարով Կոմիտասը շարունակում է մնալ հայ և օտարազգի հետազոտողների ուշադրության կենտրոնում:

    Սույն հոդվածում ամփոփ վերլուծությամբ ներկայացվում են Կոմիտասի նամակների աշխարհայացքային ու հոգեբանական որոշակի տիրույթներ, դրանցում խտացված խորքային փիլիսոփայությունը, որտեղ վարդապետը բացահայտվում է իբրև իր միջավայրի ու երկրի զավակ, իբրև համաշխարհային ճանաչման հասած բացառիկ երաժիշտ և անհատականություն՝ իր մարդկային բարձրակիրթ նկարագրով, ներաշխարհի մակընթացություն­ներով, դրամատիկ ապրումներով: Հոդվածի նպատակն է՝ ա. Կոմիտասի բազմաշերտ նամակների ուսումնասիրությունը դիտարկել որպես անհատականության աշխարհայացքի ու ներաշխարհի բացահայտման բացառիկ գործիք, բ. մեր օրերի գեղարվեստական գիտակցության տեսանկյունից իմաստավորել նամակների հանգուցային հաղորդագրությունները, գ. բացահայտել միջմշակութային հաղորդակցության գործընթացը Կոմիտասի նամակների օրինակով՝ վեր հանելով դրանցում առկա ազգային ու համամարդկային գաղափարները:

    Հետազոտության խնդիրներն են՝ ա. ուսումնասիրել և մեկնաբանել Կոմիտասի նամակներում համամարդկային և ազգային գաղափարների համընկնումների ծածկագրված նշանային տարածությունները, բ. քննել հայ մշակույթի, երաժշտարվեստի ինքնության ֆենոմենը համաշխարհային մշակութաբանության դաշտում։

    Նյութի քննությունն իրականացվել է պատմահամեմատական, նկարագրական և վերլուծական մեթոդներով:

    Նամակների էջերում Կոմիտասի առեղծվածը մինչև վերջ չի բացահայտվում, սակայն բանաձևվում է մի ճշմարտություն. Կոմիտասը մաքրեց, նոտագրեց, ստեղծեց մեր երգի վսեմ հայրենիքը, որն իր անթերի ու պայծառ գոյությամբ անպայմանորեն մաս է կազմում հայոց պատմության մշտագո փիլիսոփայության։

    Հղումներ

    Amenayn hayoc yergi vehapʿarry. Komitas vardapet, Er., Heghinakayin hrat., 2019

    Badikyan Kh., Komitase’ inchpisin yeghel e, Er., Zangak hrat., 2013

    Brutyan Ts., Komitas, Er., Hayastan hrat., 1969

    Brutyan Ts., Komitas hayoc pʿarose, Er., Hayastan hrat., 2009

    Gasparyan S., Komitas. kyankʿë, gorcutʿyunë, steghtsagorcʿutʿyunë, Er., Haypethrat, 1961

    Komitas, Er., HSSH GA hrat., 1969

    Komitas, Yerkeri zhoghovadzu, h. 7, Er., «Anahit», 1997

    Komitas. namakner, Er., GATʿ hrat., 2007

    Komitas vardapet (1869-1935), Er., «Sargis Khachencʿ», 2009

    Komitase zhamanakatsʿneri husherum yev vkayutʿyunnerum, Er., «Sargis Khachencʿ», 2009

    «Mshakoytʿ», hm. 3-4, Pariz, 1935

    Charencʿ E., Yerkeri zhoghovadzu, h. 3, Er., «Sovetakan grogh» hrat., 1987

    Sahakyan L., Ditarkumner Komitas vardapet yev Hay Arakʿelakan yekeghetsʿi arnjutʿyunneri shrj, Patmabanasirakan handes, hm. 3, Er., 2021

    Sevak P., Yerkeri zhoghovadzu, h. 5, Er., «Hayastan» hrat.,

  • Գրականագիտություն

    Նեոմիֆ և ապամոնտաժում. կուռտուազ նարատիվը և դրա վերափոխումը Ջոն Ափդայքի «Բրազիլիա» վեպում

    Նատալիյա Գոնչար-Խանջյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Ջոն Ափդայքի «Բրազիլիա» (1994) վեպը դիտարկվում է որպես պոստմոդեռնիստական կերպափոխում Տրիստանի և Իզոլդայի մասին առասպելի՝ մոգական ռեալիզմի և հետգաղութային դիսկուրսի տեսանկյունից։ Հիպոթեզն այն է, որ Ափդայքը ոչ թե վերարտադրում է ավանդական նարատիվը, այլ ապամոնտաժում է այն՝ փոխակերպելով կուռտուազ սիրո մոտիվը հասարակական նորմերին, ռասայական և գենդերային հիերարխիային ընդդիմանալու ձևաչափի։ Հոդվածի նպատակը վերլուծելն է՝ ինչպես է վեպում վերաշերտավորվում առասպելի միֆոպոետիկ կառուցվածքը՝ արքետիպերի, սրբազան առարկաների, ծիսակարգի և սահմանագծային տարածքի վերիմաստավորման միջոցով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անունների խորհրդանշաբանությանը, մարմնավորման և նախաձեռնումի մոտիվներին, ինչպես նաև միջնադարյան բարոյագիտության փոխարինմանը ինքնության ժամանակակից խնդիրներով։ Մեթոդաբանությունը ներառում է հերմենևտիկ, կառուցվածաբան և հետգաղութային մոտեցումներ՝ համադրով միֆաբանական և գրական սեմիոտիկայի գործիքակազմով։ Աշխատությունը հանգում է այն եզրակացության, որ «Բրազիլիան» հանդես է գալիս որպես նեոմիֆ՝ փիլիսոփայական առակ այն սահմանների մասին, որտեղ մարդկայինը միաձուլվում է հրաշքին։ Ափդայքն իր հիբրիդային և փոխակերպվող պոետիկայով վերաիմաստավորում է սերը, ճակատագիրը և հերոսությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես է առասպելը վերափոխվում ժամանակակից մշակութային և պատմական համատեքստում։

    Հղումներ

    Annales Cambriae. Edited by John Williams. (2008). Longman, Green, Longman, and Roberts. – 231 p. [Electronic resource]. Available at: https://archive.org/details/annalescambriae00willgoog

    Bédier Joseph. (191-?). Le roman de Tristan et Iseut. Paris: H. Piazza. [Electronic resource]. Available at: https://archive.org/details/leromandetristan00bduoft/page/22/mode/2up

    France Marie de. (2013). The Lays of Marie de France / Translated by David R. Slavitt. – Edmonton: AU Press, Athabasca University. – 160 p. [Electronic resource]. Available at: https://www.aupress.ca/app/uploads/120228_99Z_Slavitt_2013 The_Lays_of_Marie_de_France.pdf

    Gurevich A.Ya. (1984). Kategorii Srednevekovoi kultury. M.: Iskusstvo. – 258 s. (in Russian).

    Malinovskaya Natalya. (2014). Tema s variatsiyami. M.: Tsentr knigi Rudomino. – 528 s.: ill (in Russian).

    Malory Tomas. (1998). Le Morte d’Arthur. King Arthur and of his Noble Knights of the Round Table in Two Vols. Volume 1. [Electronic resource]. Available at: https://www.gutenberg.org/cache/epub/1251/pg1251-images.html

    Malory Tomas. (1998). Le Morte d’Arthur. King Arthur and of his Noble Knights of the Round Table in Two Vols.Volume 2. [Electronic resource]. Available at: https://www.gutenberg.org/cache/epub/1252/pg1252-images.html

    Updike John. (1994). Brazil. Ballantine Books. [Electronic resource]. Available at: https://archive.org/details/»Brazil»noveljohnu0000unse/page/290/mode/2up

    Vinaver E. (1925). Etudes sur le Tristan en prose. Paris: Champion. – 120 p.

Լեզվաբանություն

  • Լեզվաբանություն

    Լեզվական կաղապար. Հաղորդող և ներգործող լեզվատարրերի համատեղ գործածությունը ԶՀՄ լեզվում

    Յուրի Ավետիսյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Ժամանակի ընթացքի մեջ զանգվածային հաղորդակցման միջոցների լեզուն վերափոխվում է՝ արձագանքելով տեղեկատվության տարածման արագությանը, ազդեցության միջոցների բազմազանությանը և լսարանի պահանջների փոփոխությանը: Այդ փոփոխությունների պայմաններում առանձնահատուկ կարևորություն է ստանում լեզվական կաղապարների (շտամպների, խոսքային բանաձևերի, կրկնվող կառուցվածքային միավորների) գործածությունը, որոնք ապահովում են թե՛ հաղորդակցության հստակությունն ու մատչելիությունը, թե՛ ազդեցիկության բարձր մակարդակը:

    ԶՀՄ լեզուն՝ որպես հանրային խոսույթի կարևոր տարր, միաժամանակ պարունակում է ինչպես հաղորդող (ինֆորմատիվ), այնպես էլ ներգործող (ապելյատիվ, պերսուազիվ) տարրեր: Դրանց համատեղ գործածությունը դրսևորվում է հատկապես կաղապարների մեջ՝ ձևավորելով արժեքային, գնահատողական և գաղափարական հարանշանակությամբ (կոննոտացիաներով) հագեցած միավորներ, որոնք ակտիվորեն օգտագործվում են լրագրողական տարբեր ժանրերում:

    Հոդվածում ներկայացվում են կաղապարների՝ որպես կառուցվածքային և գաղափարական միջոցների գործառական հնարավորությունները զանգվածային հաղորդակցության տարբեր միջոցներում, դրանց հաղորդակցական նշանակությունը տարբեր ժանրերում, վերլուծվում և նկարագրվում են հաղորդող և ներգործող բաղադրիչների համատեղ գործածությունն ու փոխազդեցությունը՝ որպես ԶՀՄ լեզվի առանցքային հատկանիշ:

    Հղումներ

    Davtyan, Yu. 2006. Arevelahay mamuli lezun hetkhorhrdayin shrjannum, Er. (in Armenian).

    Kostomarov, V. G. 1971. Russkiy yazyk na gazetnoy polose, M. (in Russian).

    Vinokur, A. 1929. Kultura jazyka, M. (in Russian).

    Shalunts, R. 1987. Mamuli yev hraparakashut’yan lezun, Er. (in Armenian).

    Petrosyan, H. 1987. Hayerenagitakan bararan, Er. (in Armenian).

    Tretyakov, V. 2004. Kak stat’ znamenitim zhurnalistom, M. (in Russian).

  • Լեզվաբանություն

    Հեղինակի մտադրությունը և ընթերցողի մեկնաբանությունը․ ինտեգրացված մեթոդաբանական մոտեցում

    Սեդա Գասպարյան, Նելլի Սարգսյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Սույն հոդվածի հետազոտական նպատակը գրական տեքստի վերլուծական մեթոդաբանությունների, ինչպես նաև հեղինակային մտադրության և ընթերցողական մեկնաբանման եղանակների ուսումնասիրությունն  է։ Հոդվածում ներկայացված հիմնական մոտեցումները կենտրոնացված են տեքստի ճանաչողական-ոճաբանական վերլուծության և հերմենևտիկ մեկնաբանման շուրջ՝ ընթերցողի ընկալման առանձնահատկությունների քննության շեշտադրմամբ։ Ջեկ Լոնդոնի «Սպիտակ ժանիք» վեպից դուրսբերված փոխաբերությունների հետազոտությունը և դրանց համեմատական վերլուծությունը հայերեն թարգմանությունից առանձնացված համարժեքների հետ փաստում են, որ ճանաչողական-ոճաբանական, իմաստաբանական և հերմենևտիկ մեթոդների ինտեգրումը գրական տեքստի թննության գործընթացում նպաստում է հեղինակային մտադրության պարզաբանման և դրա համապատասխան մենկնաբանության ձևավորմանը։ Այս թեզի կիրառությունը կարող է հնարավոր լուծում ապահովել տեքստերի գեղագիտական նշանակության գնահատման և սահմանման համար։

    Հղումներ

    Լոնդոն Ջ․ (2017) Սպիտակ ժանիք (թարգմ․՝ Վ․ Միքայելյան), Երևան, Էդիթ-պրինտ (London J. (2017). Spitak Zhanik, Yerevan: Edit Print (in Armenian, trans. by V. Mikayelyan)

    Մադոյան Գ․ (2015) Հեղինակի մտադրությունը որպես տեքստաբանական քննության առարկա․/ Գ․ Մադոյան / ատենախոսություն, Երևանի պետական համալսարան (Madoyan G, (2015). Heginaki mtadrutyuny vorpes tekstabanakan qnnutyan ararka (Author’s Intention as an Object of Textological Study). Ph.D. dissertation, Yerevan State University (in Armenian)

    Barthes R. (1977). Image, Music, Text, USA: Hill and Wang, pp. 52-148.

    Bleich D. (1978). Subjective Criticism, US: The John Hopkins University Press, pp. 146–153.

    Culpeper J. (2009). Reflections on a Cognitive Stylistic Approach to Characterization. In Brône G., Vandaele J. (eds.) (2009), Cognitive Poetics, Goals, Gains and Gaps), Berlin-New York, Mouton de Gruyter, pp. 125-161, < doi.org/10.1515/9783110213379.1.125> Accessed: May 24, 2025

    Eco U. (1992). Interpretation and History. In Collini S. (ed.) (1992), Interpretation and Overinterpretation Umberto Eco with Richard Rorty, Jonathan Culler, Christiner Brooke-Rose. UK: Cambridge University Press, pp. 23-44.

    Eco U. (1992). Overinterpreting things. In Collini S. (ed.) (1992), Interpretation and Overinterpretation Umberto Eco with Richard Rorty, Jonathan Culler, Christiner Brooke-Rose. UK: Cambridge University Press, pp. 45-66.

    Eco U. (1992). Between Author and Text. In Collini S. (ed.) (1992), Interpretation and Overinterpretation Umberto Eco with Richard Rorty, Jonathan Culler, Christiner Brooke-Rose. UK: Cambridge University Press. pp. 67-88.

    Fauconnier G. (2007). Mental Spaces. In Geerarts D. Cuyckens H. (eds.) (2007), The Oxford Handbook of Cognitive Linguistics. UK: Oxford University Press, pp. 351-360.

    Fauconnier G., Turner M. (2002). The Way We Think. Conceptual Blending and Mind’s Hidden Complexities, New York: Basic Books, pp. 44-47.

    Fish S. (1970). Literature in the Reader: Affective Stylistics. In New Literary History. US: John Hopkins University Press. <https://doi.org/10.2307/468593> Accessed: May 24, 2025, pp. 130-135

    Freud S. (1959). Creative Writers and Day-Dreaming. In Strachey J. (ed.) (1959), Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, the Hogarth Press, Vol. 9, pp. 145-150.

    Gasparyan S. (2006). On Objectivity in Understanding Verbal Art. In La Conscenza della liltteratura. The Knowledge of Literature, Italy: Bergamo University Press, Vol. V, pp. 17-45.

    Gasparyan S. (2019). A Methodological Mechanism for Applying the Hermeneutical Approach. In Armenian Folia Anglistika. International Journal of English Studies. Yerevan: Yerevan State University Press <https://doi.org/10.46991/AFA/2019.15.1.009> Accessed: May 24, 2025

    Ghazala H. (2011). Cognitive Stylistics and the Translator, London: Sayab Books, pp. 31-71.

    Grady J. (2007). Metaphor. In Geerarts D., Cuyckens H, (ed.) (2007), The Oxford Handbook of Cognitive Linguistics. UK: Oxford University Press, pp. 190-195.

    Holland N. (2009). Literature and the Brain, Florida: the PsyArt Foundation, pp. 40-321.

    Johnson M. (2006). Mind Incarnate: From Dewey to Damasio. In Daedalus. US: MIT Press, Vol. 135, 533-545, < https://doi.org/10.1007/BF00974984> Accessed: May 24, 2025

    Kant E. (1929). Critique of Pure Reason, trans. by Smith N. K., UK: MacMillan, pp. 152-160,

    Lancashire I. (2007). Cognitive Stylistics and Literary Imagination, Canada: University of Toronto, pp. 27-35.

    Langacker R. (2008). Cognitive Grammar. A Basic Introduction. Oxford: Oxford University Press, pp. 74-75.

    Leibniz G. (2008). Theodicy: A Defense of Theism. In Pojman L. (ed.) (2008), Philosophy of Religion: an Anthology. Belmont: Thomson/Wadsworth, pp. 152-158.

    London J. (1906). White Fang, New York: the MacMillan Company, pp. 5-79

    Piaget J, (1936). La naissance de l’intelligence chez l’enfant. Switzerland: Delachaux et Niestlé.

    Poole R. (1972). Towards Deep Subjectivity, New York: McGraw-Hill, pp. 95-96.

    Reddick J., Edmundson M. (2003). Sigmund Freud: Beyond the Pleasure Principle, New York: Penguin Books, pp. 45-52.

    Sanders J., Spooren W. (1997). Perspective, Subjectivity and Modality from A Cognitive Linguistic Point of View. In Liebert W.-A., Redeker G. and Waugh L. (eds.) (1997), Discourse and Perspective in Cognitive Linguistics, Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, XIV, Issue 151, pp. 86-89 < doi.org/10.1075/cilt.151.08san> (Accessed: 2025.06.24)

    Semino E. (2009). Text worlds. In Brône G., Vandaele J. (ed.) (1997), Cognitive Poetics, Goals, Gains and Gap. Berlin-New York: Mouton de Gruyter, pp. 33-47.

    Stockwell P. (2002). Cognitive Poetics: An Introduction, Routledge, New York: Taylor and Francis Group, pp. 28-33.

    Turner M. (2007). “Conceptual Integration”. In Geerarts D., Cuyckens H. (ed.), (2007), The Oxford Handbook of Cognitive Linguistics. UK: Oxford University Press, pp. 378-385.

    Будагов Р. А. (1972) О предмете языкознания. Серия литературы и языка, М.: Известие АН ССРОПРМ, вып. 5, – с. 401-412. (Budagov R. (1972). O predmete yazykoznaniya (On the Subject of Linguistics). In Izvestiya Akademii Nauk (Bullletine of the Academy of Sciences, USSR) Vol. 5, pp. 401-412)

    Виноградов В. В. (1971) О теории художественной речи. М․: Высшая школа. (Vinogradov V. (1971). O teorii khudozhestvennoy rechi (On the Theory of Literary Speech), Moscow: Vysshaya Shkola)

    Виноградов В. В. (1959) О языке художественной литературы. М․: Государственное издательство художественной литературы (Vinogradov V. (1959). O yazyke khudozhestvennoy literatury (On the Language of Literarure), Moscow: Gosudarstvennoye izdatel’stvo khudozhestvennoy literatury)

    Толстой Л. Н. (1953) О литературе. М․։ Гослитиздат. (Tolstoy L. (1953). O literature (On Literature). Moscow: Goslitizdat).

    Фуко М. (1996) Что такое автор? Воля к истине: по ту сторону знания, власти и сексуальности. Работы разных лет (М. Фуко). М․: Касталь,– c. 35-40. (Foucault M. (1996), Chto takoye avtor? In Volya k istine: po tu storonu znaniya, vlasti i seksual’nosti. Raboty raznykh let. Moscow: Kastal’ (in Russian) pp.35-40)

  • Լեզվաբանություն

    Բառերի պատճառաբանվածության մթագնումը հայերենում

    Մանուկ Ֆելեքյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Ներքին ձև ունեն միայն բաղադրյալ բառերը։ Այն բառային նշանակությունը բաղադրող իմաստային տարրերի ամբողջությունն է։ Պարզ կամ այդպիսին ընկալվող բառերի ներքին ձևը հաճախ շատ դժվար է ճշտորեն որոշել։

    Բաղադրյալ բառի բառիմաստի ձևավորման հիմքում միշտ էլ ընկած է ներքին ձևը։ Ներքին ձևը ցույց է տալիս բառի հնչման և լմաստի պատճառաբանված կապը, այսինքն՝ նշում է այն պատճառը, ըստ որի՝ տվյալ իմաստը արտահայտվում է հենց տվյալ հնչյունակապակցությամբ։ Բաղադրյալ բառի ներքին ձևը կարող է լինել շատ հստակ հեշտությամբ գիտակցվել այդ լեզվով խոսող հանրության կողմից։ Այդպես է բաղադրյալ բառերի ճնշող մեծամասնության դեպքում։

    Սակայն լեզվում որոշակի պայմանների առկայաությամ դեպքում բաղադրյալ բառերում մշտապես նկատվում է բառակազմական կապերի և բառային պատճառաբանվածության կորստի, մթագնման միտում։ Երբեմն բառի ներքին ձևը գրեթե կորչում է, որի պատճառով էլ արդի լեզվաըմբռնմամբ չի գիտակցվում բառի բաղադրյալ լինելը։ Այս երևույթը լեզվաբանության մեջ անվանվում է ապապատճառաբանում կամ ապաստուգաբանություն։

    Ապապատճառաբանումը միանգամից տեղի չի ունենում, այլ բավականին երկարատև զարգացման արդյունք է։ Եվ քանի որ բառերը իրենց պատճառաբանված իմաստը միաժամանակ չեն կորցնում, լեզվում միմյանց կողքի գոյատևմում են պատճառաբանվածության մթագնման, կորստի տարբեր փուլերում գտնվող բառեր։ Ապաստուգաբանման վերջին փուլը բառի ներքին ձևի լիակատար մթագնումն է։ Այդպիսի մթագնում կա բազմաթիվ բնիկ հայերեն արմատական բառերում։

    Հոդվածում քննվում են բաղադրյալ բառի ապաստուգաբանման պատճառները և պատճառաբանվածության մթագնման, կորստի տարբեր փուլերում գտնվող բառեր։

     

     

    Հղումներ

    Ačaṙyan H., Hayeren armatakan bararan, Erevani hamalsarani hratarakčʿutʿyun, ht. I, Erevan, 1971, eǰ 149 (in Armenian).

    Ačaṙyan H., Hayeren armatakan bararan, Erevani hamalsarani hratarakčʿutʿyun, ht. IV, Erevan, 1979, eǰ 23 Ačaṙyan H., Hayeren armatakan bararan, Erevani hamalsarani hratarakčʿutʿyun, ht. I, Erevan, 1971, eǰ 149 (in Armenian).

    Ačaṙyan H., Hayeren armatakan bararan, ht. III, Erevani hamalsarani hratarakčʿutʿyun, Erevan, 1977, eǰ 278–279 (in Armenian).

    Aġayan E., Ardi hayereni bararan, Erevan, 1976, eǰ 1356 (in Armenian).

    Aġayan E., Ōndhanur ew haykakan baragitutʿyun, Erevani hamalsarani hratarakčʿutʿyun, Erevan, 1984 (in Armenian).

    Bulakhovskij L. A., Deètimologizacija v russkom jazyke // Istorija sovetskogo jazykoznanija. Khrestomatija, izd. “Vysshaja škola”, Moskva, 1988, s. 238 (in Russian).

    Bulakhovskij L. A., Tipy deètimologizacii v russkom jazyke // Istorija sovetskogo jazykoznanija. Khrestomatija, Moskva, 1988, ss. 242–246 (in Russian).

    Čʿahukyan G., Hayeren stugabanakan bararan, “Asoghik” hratarakčʿutʿyun, Erevan, 2010, eǰ 516 (in Armenian).

    Čʿahukyan G., Žamanakakicʿ hayereni tesutʿyan himunkʿnere, Haykakan SSH Gitutʿyunneri akademiayi hratarakčʿutʿyun, Erevan, 1974, eǰ 150 (in Armenian).

    Čančina A. V., Sinkhronnyj i diakhronnyj podkhody k izučeniju slov s desemantizirovannym kornem // Vestnik Nižegorodskogo un-ta im. N. I. Lobačevskogo, 2008, № 4, ss. 193–196 (in Russian).

    Kubrjakova E. S., Osnovy morfologičeskogo analiza: na materiale germanskikh jazykov, Moskva, 2008 (in Russian).

    Kubrjakova E. S., Tipy jazykovykh značenij. Semantika proizvodnogo slova, izd-vo “Nauka”, Moskva, 1981 (in Russian).

    Łazaryan R., Grabari bararan, Erevani hamalsarani hratarakčʿutʿyun, Erevan, 2000, eǰ 498 (in Armenian).

    Lukʹjanov N. A., Narušenie semantičeskoj sootnositelʹnosti meždu proizvodnymi i proizvodjaščimi slovami // Aktualʹnye problemy leksikologii (doklady 2-j lingvističeskoj konferencii), Novosibirsk, 1969, ss. 17–25 (in Russian).

    Malkhasyan S., Hayeren bacʿatrakan bararan, ht. 3, Haykakan SSR petakan hratarakčʿutʿyun, Erevan, 1944, eǰ 166 (in Armenian).

    Maslova-Lašanskaja S. S., Leksikologija švedskogo jazyka, Izdatelʹstvo Leningradskogo universiteta, Leningrad, 1973 (in Russian).

    Nor bargirkʿ haykazean lezui, Erevani hamalsarani hratarakčʿutʿyun, ht. II, Erevan, 1981, eǰ 952.

    Potebnja A. A., Polnoe sobranie sočinenij, tom I, Odessa, 1922 (in Russian).

    Sukiasyan A., Žamanakakicʿ hayocʿ lezui, EPH hratarakčʿutʿyun, Erevan, 1999, eǰ 102 (in Armenian).

    Toropcev I. S., Leksičeskaja motivirovannostʹ (na materiale russkogo literaturnogo jazyka) // Orlovskij gosudarstvennyj pedagogičeskij institut. Učenye zapiski, tom XXII, Orel, 1964, st. 134 (in Russian).

    Žamanakakicʿ hayocʿ lezvi bacʿatrakan bararan, ht. 3, Haykakan SSH GA hratarakčʿutʿyun, Erevan, 1974, eǰ 412 (in Armenian).

  • Լեզվաբանություն

    Դերանվան աբրահամյանական ըմբռնումը

    Anna Abajyan
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Դերանվան՝ որպես խոսքի մասի, ըմբռնումը հայ լեզվաբանության մեջ ոչ միօրինակ է և հստակ, կան տարակարծություններ, տարբեր տեսակետներ: Չկա միօրինակություն նույնիսկ դերանվանը տրված սահմանումների հարցում:

    Սույն հոդվածը նվիրված է այս խոսքի մասի՝ Սերգեյ Աբրահամյանի կողմից կատարված ծավալուն և արժեքավոր հետազոտության վերլուծությանը, բերած նորույթներին:

    Արդի հայերենի դերանուններն ուսումնասիրելով խորաքնին և նորովի՝ Ս. Աբրահամյանը դասակարգել է դրանք, տեսակավորել, բնութագրել յուրաքանչյուր տեսակը՝ որոշ դեպքերում առաջարկելով նոր անվանումներ դրանց համար, բացահայտել դերանունների ձևաբանական, շարահյուսական առանձնահատկությունները և, որ ամբողջովին նորություն էր հայ քերականագիտության մեջ, քննել դրանց կազմությունը, բառակազմական նշանակությունը և ոճական կիրառությունները:

    Գիտնականը իրավացիորեն մերժել է տարածված այն տեսակետը, թե դերանունների գլխավոր հատկանիշը այլ խոսքի մասերին փոխարինելու գործառույթն է, որդեգրել այն համոզումը, որ դերանունների մեծ մասը զուրկ է փոխարինման գործառույթից, և որ այդ գործառույթը կատարող մի խումբ դերանուններ էլ ոչ միշտ են կատարում այն:

    Դերանունների դասդասման հիմքում դնելով առարկան, հատկանիշը ինչպես արտահայտելու, ինչ հարաբերությամբ դրանք ցույց տալու հիմունքը՝ հայագետը փոփոխություն է մտցրել արդի հայերենի դերանվանական համակարգում՝ միավորելով որոշ տեսակներ և վերանվանելով մի քանիսը: Արդյունքում տարբերակել է դերանվան վեց տեսակ՝ անձնական (դիմային), ցուցական, փոխադարձ, որոշյալ (հանրական), անորոշ (մասնական), հարցական-հարաբերական (բացարձակ անորոշ): Փոխել է անձնական, ցուցական դերանուններին տրվող սահմանումները, միավորել որոշյալն ու ժխտականը և այլն: 

    Հղումներ

    1. Abajyan, A. 2012. Deranvan ymbrnumy // Hayoc lezun ev grakanut’yuny dprocum, N 3, 31-38 (in Armenian).

    2. Abajyan, A. 2006. Hayereni holovakan hamakargi ymbrnumy ev patmakan zargacumy haj k’erakanut’yan mej, Yerevan, Yerevani petakan hamalsarani hratarakchut’yun, 444 ej (in Armenian).

    3. Abrahamyan, S. 1956. Ardi hayereni deranunnery, Yerevan, HSSR GA hrat., 351 ej (in Armenian).

    4. Asatryan, M. 2002. Zhamanakakic hayoc lezu. Dzevabanut’yun, Yerevan, Yerevani petakan hamalsarani hratarakchut’yun, 217 ej (in Armenian).

    5. Avetik’yan, G. 1823. K’erakanut’yun haykakan, I Venetik, I vans Srbuyn Xazaru, 231 ej (in Armenian).

    6. Hayoc lezvi k’erakanut’yun, Yerevan, Yerevani petakan hamalsarani hratarakchut’yun, 625 ej (in Armenian).

    7. Adonc, N. Dionisij Frakijskij i armjanskie tolkovateli. Petrograd, 1915 (In Russian)

  • Լեզվաբանություն

    Էկոլեզվաբանական հոգսերը Հայաստանի Հանրապետության լեզվամիջավայրում

    Անահիտ․ Զ․ Ադիլխանյան, Զարիկ Աղաջանյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածում, օգտագործելով էկոլեզվաբանության (նաև լեզվաապագայաբանության) ընձեռած հնարավորությունները, փորձել ենք միջազգային չափանիշներին համապատասխան ներկայացնել Հայաստանի Հանրապետության և Սփյուռքի լեզվամիջավայրերը՝ որպես մարդ - բնություն – լեզու էկոհամակարգի բաղադրիչ, և քաղաքակիրթ աշխարհին ներկայացնել հայերենի առանձնահատկություններն ու «հոգսերը»՝ «հայերենի՞, թե՞ հայության հիմնախնդիրներ» համատեքստում: Հոդվածի շարադրման ընթացքում նպաատակային ենք դարձրել իբրև ուսումնասիրության ելակետ ունենալ գործառական դժվարություններ ունեցող, խնդրահարույց, լեզվակրթական միջավայրի, խոսքի մշակութականացման գործընթացի վրա բացասաբար ազդող արտաքին և ներքին գործոնների, քաղաքական և սոցիալական վտանգավոր շերտերի վերլուծությունը և արձանագրել էկովերջնարդյունքները: Ամփոփելով ուսումնասիրության արդյունքները՝ հանգել ենք այն եզրակացության, որ ՀՀ լեզվամիջավայրում հայերենի գործառութային շրջանակներն ընդլայնվել են, և այսօր հայերենի մաքրության և պահպանության աստիճանը որոշվում է «էկո» համախմբով: Վերջնարդյունքային կարգախոսն այն է, որ արտաքին աշխարհի և հայկական համայնքներ ունեցող բազմաթիվ երկրների հետ ՀՀ-ի հարաբերությունների կարգավորման հիմնական գործիքներից մեկը լեզվական-մշակութային բաղադրիչն է:

    Հղումներ

    Տե՛ս Ադիլխանյան Ա․, Աղաջանյան Զ․, Էկոլեզվաբանությունը գիտական լեզվաշինության և ազգաշահ լեզվաքաղաքականության հիմքում, Բանբեր Երևանի համալսարանի․ Բանասիրություն․ 2025, 2, էջ 52-63։

    Տե՛ս Եղիազարյան Գ, Եվրոպայի խորհրդի ժամանակակից լեզուների եվրոպական կենտրոնի լեզվաքաղաքականությունը, Բանբեր Վ. Բրյուսուվի անվան պետական համալսարանի, 1(68), Երևան-2004, էջ 248-261:

    Այտընյան Ա., Քննական քերականություն աշխարհաբար կամ արդի հայերեն լեզվի, Երևան, 1987, էջ 31:

    Խաչատրյան Լ., Լեզվաբանական տերմինների ուսումնական բառարան, Երևան, 2021, էջ 325:

    Տե՛ս Սարգսյան Լ., Լեզվաբանության զարգացման որոշ միտումների մասին (Օտար լեզուները բարձրագույն դպրոցում), Երևան, 2013, էջ 101-108:

    Տե՛ս Հարությունյան Ն․ Միջմշակութային հաղորդակցության տեսության զարգացման համառոտ պատմությունը (Օտար լեզուները բարձրագույն դպրոցում), 2016, 1-2 (20), Հայաստան, էջ 120։

    Տե՛ս Սարգսյան Մ., Էկոլեզվաբանությունը լեզվաբանության զարգացման նորագույն ուղղություն, Լեզու և լեզվաբանություն, Ե., 2017, հ․ 2, էջ 57-58։

    Տե՛ս Միրզոյան Լ., ՀՀ լեզվական պետական քաղաքականության և Արևմուտքի բազմալեզվության փոխառնչությունները (Արդի հայերենի հիմնախնդիրներ), Երևան, 2016, էջ 103-107:

    Տե՛ս՝ Բեդիրյան Պ., Հայերենագիտական հոդվածներ ու նոթեր, Երևան, 2012, էջ 95-100:

    Տե՛ս Արդի հայերենի հիմնախնդիրներ (Միջազգային գիտաժողովի նյութեր), Երևան, 2016։ ա․ Ավետիսյան Յու., Կանոնարկումը որպես լեզվաքաղաքականություն, էջ 39-45: բ․ Զաքարյան Հ., ՀՀ լեզվավիճակը. Ձեռքբերումներ, բացեր և հետընթաց, էջ 83-91: գ․ Աղաջանյան Զ., Լեզվի նորմավորման սկզբունքները, էջ 29-38:

    Տե՛ս Սարգսյան Մ․, Բայրամյան Ս․, Հայերենը որպես սփյուռքի լեզու․ Մարտահրավերներ և խնդիրներ, Լեզուև լեզվաբանություն, 2024, 1, էջ 81-92։

    Գյուրջինյան Դ., «Լեզվի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը և պետական լեզվական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները. Հայաստանի Հանրապետության լեզվաքաղաքականությունը և լեզուների դասավանդման արդի հիմնահարցերը, Հանրապետական գիտաժողովի նյութեր, Երևան, 2024, էջ 17:

    Տես՝ Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրություն (փոփոխություններով), էջ 12 (Հոդված 3), էջ 14-15 (Հոդվածներ՝ 15, 19, 20):

    Գ. Սևակ, Ժամանակակից հայոց լեզվի դասընթաց (վերահրատարակություն), Երևան, 2009, 350 էջ, էջ 23):

    Բեդիրյան Պ., Հայերենագիտական հոդվածներ ու նոթեր, «Արևելահայերենն ու արևմտահայերենն այսօր», Երևան, 2012, էջ 97:

    Տե՛ս Սարգսյան Մ․, Բայրամյան Ս․, Հայերենը որպես սփյուռքի լեզու․ մարտահրավերներ և խնդիրներ, Լեզուև լեզվաբանություն, 2024, 1, էջ 81-92։

    Արթինեան Վրէժ Արմէն, Հայերէնի՞, թե՞ հայութեա՜ն հիմնախնդիրները. Արդի հայերենի հիմնախնդիրներ (Միջազգային գիտաժողովի նյութեր), Երևան, 2016,էջ 47-52։

    Գյուրջինյան Դ., «Լեզվի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը և պետական լեզվական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները (Հայաստանի Հանրապետության լեզվական քաղաքականությունը և լեզուների դասավանդման արդի հիմնահարցերը. Հանրապետական գիտաժողովի նյութեր), Երևան, 2024, էջ 22:

    Զաքարյան Հ., ՀՀ լեզվավիճակը. Ձեռքբերումներ, բացեր և հետընթաց, Արդի հայերենի հիմնախնդիրներ (Միջազգային գիտաժողովի նյութեր), Երևան, 2016, էջ 83:

    Տես՝ Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու - 1956-2006, 2006, էջ 298-310:

    Տե՛ս Гречко В. А. Теория языкознания. Москва. 2003. С. 3Ι7.

    Այտընյան Ա., նշ. աշխ. էջ 41:

    Տե՛ս «Հայաստանի Հանրապետության լեզվակրթական քաղաքականության ուրվագիծ. Ազգային զեկույց», Երևան, 2008;

  • Լեզվաբանություն

    Պար հասկացությունը և նրա բառակազմական առանձնահատկությունները գրական հայերենում

    բ․գ․թ․ Լուսինե Ա․ Ղամոյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Աշխատանքը խորքային և մանրամասն ուսումնասիրություն է, որն ընդգրկում է «պար» արմատի ծագումնաբանական, իմաստաբանական առանձնահատկությունները հայերենի տարբեր ժամանակահատվածներում և բառակազմական հնարավորությունների արտահայտությունը գրական հայերենում:  Այն մի կողմից` տարժամանակյա քննություն է` «պար» հասկացության իմաստային զարգացումների դիտարկմամբ, մյուս կողմից` համաժամանակյա քննություն`  «պար» եզրույթով բաղադրությունների վերլուծությամբ: Հատուկ ուշադրություն է դարձվել «պար» արմատի նրբիմաստներին, բազմիմաստությանը և իմաստային փոփոխություններին: Առանձնացվել են նաև «պար» արմատով բաղադրված նորակազմությունները, որը կարևոր է հայոց լեզվի բառապաշարի ուսումնասիրության տեսանկյունից։

    Ինչ­պես ցույց է տա­լիս ու­սում­նա­սի­րութ­յու­նը, «պար» ար­մա­տը ոչ միայն պահ­պա­նել է իր հնա­գույն ի­մաստ­նե­րը, այլև հարս­տա­ցել է նո­րե­րով՝ պայ­մա­նա­վոր­ված մշա­կու­թա­յին և հա­սա­րա­կա­կան փո­փո­խութ­յուն­նե­րով։

    Բա­ռա­կազ­մութ­յան տե­սանկ­յու­նից այն դրսևո­րում է մեծ բազ­մա­զա­նութ­յուն՝ լի­նե­լով բա­զում ա­ծան­ցա­վոր, բարդ և հա­րադ­րա­վոր բա­ռե­րի հիմք։ Դ­րանց մի մա­սը պահ­պա­նել է իր գոր­ծա­ծութ­յու­նը, մինչ­դեռ ո­րոշ բա­ռեր դար­ձել են հազ­վա­դեպ կամ հնա­ցած։ 

    Հղումներ

    Aghayan, Ed. 1976. Ardi hayereni bacʿatrakan baṙaran. Yerevan.

    Aghayan, Ed. 1974. Baṙaknnikan ew stugabanakan hetazotutʿyunner. Yerevan.

    Ačaṙyan, H. 1979. Hayerēn armatakan baṙaran. Vol. D. Yerevan.

    Avetikʿean, G., Kh. Siwrmelean, and M. Awgerean. 1836–1837. Nor baṙgirkʿ haykazean lezui. Vols. 1–2. Venetik.

    Zhamanakakicʿ hayereni bacʿatrakan baṙaran. 1969–1980. Vols. 1–4. Yerevan.

    Łazarean, R. 2000. Grabarī baṙaran. Vols. 1–2. Yerevan.

    Łazaryan, R., and H. Avetisyan 2009. Mijin hayereni baṙaran. Yerevan.

    Malkhaseancʿ, St. 1944. Hayerēn bacʿatrakan baṙaran. Vol. 1. Yerevan.

    Nor baṙer (compiled by A. Galstyan et al.). 2015–2022. A–Z. Yerevan.

    Čahukyan, G. 2010. Hayeren stugabanakan baṙaran. Yerevan.

    Sakʿapetoyean, R. 2011. Arevmtahayerēn–arevelahayerēn nor baṙaran. Yerevan.

    Sukiasyan, A. 1967. Hayocʿ lezvi homanišneri baṙaran. Yerevan.

    Vardan Aygekcʿi. 1977. Arakner, Voskeṗorik (Nmushner hin ew miǰnadaryan arzakicʿ). Yerevan.

    Tioyean, S., A. 2021. Fišenkčʿean, and Y. Marašlean. Nor baṙer arevmtahayereni mej. Book A. Yerevan.

  • Լեզվաբանություն

    Պատկերավոր արտահայտչամիջոցները որպես զուգադրական ուսումնասիրության առարկա (Լ. Դար­րե­լի «Բալթազար» ստեղծագործության ան­գլե­րեն բնօ­րի­նա­կի և դրա ֆրան­սե­րեն թա­րգ­մա­նու­թյան հի­ման վրա)

    Անուշ Այունց
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Սույն հոդվածում ուաուն­մա­սի­րու­թյու­նն իրականցվում է հեր­մե­նև­տի­կայի` որ­պես գե­ղար­վես­տա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյան բա­նա­սի­րա­կան վեր­լու­ծու­թյան հա­մա­պար­փակ մե­թո­դի, շր­ջա­նակ­նե­րում: Համարվելով ընկալման արվեստ՝ բանասիրական հերմենևտիկան միտված է մեկնաբանելու գեղարվեստական ստեղծագործության բովանդակային և արտահայտչական շերտերը։ Հոդվածի նպատակն է բացահայտել քերթողական արվեստի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյան մեջ առկա պատկերավոր արտահայտչամիջոցների գե­ղա­գի­տա­կան ներգործությունը՝ բնօ­րի­նա­կ և թա­րգ­մա­նություն տեքստերի զու­գադ­­րական դիտարկման միջոցով։ Սույն ուսումնասիրության մեջ թարգմանությունը դիտարկվում է որպես բնօրինակին զուգահեռ ստեղծագործություն, որի հետ համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այնպիսի գե­ղագիտական, ներունակ արտահայտչամիջոցներ, որոնք աննկատ կմնային կամ չէին ընկալվի առավել խորությամբ, եթե ուսումնասիրվեին միայն մեկ լեզվի շրջանակներում: Հոդվածում վերլուծության են ենթարկվում Լոուրենս Դար­րե­լի  «Բալթազար»  ստեղծագործության ան­գլե­րեն բնօ­րի­նա­կը և դրա ֆրան­սե­րեն թա­րգ­մա­նու­թյունը։ Օրինակների վերլուծությունը վկայում է, որ փոխաբերական արտահայտչամիջոցների ողջ ներուժը առավել լիարժեք բացահայտվում է զուգադրական վերլուծության շնորհիվ: Ավելին՝ թարգմանության հետ զուգադրումը ոչ միայն ընդգծում է բնօրինակի արտահայտչական հնարքների պատկերավորությունը, այլև ուժեղացնում է դրանց գեղագիտական ներգործությունը: Սա, իր հերթին, կնպաստի քերթողական արվեստի ստեղծագործության խորացված ընկալման ու մեկնաբանման՝ որպես գրականագիտական առանցքային խնդրի, արդյունավետ լուծմանը։    

    Հղումներ

    Balli, Sh. (1961). (Frantsuzskaya stilistika. M., Inostr. Lit,-ra (in Russian).

    Boldireva, L. (1997). Sotsial’no-istoricheskij vertikal’nij kontekst (na material anglijskoj khudozestvennoj literaturi), Dialog MGU, Moskva (in Russian).

    Budagov, R. (1980). Philologiya i kultura. Moskva (in Russian)..

    Culler, J. (2000). Literary theory: A Very Short Introduction. Oxford University Press.

    Durrell, L. (1998). The Alexandria Quartet. USA: Penguin Books.

    Durrell, L. (2003). Le Quatuor d'Alexandrie. Le livre de Poche.

    Frantsuzsko-russki’ slovar’ (1967). (sostavili V.V. Pototskaya i N.P. Pototskaya) izd. 12-oye M. Sovetskaya entsiklopediya (in Russian).

    Kukuryan, I. (1990). Anglisskie perevodi romana A.S. Pushkina “Evgeni’ Onegin” kak predmet lingvopoeticheskogo analiza: Dis. kand. philol. Nauk, Moskva (in Russian).

    Kuznetsov, V. (1991). Germenevtika i gumanitarnoe poznanie. “Nauka”, Moskva (in Russian).

    Shlayermakher, F. (1998). Akademicheskie rechi 1829 g. (1) (perevod Anan’eva E.M.), Metafizicheskie issledovaniya, Vip. 3, 4, SPB (in Russian).

    Shpet, G. (1989). Germenevtika i yeyo problemi // Kontekst: literaturno-teoretichesskiye issledovaniya, “Nauka”, Moskva, (ch. 1, s. 231-260) (in Russian).

    Vinogradov, V. (1963). Stilistika. Teoriya poeticheskoy rechi. Poetika. Moskva (in Russian).

    Webster’s New World Dictionary (1978). Nashville, Tn., Southwestern.

    Zadornova, V. (1992). Slovesno-khudojestvennie proizvedeniya na raznikh yazikakh kak predmet lingvopoeticheskogo issledovaniya, Avtoref. doct. Phil. Nauk, Moskva (in Russian).

Արտասահմանյան գրականություն

  • Արտասահմանյան գրականություն

    Հեղինակ և տեքստի մեկնաբանություն. Ֆ. Սքոթ Ֆիցջերալդը և Մեծն Գեթսբին

    Գայանե Մուրադյան, Զարուհի Անտոնյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Գրական ստեղծագործությունը լիովին հասկանալու համար մենք պետք է ուսումնասիրենք դրա ծագումը՝ ով է այն գրել, երբ և ինչու է այն ստեղծվել, և ինչ իմաստներ է հեղինակը մտադիր եղել փոխանցել: «Մեծն Գեթսբի» (1925) վեպում Ֆ. Սքոթ Ֆիցջերալդի անձնական տեսակետները, զգացմունքներն ու մտքերը խորապես արմատավորված են վեպի կառուցվածքում և թեմաներում: Հետևաբար, վեպն ավելի արդյունավետ մեկնաբանելու համար մենք պետք է հաշվի առնենք այս ազդեցությունները և այն, թե ինչպես են դրանք ձևավորում Ֆիցջերալդի ոճական և լեզվական ընտրությունները: Այս վերլուծությունը կուսումնասիրի Ֆիցջերալդի պատմողական տեխնիկան, ներառյալ առաջին դեմքից և հետահայաց պատմողականությունը, ինչպես նաև լեզվի օգտագործումը՝ տոնը և իմաստը հաստատելու համար: Լեզվաոճական վերլուծության մեթոդի միջոցով մենք կուսումնասիրենք նրա փոխաբերական լեզուն, ինչպիսիք են փոխաբերությունները, համեմատությունները և այլ գրական գործիքներ՝ արտահայտչականության ավելի խորը շերտերը բացահայտելու համար: Բացի այդ, ճանաչողական-ոճական մոտեցումը կօգնի մեզ հասկանալ, թե ինչպես են Ֆիցջերալդի լեզվական ընտրությունները հույզեր առաջացնում կերպարների մեջ և ազդում ընթերցողի կողմից վեպի թեմաների ընկալման վրա:

    Հղումներ

    Bretones Callejas, C. M., et al. (2021). Language, Cognition and Style: Cognitive Stylistics Section. ODISEA, 22, 9-13. DOI: https://doi.org/10.25115/odisea.v0i22.7151

    Capozzi, R. (1997) Reading Eco: An Anthology (Advances in Semiotics). Bloomington: Indiana University Press.

    Fitzgerald, F. S. (2010). A Life in Letters. New York: Simon and Schuster.

    Hirsch, E. D. (1967). Validity in Interpretation. New Haven & London: Yale University Press.

    Keshmiri, F. & Mahdikhani, M. (2015). F. Scott Fitzgerald’s Unique Literary and Writing Style. English Language and Literature Studies; 5(2), 78-86.

    Leech, G. and Short, M. (2007). Style in Fiction. Malaysia: Pearson.

    Madoyan, G. (2013). In Defense of the Author. Armenian Folia Anglistika, 9(11), 156-160. DOI: https://doi.org/10.46991/AFA/2013.9.1-2.156

    Nagao, T. (1991). E. D. Hirsch's Validity in Interpretation Revisited. Hokkaido University Collection of Scholarly and Academic Papers, 40(1), 161-180.

    Schleiermacher, F. (1977) Hermeneutics: The Handwritten Manuscripts. Missoula: Scholars’ Press.

    Semino, E. and Culpeper, J. (2002). Cognitive Stylistics: Language and cognition in text Analysis. Amsterdam: John Benjamins.

    Source of Data

    Fitzgerald, S. (1925) The Great Gatsby. New York: Charles Scribner’s Sons.

  • Արտասահմանյան գրականություն

    Աբսուրդի հասկացությունը Ալբեր Կամյուի «Սիզիփոսի առասպելը» ստեղծագործության մեջ

    Նաիրա Ավագյան, Իտա Զակալաշվիլի
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Ներկայիս հետազոտությունը փորձ է վերլուծել Ալբեր Կամյուի «Սիզիփոսի առասպելը» ոճական և գրական մակարդակներում՝ տալով ընդհանուր պատկերացում Կամյուի աբսուրդի նկատմամբ մոտեցման մասին: Բնօրինակ գիրքը ֆրանսերեն է, բայց թարգմանությունը չափազանց մոտ է թե՛ ոճով, թե՛ բառապաշարով, հետևաբար հնարավորություն է տալիս այն դառնալ վերլուծության առարկա: Սկզբում Կամյուն բացատրում է, թե ինչ է նշանակում աբսուրդ, ինչպես է մարդը այն ձեռք բերում, ապա ներկայացնում է աբսուրդից դուրս գալու մի քանի եղանակներ՝ ինքնասպանություն և հավատքի ցատկ: Հեղինակը մերժում է կյանքը իմաստալից դարձնելու երկու փորձերն էլ՝ այդպիսով տալով խնդրին իր սեփական լուծումը, որը ճանաչումն է: Կամյուի համար իմաստալից կյանքը կայանում է հետևյալը ճանաչելու մեջ. կյանքն ինքնին անիմաստ է, և դու ես այն մեկը, ով կարող է այն իմաստալից դարձնել: Աշխատության վերջում Կամյուն իր տեսությունը կիրառում է՝ ներկայացնելով Սիզիփոսին՝ աբսուրդի հերոսին, որը գրքի գլխավոր հերոսն է:

    Հղումներ

    Aronson, R. (2017) Stanford Encyclopedia of Philosophy. Stanford: Stanford University Press.

    Aronson, R. (2017). Camus and Sartre: The story of a friendship and the quarrel that ended it. Chicago: University of Chicago Press.

    Camus, A. (1951). The rebel: an essay on man in revolt. Paris: Gallimard.

    Camus, A. (1972). A happy death. Translated by R. Howard. New York: Knopf.

    Camus, A. (1989). The stranger. Translated by M. Ward, New York: Vintage Books.

    Camus, A. (1991). The myth of Sisyphus. Translated by J. O’Brien. New York: Vintage International.

    Camus, A. (2018). The myth of Sisyphus and other essays. Translated by J. O’Brien. New York: Vintage Books.

    Cruickshank, J. (1959). Albert Camus and the literature of revolt. Oxford: Oxford University Press.

    Dostoyevsky, F. (1993). Crime and punishment. Translated by R. Pevear & L. Volokhonsky. New York: Vintage Classics.

    Dostoyevsky, F. (2002). The brothers Karamazov․ Translated by R. Pevear & L. Volokhonsky․ New York: Farrar, Straus and Giroux.

    Fromm, E. (1941). Escape from Freedom. New York: Farrar & Rinehart, Inc.

    Hamilton, E. (1942). Mythology: Timeless tales of gods and heroes. Boston: Little, Brown and Company.

    Joyce, J. (1914). Dubliners. London: Grant Richards Ltd.

    Kierkegaard, S. (1980). The concept of anxiety․ Translated by R. Thomte. Princeton: Princeton University Press.

    Sartre, J.-P. (2007). Being and nothingness (H. Barnes, Trans.). Routledge. (Original work published in 1943)

    Sartre, J-P. (2007). Existentialism is a humanism. Translated by C. Macomber. Yale University Press. (Originally published in 1946).

    Shestov, L. (1969). Athens and Jerusalem. Translated by B. Martin. Ohio University Press. (Originally published in 1938)

    Solomon, R. C. (1981). The myth of Sisyphus: Camus’s existential allegory. Philosophy and Literature, 5(1), 76-90.

ԳՐՔԵՐԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

  • ԳՐՔԵՐԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

    ­Նաի­րա Համ­բար­ձում­յան, Էլ­պիս Կե­սա­րաց­յան. Էս­սե­ներ, բա­նաս­տեղ­ծութ­յուն­ներ, նա­մակ­ներ

    Ալբերտ Մակարյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    «Էդիթ Պրինտ» հրատարակչությունը 2025 թ. լույս է ընծայել գրող, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Նաիրա Համբարձումյանի կազ­մած և խմբագրած՝ «Էլպիս Կեսարացյան. Էսսեներ, բանաստեղծություններ, նամակ­ներ» ժողովածուն, որը տպագրվել է գրականագետ, մատենագետ Յովսեփ Նալպանտ­եա­նի մեկենասությամբ՝ ՀՀ ԲԳԿԿ-ի «Հասարակական գիտությունների, հայագիտութ­յան և հումանիտար գիտությունների բնագավառներում հետազոտու­թ­յուն­ներ-2024» մրցույթի (24SSAH-6B006) շրջանակում: Գիրքը կարևոր ներդրում է հայ մտավորական կանանց գրական ժառանգության վերականգնման, լուսաբանման և հանրայնացման գործում:

     

    Հղումներ

    Naira Hambardzumyan, Elpis Kesaratsyan. Essays, Poems, Letters", 2025