Հտ․ 14 No. 1 (40) (2023)

Հրատարակվել է: 2023-04-14

Ամբողջական թողարկումը

Գրականագիտություն

  • Գրականագիտություն

    Ագաթանգեղոսի պատմության հայ միակամական եկեղեցու խմբագրությունը

    Արծրունի Սահակյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    VII դա­րի 30-ա­կան թթ. Հե­րակլ կայ­սեր հռչա­կած դա­վա­նա­բա­նա­կան նոր քա­ղա­քա­կան կուր­սը՝ միա­կա­մա­կան վար­դա­պե­տութ­յու­նը, հա­սավ նաև Հա­յաս­տան Եզր և Ներ­սես կա­թո­ղի­կոս­նե­րի օ­րոք: Միայն թե հայ միա­կա­մա­կան ե­կե­ղե­ցին ստեղծ­վեց ոչ թե հայ ա­վան­դա­կան ե­կե­ղե­ցուն զու­գա­հեռ, ինչ­պես տաս­նամ­յակ­ներ ա­ռաջ հայ քաղ­կե­դո­նա­կան ե­կե­ղե­ցին՝ Մո­րիկ կայ­սեր օ­րոք, այլ նրա փո­խա­րեն՝ ըն­դա­մե­նը վեր­ջի­նիս բնույ­թը փո­խե­լով:

    Ներ­սես Տա­յե­ցի կա­թո­ղի­կո­սը նոր ե­կե­ղե­ցու հա­մար հիմ­նեց նոր նստա­վայր Զ­վարթ­նո­ցում և կա­ռու­ցեց նոր մայր տա­ճար՝ Սր­բոց Զ­վարթ­նոց ա­նու­նով, այն­քան ճոխ ու շքեղ ճար­տա­րա­պե­տութ­յամբ, որ ստվեր էր նե­տում ոչ միայն Էջ­միած­նի ու Դ­վի­նի տա­ճար­նե­րի, այլև Ա­վա­նի քաղ­կե­դո­նա­կան տա­ճա­րի վրա: Զ­վարթ­նո­ցի տա­ճա­րի օծ­ման ա­րա­րո­ղութ­յա­նը մաս­նակ­ցում էր Բ­յու­զան­դիա­յի կայսր Կոս­տան­տի­նը՝ տա­ճա­րի ֆի­նան­սա­կան հո­վա­նա­վո­րը, ո­րին այն­քան էր դուր ե­կել նոր տա­ճա­րը, որ կա­մե­ցավ մայ­րա­քա­ղա­քի ս. Սո­ֆիա­յի հար­ևա­նութ­յամբ ու­նե­նալ մի նմա­նա­տիպ տա­ճար ևս: Դ­րա հա­մար էլ նա իր հետ տա­րավ Զ­վարթ­նո­ցի ծեր ճար­տա­րա­պետ Հով­հա­նին, ո­րը, սա­կայն, տա­րա­բախ­տա­բար մե­ռավ ճա­նա­պա­րին:

    Հղումներ

    «Հ. Բարթիկյան, Հայ-Բյուզանդական հետազոտություններ», հ. 1, Երևան, 2002։

    Հ. Տաշեան, Ագաթանգեղոս առ Գէորգայ Ասորի եպիսկոպոսին, Վենետիկ, 1890։

    Հ. Մելքոնյան, Հայ-ասորական հարաբերությունների պատմությունից, Եր., 1970։

    Արտաշիր Բաբական, Կարնամակ, պահլաւ բնագրէն թարգմ. հանդերձ ծանոթութեամբք դոքթ., Յ Թիրեաքեան, Փարիզ, 1907։

    Հ. Գ. Զարբանալեան, Հայկական հին դպրութիւն, երրորդ տպ., Վենետիկ, 1897:

    Գ. Մուրադյան, «Արտաշիրի և Արտավանի վեպը Ագաթանգեղոսի մատյանում», «Իրան-Նամե», Եր., 1994, № 3 (10), էջ 30-32։

    Մ. Աբեղյան, Երկեր, Գ, Եր., 1968:

    Կ. Ա. Մելիք-Օհանջանյան, Ֆիրդուսին և Իրանի վիպական մոտիվները «Շահնամե»-ում ու հայ մատենագրության մեջ// «Ֆիրդուսի, Բանաստեղծի հազարամյակին նվիրված ժողովածու», Եր., 1934:

    Ն. Ակինեան, Մատենագրական հետազոտութիւններ, Ե., Վիեննա, 1953:

    Գ. Մուրադյան, Արտաշիրի վիպական հատվածն Ագաթանգեղյան բնագրերում, «Աշտանակ», Բ, Եր., 1998:

    Ա. Տեր-Ղևոնդյան, Հոդվածների ժողովածու, Եր., 2003:

    Սակս ժողովոց, Մատենագիրք Հայոց, հ. Է, Անթիլիաս, 2007, էջ 123։

    Ղևոնդ Վարդապետ, Մատենագիրք Հայոց, հ. Զ, Անթիլիաս, 2007:

    Մ. Օրմանյան, Ազգապատում, Ա, Եր., 2001:

    О. Чунакова, Отголоски «Деяний Ардашира Папакана» в древнеармянской литературе, ՊԲՀ, 1980, № 4, էջ 196-207։

    A. van Gutschmid, Agathangelos, Leipzig, 1877 (ZDMG, B. XXXI):

    G. Garritte, La vie grecque inédite de sainte Grégoire d'Arménie, Analecta Bollandiana, t. 83, Fasc. 3-4, Bruxelles, 1965.

    G. Garitte, La Narratio de rebus Armeniae, edition critique et commentaire,– Corpus Scriptorium Christianorum Orientalum, vol. 132, Subsidia tome 4, Louvain, 1952.

  • Գրականագիտություն

    Ռոմանտիկ սիրո փիլիսոփայական-մարդաբանական մեկնաբանությունը Սրբուհի Տյուսաբի և Սիպիլի վեպերում

    Նաիրա Համբարձումյան, Սիրանուշ Փարսադանյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Ուսումնասիրության նպատակն է՝ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին ապրած և ստեղծագործած արևմտահայ կին հեղինակների՝ Սրբուհի Տյուսաբի «Մայտա», «Սիրանուշ», «Արաքսիա կամ վարժուհի», և Սիպիլի «Աղջկան մը սիրտը» վեպերի օրինակով ցույց տալ ռոմանտիզմի դարաշրջանի գրական տեքստերը՝ որպես ռոմանտիկական սիրո փիլիսոփայական-մարդաբանական մեկնաբանության և մշակութաբանական ֆենոմենի ձևավորման հնարավորություններ, ինչպես նաև՝ ընդգծել ռոմանտիկ սիրո և ռոմանտիկ դիսկուրսի խորքային կապը անհատի ինքնիրացման կարիքների և հնարավորությունների հետ:

    Ուսումնասիրության խնդիրն է՝ փիլիսոփայական-մարդաբանական դիսկուրսի միջոցով ընդգծել ռոմանտիկ սիրո արտահայտություններով պայմանավորված այն բոլոր փոփոխությունները, որոնք նյութականացվում և իրացվում են արևմտահայ կին հեղինակների վեպերում և առկա են սուբյեկտ և սուբյեկտիվություն կատեգորիաների իմաստաբանական տիրույթների բազմաչափության մեջ:

    Ուսումնասիրության արդիականությունը պայմանավորված է ժամանակակից մարտահրավերների տիրույթում 19-րդ դարի երկրորդ կեսի ռոմանտիկական վեպի նորովի բացահայմամբ, ինչը պատմամշակութային համատեքստում հակադրվում է վերլուծության ավանդական մոդելին: Արևմտահայ կին հեղինակների՝ Սրբուհի Տյուսաբի և Սիպիլի, ռոմանտիկական տեքստերը (վեպերը) ուսումնասիրել ենք փիլիսոփայական-մարդաբանական պատկերավորման, կանանց ազատագրության համատեքստում սոցիալ-մշակութային և աշխարհայեցողական փոխակերպությունների, ինչպես նաև՝ նշանագիտության տեսանկյուններից:

    Հղումներ

    Beauvoir, Semone De (1956) The Second Sex: Translated and Edeted by H.M. Parshley. Jonatan Cape: Thirty Bedford Square London. London. 701.

    Gasset, Jose Ortega Y (2012) On love: aspects of a single theme, Publisher: Martino Fine Books. 204.

    Giddens, Anthony (1992) The Transformation of Intimacy: Sexuality, Love and Eroticism in Modern Societies, Stanford University Press, Stanford, California. 212.

    Шлегель, Ф (1980) Речь о мифологии. Литературные манифесты западноевропейских романтиков. М.: Изд-во Моск. ун-та. 639.

    Jung, C G (1957) Anima and Animus, N.Y.: Spring Magazine; Binswanger H (1963) Positive Aspects of the Animus. N.Y.: Spring Magazine; Hillman J (1973) Anima. N.Y.: Spring Magazine.

    Rowland, Susan (2022) Teaching Jung: Edited by Kelly Bulkeley and Clodagh Weldon: Chapter 2: Anima, Gender, Feminism, Oxford Academic: 169-182.

    Սիպիլ (1891) Աղջկան մը սիրտը, Կ. Պոլիս, տպ. Ճիվէլէկեան, 251:

    Stendal (1920) On Love, Translated from the French with an Introduction and Notes by Philip Sidney Woolf and Cecil N. Sidney Woolf, M. A., Fellow of Trinity College, Cambridge. New York. Brentano’s: First Published 1915, Reprinted Printed in Great Britain at The May flower Press, Plymouth: William Brendon & Son, 336.

    Solomon, R (2005) Subjectivity, in Honderich: United Kingdom: Ted. Oxford Companion to Philosophy: Oxford University Press: 900.

    Տյուսաբ, Ս (1883) Մայտա, Կ. Պոլիս, տպ. Զարդարեան, 249:

    Տյուսաբ, Ս (1885) Սիրանոյշ, Կ. Պոլիս, տպ. Նշան Կ Պէրպէրեան, 408:

  • Գրականագիտություն

    Բանաստեղծ գրականագետը (Վահագն Դավթյան – 100)

    Ժենյա Քալանթարյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդ­վա­ծում քննութ­յան են առն­վում Վա­հագն Դավթ­յա­նի գրա­կան-քննա­դա­տա­կան հոդ­ված­նե­րը, ո­րոնք վե­րա­բե­րում են հայ և տար­բեր ազ­գե­րի գրող­նե­րի (բա­նաս­տեղծ­նե­րի) և պա­րու­նա­կում են ընդ­հան­րա­կան նշա­նա­կութ­յուն ու­նե­ցող տե­սա­կան հար­ցադ­րում­ներ։ Այդ հար­ցա­դրում­նե­րը վե­րա­բե­րում են պոե­զիա­յի էութ­յա­նը, ա­վան­դույ­թի և նո­րա­րա­րութ­յան անխ­զե­լի կա­պին, գրա­կա­նութ­յան ազ­գա­յին բնույ­թին, թարգ­մա­նութ­յան խնդրին և­ այլն։ Դավթ­յա­նի հոդ­ված­նե­րը երկպ­լան են, ո­րով­հետև մի կող­մից բա­ցա­հայ­տում են ան­հատ գրո­ղի ա­ռան­ձնա­հա­տուկ կող­մե­րը, մյուս կող­մից՝ գրա­կա­նութ­յան ընդ­հա­նուր օ­րի­նա­չա­փութ­յուն­նե­րը։

    Դավթ­յա­նի գրա­կա­նա­գի­տա­կան հոդ­ված­նե­րի հետ սեր­տո­րեն առնչ­վում են ընդ­հան­րա­պես մշա­կույ­թի և­ ար­վես­տի տար­բեր ճյու­ղե­րի՝ նկար­չութ­յան, ե­րաժշ­տութ­յան, թատ­րո­նի ու ռե­ժի­սու­րա­յի, ճար­տա­րա­պե­տութ­յան ու քան­դա­կա­գոր­ծութ­յան վաս­տա­կա­շատ գոր­ծիչ­նե­րի դի­ման­կար­նե­րը՝ նրանց ար­վես­տի՝ նրբո­րեն դիտ­ված հատ­կա­նիշ­նե­րի ընդգծ­մամբ։ Ն­մա­նա­տիպ հոդ­ված­նե­րը հա­կա­դարձ է­ֆեկ­տով ստեղ­ծում են հենց Դավթ­յան ար­վես­տա­գե­տի դի­ման­կա­րը։

    Հղումներ

    Վահագն Դավթյան, Ի սկզբանե էր բանն․․, ․Եր․, <<Խորհրդային գրող>>, 1989, էջ 560։

    Վահագն Դավթյան, Զուգահեռ ճանապարհ, Եր․, 1976, էջ 169։

    Վահագն Դավթյան, Լույս առավոտի, Եր․, <<Սովետական գրող>>, 1984, Առաջաբան /չի էջակալված/։

    Մարտիրոս Սարյան, Արվեստի մասին, կազմեցին Վ․ Հ․ Մաթևոսյան, Յու․ Գ․ Խաչատրյան,Եր․, <<Սովետական գրող>>, 1986, էջ 121։

  • Գրականագիտություն

    Ակսել Բակունցի արձակի ռիթմը

    Աշխեն Ջրբաշյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Ար­ձա­կի ռիթ­մի քննութ­յու­նը գրա­կա­նա­գի­տութ­յան բա­վա­կան հե­տաքր­քիր և միև­նույն ժա­մա­նակ բարդ խնդիր­նե­րից է։ Ռիթ­մը, ո­րը տա­ղա­չա­փութ­յան կար­ևո­րա­գույն հաս­կա­ցութ­յուն­նե­րից է, լիո­վին ըն­կա­լե­լի է չա­փա­ծո­յում, այ­նինչ ար­ձա­կում դրա գո­յութ­յան մա­սին սկսել է խոս­վել 19-20-րդ դդ․ սահ­մա­նագ­ծին. այդ հար­ցին անդ­րա­դար­ձել են այն­պի­սի նշա­նա­վոր գրա­կա­նա­գետ­ներ, ինչ­պի­սիք են Բ․ Տո­մաշև­սկին, Վ․ Ժիր­մունս­կին և­ ու­րիշ­ներ։ Ար­ձա­կի ռիթ­մը, ան­շուշտ, յու­րա­հա­տուկ ի­րո­ղութ­յուն է, և­ այն կար­ևո­րա­գույն դեր է կա­տա­րում գե­ղար­վես­տա­կան խոս­քի կազ­մա­կերպ­ման գոր­ծում, սա­կայն խնդրին մինչ օրս միար­ժեք գնա­հա­տա­կան չի տրվել։ Մի շարք գրա­կա­նա­գետ­ներ ընդ­հան­րա­պես ժխտում են դրա գո­յութ­յու­նը։

    Պետք է նկա­տի ու­նե­նալ, որ ար­ձա­կի ռիթ­մը ոչ թե ար­տա­քին ձև­ է, ինչ­պես չա­փա­ծո­յում, այլ սեր­տո­րեն կապ­ված է գե­ղար­վես­տա­կան բո­վան­դա­կութ­յան հետ և ն­րա ար­տա­հայտ­ման ե­ղա­նակ­նե­րից մեկն է։ Այն դրսևոր­վում է ոչ միայն հնչյու­նա­կան ու բա­ռա­պա­շա­րա­յին մա­կար­դակ­նե­րում, այլև կոմ­պո­զի­ցիա­յի, սյու­ժեի ձևա­վոր­ման ու զար­գաց­ման ե­ղա­նակ­նե­րում, պատ­կե­րաս­տեղծ­ման կար­ևո­րա­գույն սկզբունք­նե­րի, բո­վան­դա­կութ­յան ար­տա­հայտ­ման ձևե­րի մեջ։ Հետ­ևա­բար, ար­ձա­կի ռիթ­մի քննութ­յա­նը կա­րե­լի է մո­տե­նալ ա­մե­նա­տար­բեր դիր­քե­րից՝ բա­նաս­տեղ­ծա­կան չափ ու ռիթ­մա­կան միա­վոր­ներ հայտ­նա­բե­րե­լու ձգտու­մից մինչև բուն ար­ձա­կին բնո­րոշ հատ­կա­նիշ­նե­րի վեր­հա­նու­մը։

    Հղումներ

    Тимофеев Л. И., Ритм стиха и ритм прозы: О новой теории ритма проф. А.М.Пешковского // На литературном посту, 1928, № 19, с. 30.

    Ս․ Աղաբաբյան, Ակսել Բակունց, Եր․, 1963, էջ 452-453։

    Ռ․ Իշխանյան, Բակունցի լեզվական արվեստը, Եր․, 1965, էջ 18։

    Ակսել Բակունց, Ժառանգություն, Եր․, 1999, էջ 242։

    Гиршман М. М., Ритм художественной прозы, М., 1982, с. 7.

    Томашевский Б. В., Ритм прозы.- В его сб.: О стихе, Л., 1929, с. 257.

    Мопассан Г., Статьи о писателях, М., 1957, էջ 33:

    Пауставский К., Иван Бунин.- Тарусские страницы, Калуга, 1961, էջ 32:

    Ակսել Բակունց, Երկեր, Եր․, 1955, էջ 8։

    Шкловский В., О теории прозы, М., 1929, с. 216.

    Жирмунский В., Теория стиха, Л., 1975, с. 571.

    Ս. Աթաբեկյան, Ակսել Բակունց․ խոսքի ու․․․ լռության պոեզիան, Եր․, 2000, էջ 169։

Լեզվաբանություն

  • Լեզվաբանություն

    Հին հայերենի երկբարբառային և եռաբարբառային կազմությունների հարցի շուրջ

    Վարդան Պետրոսյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հին հայերենի երկբարբառային և եռաբարբառային կազմությունների տարբերակումը եղել և այսօր էլ մնում է հայերենագիտության ամենից խնդ­րա­­հա­րույց հարցերից մեկը: Կախված տարբերակման հիմքում դրվող չափանիշներից՝ էականորեն կա­րող են փոխվել դրանց ոչ միայն քանա­կական, այլև որակական բնութագրերը: Այդ բաղադրիչների նկատմամբ տա­րա­հատկանիշ չափորոշիչների կիրառումը հիմք է տալիս առանձնացնելու երկբարբառներ, երկբարբառակերպեր և եռա­բար­բառակերպեր և դրանք դասակարգելու ըստ կայուն և ոչ կայուն տեսակ­ների: Առաջին տեսակին վերաբերում են նրանք, որոնք, անկախ բառի (/բա­ռա­ձևի) կրած ձևա­փո­խությունից (հոլովում, խոնարհում, բառաբաղադրում), միշտ արտա­բեր­վում են միևնույն վանկում և վերաբերում են միևնույն ձևույթին: Երկ­րորդ տե­սակին վերաբերում են նրանք, որոնց երկբարբա­ռային/եռա­բար­բա­ռային բնույթը պայմանավորված է հնչաշղթայում զբաղեցրած դիրքով, այն է՝ հնչա­շղ­թա­յի տրոհ­ման կամ փոփոխության դեպքում նրա բաղադրիչները կարող են հայտ­նվել տար­բեր վանկերում կամ անջատվել ձևույթային կարով: Հին հայերենի երկբարբառներից կայուն էր միայն եա (ea)-ն, որը հնչույթաբանորեն համարժեք էր մեկ բարդ հնչույթի: Մյուսները ոչ կայուն, երկհնչույթ կառույցներ էին: Երկ­բար­բա­ռակերպերն ու եռաբարբառակերպերը գերազանցապես, եթե ոչ՝ բացար­ձա­կո­րեն, վերաբերում էին կայուն տեսակին: Վերոհիշյալ չափանիշների կիրառումը հիմք է տալիս հին հայերենում տարբերակելու 1 կայուն և 7 ոչ կայուն երկբարբառ, 15 երկբարբառակերպ և 15 եռաբարբառակերպ:

    Հղումներ

    Աբրահամյան Ա. Ա., Գրաբարի ձեռնարկ, Եր., 1976,

    Աղայան Է. Բ., Գրաբարի քերականություն, Եր., 1964,

    Աճառյան Հ., Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի, հ. IV, գ. Ա, Եր., 1959,

    Աճառյան Հ., Հայերեն արմատական բառարան, հ. I, Եր., 1971, հ. III, Եր., 1977,

    Աճառյան Հ., Հայոց գրերը, Եր., 1984,

    Առաքելեան Վ., Գրաբարի քերականութիւն, Եր., 2010,

    Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի, Անթիլիաս, 1988,

    Գյուլբուդաղյան Ս. Վ., Հայերենի ուղղագրության պատմություն, Եր., 1973,

    Հյուբշման Հ., Հայագիտական ուսումնասիրություններ, Եր., 2004,

    Ղազարեան Ռ., Գրաբարի բառարան, Անթիլիաս, 2004,

    Ղազարյան Ս. Ղ., Հայոց գրական լեզվի պատմություն, Եր., 1961,

    Ղարագյուլյան Թ., Հին հայերենի խոնարհման համակարգի ծագումը, Եր., 1961,

    Ղափանցյան Գ. Ա., Հայոց լեզվի պատմություն. հին շրջան, Եր., 1961,

    Մուրադյան Հ. Դ., Հայոց լեզվի պատմական քերականություն, հ. I, Եր., 1982,

    Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի, հ. 1, Եր., 1979,

    Պետրոսյան Վ., Հայկական և հնդեվրոպական երկբարբառային համակարգերը // ՎԷՄ, 2015, թիվ 3, էջ 115-127,

    Պետրոսյան Վ., Հին հայերէնի երկբարբառային կազմութիւնների հնչոյթաբանական և հնչիւնաբանական արժէքները // «Հայկազեան հայագիտական հանդէս», 2018 թ., էջ 57-78,

    Պետրոսյան Վ., Հին հայերենի եռաբարբառային կազմությունները (համաժամանակյա հայեցակետ) // «Հայագիտության հարցեր», թիվ 1, 2017 թ., էջ 128-136,

    Պետրոսյան Վ., Եռաբարբառային և քառաբարբառային կազմությունները հին հայերենում (համաժամանակյա քննություն) // Էջմիածին, 2022, թիվ Զ, էջ 128-136,

    Պետրոսյան Վ., Հին հայերենի ւ (ṷ) ձայնորդի համաժամանակյա և տարաժամանակյա բնութագրերը // ԲԵՀ. Բանասիրություն, 2017, թիվ 3, էջ 11-22,

    Պետրոսյան Վ., Հին հայերենի ձայնավորական համակարգի ծագումը և հնչաբանական արժեքայնությունը // «ԲԵՀ. Հայագիտություն», 2017 թ., թիվ 2 (23), էջ 48-50,

    Ջահուկյան Գ., Հայերեն ստուգաբանական բառարան, Եր., 2010,

    Ачарян Р., Имперфект в древнеармянском и некоторых индоевропейских языках // Доклады и сообщения, т. IV, АН СССР, Институт языкознания, М., 1953, сс. 85-90,

    Бондарко Л. В., Дифтонг // Лингвистический энциклопедический словарь, М., 1990,

    Джаукян Г. Б., Сравнительная грамматика армянского языка, Ер., 1982,

    Зиндер Л. Р., Общая фонетика, М., 1979,

    Марръ Н., Грамматика древнеармянскаго языка (этимологiя), С.-П., 1903,

    Суник О. П., Удегейский язык // Языки народов СССР, т. V, Л., 1968,

    Трубецкой Н. С., Основы фонологии, М., 2000,

    Туманян Э., Древнеармянский язык, М., 1971,

    Meillet A., Esquisse d’un grammaire comparée de l’arménien classique, Vienne, 1936,

    Petrosyan V. Z., Происхождение в древнеармянском языке сонорного звука յ (y) и его фонематическая значимость (исторический аспект) // European journal of Humanities and Sosial Scienes, 2017, № 5, с. 24-29:

  • Լեզվաբանություն

    Եզակի հրամայականի վերջահանգ ր-ի բացակայությունը և վերջահանգ ի-ի ծագումը պայմանավորող հիմնական գործոնները հայերենի բարբառներում

    Սարգիս Ավետյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Եզակի հրամայականը, որը հին հայերենում կազմվում էր մի քանի եղանակով, հայերենի հետագա զարգացման ընթացքում ձևային միասնականացման ընդհանուր միտում է ցուցաբերել։ Այդ առումով հատկապես նշանակալից է ե և ի խոնարհման պարզ բայերի հրամայականի ձևերի ուժեղ փոխներգործությունը։ Եթե մի շարք բարբառներում սկզբնական ներգործաձև խոնարհման և կրավորաձև խոնարհման հակադրությունը պահպանվել է,  ապա այլ բարբառներում նախկին ե և ի խոնարհման պարզ բայերը լիովին կամ մասնակիորեն համընկել են մեկ միասնական խոնարհման տիպի մեջ, որի դեպքում համաբանական ընդլայնմամբ ընդհանրացել է հրամ․ եզ․ 2-րդ դեմքի կա՛մ -իր վերջավորությունը,  կա՛մ -է (< Old Arm.-եա՛)-ն։ Բացի այդ՝ մի կողմից մի շարք բարբառներում եզակի հրամայականի -իր վերջավորության վերջահանգ ր-ն անհետացել է հնչյունափոփոխությամբ կամ համաբանությամբ, մյուս կողմից՝ եզակի հրամայականի վերջահնագ -է ձայնավորը (< հ․ հայ․ -եա՛ երկբարբառից) հետագա է>ի հնչյունական զարգացման է ենթարկվել այդ նույն բարբառային տարածքներում։ Հետևաբար այդպիսի դեպքերում եզակի հրամայականի վերջահանգ ի-ն սկզբունորեն կարող է առաջացած լինել կա՛մ -իր վերջավորության վերջահանգ ր-ի հնչյունական կամ համաբանական անկմամբ, կա՛մ էլ է>ի հնչյունափոխությամբ։ Եվ երբեմն դժվար է միանշանակ ասել, թե վերոնշյալ երկու զարգացումներից որ մեկն է հանգեցրել տվյալ ձևի առաջացմանը։ Բացի այդ՝ երբեմն այնքան էլ պարզ չէ՝ արդյոք տվյալ բարբառում -իր վերջավորության վերջահանգ ր-ի անհետացումը հնչյունակա՞ն, թե՞ համաբանական պայմանավորվածություն ունի։ Այդ առումով անկանոն բայերի հրամ․ եզ․ 2-րդ դ․ ձևում վերջահանգ ր-ի պահպանված կամ չպահպանված լինելը հիմնականում կողմնորոշիչ միջոց է ծառայում կանոնավոր բայերի հրամ․ եզ․ 2-րդ դ․ ձևում վերջահանգ ր-ի բացակայության իրական պատճառը (այն է՝ հնչյունական կամ համաբանական պայմանավորվածությունը) վերհանելու հարցում, թեև առանձին դեպքերում որոշ անկանոն բայերի հրամ․ եզ․ 2-րդ դ․ ձևի վերջահանգ ր-ն, հավանաբար, վերականգնվել է երկրորդաբար՝ հրամ․ հոգ․ 2-րդ դ․ ձևի համաբանությամբ։  

    Հղումներ

    A. Aytənean, K‘nnakan K‘erakanut‘iwn ašxarhabar kam ardi hayerēn lezui, [A Critical Grammar of the Ašxarhabar or Modern Armenian language], Vienna, 1866, pp. էջ 449, 453, 459-460,

    A. Abrahamyan, Grabari jeṙnark, [A manual of Grabar], Yer., 1976, pp. 153-157,

    P. Šarabxanyan, Grabari dasynt‘ac‘ [A Course of Grabar], Yer., Եր․, 1974, pp. 187-188,

    H. Jensen, Altarmenische Grammatik, Heidelberg, 1959, S. 101.

    Nor baṙgirk‘ haykazean lezui [New Dictionary of the Armenian language], Vol., 1-2, (Venetik,1836-1837)

    J. Klein, Classical Armenian Morphology, In: A. S. Kaye (ed.), Morphologies of Asia and Africa, Vol. 1, Winona Lake, Indiana, 2007, Ch. 37, p. 1077.

    J. Karst, Historische Grammatik des Kilikisch-Armenischen, Strassburg, 1901, S. 334-335, 338, Anm.

    T’․ Danielyan, Malat‘iayi barbaṙə [The dialect of Malatʻia], Yer․, 1967, pp. 119-123, 127-131.

    H. Xač‘atryan, Šapin Garahisari barbaṙ (holovumə ew xonarhumə) [The dialect of Šapin Garahisar: declension and conjugation]. In Hayereni barbaṙagitakan atlas: usumnasirut‘yunner ew nyut‘er, Vol. 2, Yer., 1985, pp. 151-155.

    A. Haneyan, Tigranakerti barbaṙə [The dialect of Tigranakert]. Yer., 1978, pp. 126, 133-135. Cf. also pp. 112-113, 144-145.

    H. Mkrtč‘yan, Karno barbaṙə [The dialect of Karin]. Yer., 1952, pp. 69, 71-75, 78-80.

    V. Katvalyan, Bayazeti barbaṙə yev nra lezvakan aṙnč‘ut‘yunnerə šrǰaka barbaṙneri het [The dialect of Bayazet and its linguistic relationships with surrounding dialects], Yer., 2016, pp. 382, 426, cf. also p. 140.

    H. Ačaṙyan, K‘nnut‘iwn Nor-Naxiǰewani (Xrimi) barbaṙi [Study of the dialect of Nor-Naxiǰewan (Crimea)], Yer., 1925, pp. 261-262, 264-265, D. Kostandyan, Erznkayi barbaṙə [The dialect of Erznka]. Yer., 1979, pp. 103, 105-109,

    Melik‘ S. Dawit‘-Bēk, Arabkiri gawaṙabarbaṙə: jaynabanakan ew k‘erakanakan usumnasiru‘iwn [The dialect of Arabkir: a phonetic and grammatical study], Vienna, 1919, pp. 258-261, cf. also 118-119, 129-130,

    H. Muradyan, Kak‘avaberdi barbaṙə [The dialect of Kakʻavaberd], Yer., 1967, pp. 62-63, 138-140,

    M. Maxudianz, Le parler arménien d’Akn (quartier bas), Paris, 1911, pp. 86-88, 90.

    H. Ačaṙyan, K‘nnut‘yun Hamšeni barbaṙi [Study of the dialect of Hamšen], Yer., 1947, pp. 127-128.

    S. Sargseanc‘, Agulec‘oc‘ barbaṙə (zōkeri lezun): lezuabanakan hetazōtut‘iwn [The dialect of Agulis: a linguistic study]. Vols. 1–2, Moscow, 1883, pp. 119-120, also pp. 34, 49-52, 108-109.

    H. Muradyan, Karčewani barbaṙə [The dialect of Karčewan], Yer., 1960, pp. 130-136.

    H. Ačaṙyan, K‘nnut‘iwn Nor-J̌uɫayi barbaṙi [Study of the dialect of Nor-J̌uɫa], Yer., 1940, pp. 228-232, also pp. 177-178, Note.

    Y. Č‘olak‘ean, K‘esapi barbaṙə [The dialect of Kʻesap], Yer., 2009, pp. 124-125.

    Ē. Aɫayan, Meɫru barbaṙ [The dialect of Meɫri], Yer., 1954, pp. 203-210, also p. 199.

    A. Vardanyan, Vayoc‘ jori miǰbarbaṙə [The middialect of Vayoc‘ jor], Yer., 2004, pp. էջ 60-63.

    A. Margaryan, 1975 Gorisi barbaṙə [The dialect of Goris], Yer., 1975, pp. 195-201,

    M. Asatryan, Urmiayi (Xoyi) barbaṙə [The dialect of Urmia (Xoy)], Yer., 1962, pp. 103-116,

    B. Mežunc‘, Šamšadin-Diliǰani xosvack‘ə [The subdialect of Šamšadin-Diliǰan], Yer., 1989, pp. 80-81, 83-88.

    S. Avetyan, Ardi hayereni ynt‘ac‘ik p‘op‘oxut‘yunneric‘ mekə kiraṙahen lezvabanut‘yan luysi nerk‘o [One of the Ongoing Changes in Modern Armenian in the Light of Usage-Based Linguistics] // Banber Yerevani hamalsarani: Banasirut‘yunn, 2019, № 2 (29), pp. 48-62.

    H. Ačaṙean, K‘nnut‘iwn Maraɫayi barbaṙi [Study of the dialect of Maraɫa]. Yer., 1926, p. 234.

  • Լեզվաբանություն

    Բառիմաստի և տեքստի բովանդակության գործաբանական փոխհարաբերության հարցը գիտական հոդվածում

    Շուշանիկ Պարոնյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Յուրաքանչյուր հաղորդակցության վերջնական նպատակը իմաստ ստեղծելն է: Իմաստալից լեզվական միավորների համադրությամբ ստեղծվում է բանավոր կամ գրավոր հաղորդակցության բովանդակությունը և իրագործվում գրողի կամ բանախոսի հաղորդակցական մտադրությունը:  Սույն հոդվածի նպատակն է ուսումնասիրել, թե ինչպես որոշակի բառիմաստային բաղադրիչ ունեցող բառեր օգտագործելու միջոցով տեքստի շարադրանքի մեջ ձևավորվում  է գրողի հաղորդակցական մտադրությունը: Ռ. Լեմկինի “Genocide” ( «Ցեղասպանություն») ​​հոդվածից ընտրվել և ուսումնասիրվել են այն բառերը, որոնք ունեն բացասական իմաստային բաղադրիչ՝ որպես հիմնանշանակային իմաստի մաս, ինչպես նաև այն արտահայտությունները, որոնք պարունակում են մեկ կամ մի քանի բացասական նշանակություն ունեցող բառեր:  Հոդվածի հաղորդակցական-իմաստային և գործաբանական վերլուծությամբ ցույց է տրվում, որ բացասական հիմնանշանակային իմաստ պարունակող բառերի և բառակապակցությունների օգնությամբ հեղինակը հասնում իր հաղորդակցական նպատակին` ստեղծելով ցեղասպանական գործողությունները դատապարտող համոզիչ և հզոր բովանդակություն:

    Հղումներ

    Oxford Advanced Learner’s Dictionary of Current English, A. S. Hornby, 7th Edition, OUP.2006.

    I. R. Galperin, Stylistics, Высшая школа, Москва, 1979.

    N. C. Anigbogu, The Language of Science: A Lexical Study of Academic Writing in Computer Science // British Journal of English Linguistics, Vol. 4, No. 3, 2016. file:///C:/Users/paron/Downloads/THE_LANGUAGE_OF_SCIENCE_pdf.pdf

    L. Minaeva, English Lexicology and Lexicography, Astrel, Moscow, 2007, R. Ginsburg, S. Khidekel, G. Knyazeva, A. Sankin, A Course in Modern Lexicology, Moscow, 1979.

    G. Girunyan, English Lexicology (Theoretical Course), Երևան, Հեղինակային հրատարակություն, 2009.

    D. A. Cruse, Lexical Semantics, CUP, N.Y., 2001, I. Arnold, The English Word, Москва, Высшая школа, 1973.

    R. Lemkin, Genocide // American Scholar, Vol. 15, no. 2, 1946.

    F. R. Palmer, Semantics (A New Outline), Moscow, 1982, J. Lyons, Linguistic Semantics: An Introduction, CUP, 1996, M.A.K. Halliday, Language as Social Semiotic. The Social Interpretation of Language and Meaning, London, Edward Arnold, 1979, B. Johnstone, Discourse Analysis, N.Y., Blackwell Publishing, 2002, H.-J. Eikmeyer, Word, Sentence and Text Meaning // Text and Discourse Constitution (Empirical Aspects, Theoretical Approaches), еd. by J. S. Petöfi, Walter de Gruyter, Berlin-N. Y., 1988, էջ 215-268, N. R. Norrick, Discourse and Semantics // The Handbook of Discourse Analysis, еd. by D. Schiffrin, D. Tannen, H. Hamilton, Blackwell Publishers, Massachusetts, USA, Oxford UK, 2001, էջ 76-99:

    S. Gasparyan, Sh. Paronyan, A. Chubaryan, G. Muradyan, Raphael Lemkin’s Draft Convention on Genocide and the 1948 UN Convention: A Comparative Discourse Study, Yerevan, YSU Press, 2016.

  • Լեզվաբանություն

    Հասարակական-քաղաքական հարաբերություններ արտահայտող եզրույթները Փավստոս Բուզանդի «Բուզանդարան պատմութիւնք» երկում

    Աննա Աբաջյան, Անահիտ Յուզբաշյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Գ­րա­բա­րով մա­տե­նագ­րութ­յու­նը հա­րուստ նյութ է տա­լիս գրա­բա­րի եզ­րույ­թա­յին հա­մա­կար­գի վե­րա­բեր­յալ: Այն կա­րիք ու­նի ամ­բող­ջա­կան և բազ­մա­կող­մա­նի քննութ­յան: Սույն աշ­խա­տան­քը ներ­կա­յաց­նում է գրա­բա­րի եզ­րույթ­նե­րը Փ. Բու­զան­դի «­Պատ­մու­թիւն Հա­յոց» եր­կի փաս­տա­կան նյու­թի հիմ­քով: Եր­կի բա­ռա­պա­շա­րը և ն­րա բա­ղադ­րի­չը կազ­մող եզ­րույ­թա­յին հա­մա­կար­գը բազ­մա­շերտ են՝ պայ­մա­նա­վոր­ված  եր­կի բո­վան­դա­կութ­յամբ, նպա­տա­կա­ուղղ­վա­ծութ­յամբ և­ ո­ճա­կան զա­նա­զան ա­ռանձ­նա­հատ­կութ­յուն­նե­րով: Քն­նու­թ­յան են են­թարկ­վել հա­սա­րա­կա­կան-վար­չա­քա­ղա­քա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­ներ ար­տա­հայ­տող եզ­րույթ­նե­րը, ո­րոնք ի­մաս­տա­յին դի­տա­կե­տում բազ­մա­շերտ են: Ա­ռա­ջին ան­գամ ներ­կա­յաց­վում են՝ ա) երկ­րի պաշ­տո­նա­կար­գութ­յու­նը՝ ար­քու­նի և ռազ­մա­կան պաշ­տոն­նե­րը և պաշ­տոն­յա­նե­րի գոր­ծա­ռույթ­նե­րը ար­տա­ցո­լող եզ­րույթ­ներ, բ) երկ­րի պե­տա­կան կա­ռուց­ված­քը իր են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րով ար­տա­ցո­լող եզ­րույթ­ներ: Ա­ռան­ձին քննութ­յան են են­թարկ­վել տա­րար­ժե­քութ­յուն դրսևո­րող եզ­րույթ­նե­րը: Ներ­կա­յաց­ված 50 եզ­րույթ­նե­րից 12-ը փո­խա­ռութ­յուն են պահ­լա­վե­րե­նից, 6-ը՝ հու­նա­րե­նից, 1-ը ի­րա­նա­կան փո­խա­ռութ­յուն է, 31-ը հա­յե­րե­նի հիմ­նա­շեր­տի բա­ռեր են: Անհ­րա­ժեշ­տութ­յան դեպ­քում յու­րա­քանչ­յուր եզ­րույթ արժ­ևոր­վում է նաև տար­ժա­մա­նակ­յա դի­տա­կե­տում: Աշ­խա­տան­քը կար­ևոր­վում է ոչ միայն հա­մա­ժա­մա­նակ­յա քննութ­յան շրջա­նա­կում, այլև փաս­տա­կան հա­րուստ նյութ է տա­լիս պատ­մա­կան եզ­րույ­թա­բա­նութ­յան հա­մար, քա­նի որ ար­դի ար­ևե­լա­հա­յե­րե­նի եզ­րույթ­նե­րի մեծ մա­սը ու­նի գրա­բար­յան հենք:

    Հղումներ

    Ա. Աբաջյան, Ն. Դիլբարյան, Ա. Յուզբաշյան, Հայոց լեզվի պատմություն, Եր., 2017:

    Է. Աղայան, Ընդհանուր և հայկական բառագիտություն, Եր.,1984:

    Փաւստոս Բիւզանդ, Բուզանդարան պատմութիւնք, Եր., 1987:

    Ն. Դիլբարյան, Ա. Խաչատրյան, Հայերենի փոխառյալ և բնիկ բառերը, Եր., 2018:

    Լ. Եզեկյան, Ոճագիտություն, Եր., 2003, էջ 34-38;

    Հ. Հյուբշման, Հայերենի քերականություն, Եր., 2003:

    Հոդված

    Ա. Աբաջյան, Ա. Յուզբաշյան, Կրոնական բովանդակություն ունեցող բառերը Փ. Բուզանդի

    «Բուզանդարան պատմութիւնք» երկում, Էջմիածին, Է, 2022, էջ 50-65:

    Բառարաններ

    Լ. Խաչատրյան, Գրաբարի բացատրական բառարան, Եր., 2003:

    Ռ. Ղազարեան, «Գրաբարի բառարան», հ. Ա , Բ, Եր., 2000:

    Ռ. Ղազարեան, Գրաբարի դարձուածաբանական բառարան, Եր., 2012:

    Ա. Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բացատրական բառարան, Եր., 2003:

    Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Եր., 1987:

  • Լեզվաբանություն

    Ժամանակակից հայերենի չեզոք սեռի բայերի կոչականառությունը

    Գուրգեն Խաչատրյան, Լալա Գրքիկյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդվածում ուսումնասիրվող թեման վերաբերում է շարահյուսության հիմնական հասկացություններից մեկի՝ շարահյուսական կապակցության բաղադրիչների, մասնավորապես ժամանակակից հայերենի չեզոք սեռի բայերի կապացական հնարավորություններին:

    Ժամանակակից հայերենի չեզոք սեռի բայերի կապակցելիական հնարավորությունների ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ենթակաառությունից, ստորոգառությունից, խնդրառությունից և պարագաառությունից բացի՝ այդ բայերին հատուկ է նաև կոչականառությունը, որը՝ որպես արժույթի արտահայտություն, դրսևորվում է միայն նախադասության կազմում: Բանն այն է՝ կոչականառությունն անմիջականորեն կապ ունի ստորոգման քերականական ակտի հետ։ Կոչականառությունն իրականանում է դիմավոր բայի միջոցով կամ նրա պարտադիր մասնակցությամբ և միայն ուղղակիորեն մեջբերվող խոսքի սահմաններում: Սակայն չեզոք սեռի ոչ բոլոր բայաձևերն են կոչականառու, կոչականառության հարցում էական դեր ունի բայիմասը, այսինքն՝ այն, թե այս կամ այն բայի ցույց տված գործողությունը առարկա ցույց տվող բառերի դասային ո՛ր խմբ(եր)ին կարող է վերաբերել:

    Կոչական կարող են ստանալ այն չեզոք սեռի բայերը, որոնք անդիմասահմանափակ են, սակայն կոչականառությունը հատուկ է հիմնականում անձնանիշ առարկաներին կապակցվելու հնարավորություն ունեցող չեզոք սեռի բայերին: Վերջիններիս մեծ մասը կարող է կապակցվել թե՛ եզակի և թե՛ հոգնակի թվով կոչականի, և միայն սահմանափակ թվով բայեր են, որ ստանում են կա՛մ միայն եզակի, կա՛մ միայն հոգնակի թվով կոչական: Կոչականառությամբ օժտված անդիմասահմանափակ բայերը կապակցման ընթացքում հանդես են բերում դիմային սահմանափակություն. կոչական են առնում ոչ թե բոլոր, այլ միայն եզակի և հոգնակի թվերի 2-րդ դիմային ձևերով արտահայտված բայաձևերը:

    Սույն հետազոտությամբ նպատակ է հետապնդվում ուսումնասիրելու ժամանակակից հայերենի չեզոք սեռի բայերի կոչականառության արժույթը, որն առայսօր ուսումնասիրության առարկա չի դարձել: Ուսումնասիրությունը հնարավորություն կտա առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու հայերենի չեզոք սեռի բայերի կապակցելիական հնարավությունների, այսինքն՝ արժույթի մասին, որով էլ պայմանավորված է մեր հետազոտության արդիականությունը:

    Հղումներ

    L. Tesnière, Eléments de syntaxe structurale, Paris, 1959, p. 238-282.

    Գ. Ջահուկյան, նշվ. աշխ., էջ 469-487:

    Э. Атаян, Предмет и основные понятия структурального синтаксиса, Ереван, 1968, с. 66-67. В. Белошапкова, Е. Земская, И. Милославский, М. Панов, Современный русский язык, Москва, 1981, с. 210. Т. Морозова, Синтаксичекие свойства глагола и его словообразовательный потенциал, Москва, 1984, с. 82.

    Մ. Աբեղյան, Հայոց լեզվի տեսություն, Եր., 1965, էջ 410:

    Վ.Առաքելյան, Հայերենի շարահյուսություն, հ. Ա, Եր., 1958, էջ 416: Գ. Ջահուկյան, Ժամանակակից հայերենի տեսության հիմունքները, Եր., 1974, էջ 199, 370: Ս. Աբրահամյան, Ն. Պառնասյան, Հ. Օհանյան, Խ. Բադիկյան Ժամանակակից հայոց լեզու, Շարահյուսություն, հ. 3, Եր., 1976, էջ 294: Ռ Իշխանյան., Արդի հայերենի շարահյուսություն, Եր., 1986, էջ 279-281: Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու: Շարահյուսություն: Պարզ նախադասություն, Եր., 1987, էջ 317: Խ. Բադիկյան, Կոչականը ժամանակակից հայերենում, Եր., 1982, էջ 3-138: Ա. Պապոյան, Խ. Բադիկյան, Ժամանակակից հայոց լեզվի շարահյուսություն, Ուսումնական ձեռնարկ, Եր., 2003, էջ 183-194:

    Մ. Աբեղյան, նշվ. աշխ., էջ 410

    Գ. Խաչատրյան,Կոչականառությունը որպես բայի արժույթի արտահայտություն ժամանակակից հայերենում // «Լեզու և լեզվաբանություն», 2016, № 1, էջ 7

    Գ. Խաչատրյան, Գրաբարի վերլուծական բայերի արժույթը, Եր., 2000, էջ 13-15:

    Գ. Խաչատրյան, Կոչականառությունը որպես բայի արժույթի արտահայտություն ժամանակակից հայերենում // «Լեզու և լեզվաբանություն», 2016, № 1, էջ 11։

    Ս. Մուրադյան, ժամանակակից արևելահայերենի անցողական բայերի արժույթը (Ժ.02.01 «Հայոց լեզու» մասնագիտությամբ բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսության սեղմագիր), Եր., 2021, էջ 8:

    Բագրատ Այվազյան, Աշոտ Երկաթ:

    Հովհ. Թումանյան, Երկերի լիակատար ժողովածու 10 հատորով, հ. 1, Եր., էջ 224:

    Ավ. Իսահակյան, Երկերի ժողովածու վեց հատորով, հ. 1, Ե., 1973, էջ 35

    Հ. Սահյան, Բանաստեղծություններ, հ. Ա, Եր., 1967, էջ 91:

    Տե՛ս Գ. Ջահուկյան, նշվ. աշխ., էջ 468:

    Ն. տ.:

    Մուշեղ Գալշոյան, Ագռավաքար

    Լեռ Կամսար, Երկեր:

    Զարզանդ Դարյան, Քառուղիներ, մաս I:

    Ժիրայր Ավետիսյան, Երկնագույն աղավնիներ:

    Արտաշես Քալանթարյան, Խոստովանություն:

    Դերենիկ Դեմիրճյան, Երկեր, հ. 10:

    Տե՛ս Գ. Խաչատրյան, Կոչականառությունը՝ որպես բայի արժույթի արտահայտություն ժամանակակից հայերենում // «Լեզու և լեզվաբանություն», 2016, № 1, էջ 15-16։

    Աիդա Գյումրեցի, Մինասի տան գաղտնիքը:

    Անդրանիկ Հովսեփյան, Սիրտ:

    Արտաշես Քալանթարյան, Մարաթոն:

    Խաչիկ Դաշտենց, Ռանչպարների կանչը:

    Ստեփան Ալաջաջյան, Առանց հայրենիքի, Փյունիկ:

    Դերենիկ Դեմիրճյան, Պիեսներ:

    Բոգդան Վերդյան, Ծաղիկներս մնացին հեռվում:

    Քաղված է հմացանցից

    (https://m.facebook.com/permalink.php?id=105799734233706&story_fbid=165694218244257

  • Լեզվաբանություն

    Մաս-ամբողջ հարաբերությունների լեզվական առանձնահատկությունները

    Գոհար Ներսեսյան
    Դիտել PDF-ը
    Աբստրակտ

    Հոդ­վա­ծում դի­տարկ­վում են աշ­խար­հա­ճա­նա­չո­ղութ­յան հիմ­նա­րար հաս­կա­ցու­թյուն­նե­րից հա­մար­վող մա­սի և­ ամ­բող­ջի փի­լի­սո­փա­յա­կան կար­գե­րի լեզ­վա­կան դրսևո­րում­նե­րը: Վեր­ջին­ներս բնո­րոշ­վում են ի­րենց բարդ բնույ­թով և պայ­մա­նա­վոր­ված են ոչ մի­այն լեզ­վա­կան հա­մա­կար­գե­րի և դ­րանց տար­րե­րի հա­րա­բե­րակ­ցու­թյան խնդիր­նե­րով, այլև սույն լեզ­վա­տար­րե­րի կա­նո­նա­կարգ­ման և հա­մա­պա­տաս­խան հա­մա­կար­գե­րի մեջ կար­գա­դաս­մամբ: Անդ­րա­դարձ է կա­տար­վում լեզ­վա­կան տե­ղա­շար­ժե­րի օ­րի­նա­չա­փու­թյուն­նե­րի ըմբռն­ման հիմ­քում դրված ամ­բող­ջաց­ման և տար­ան­ջատ­ման գործ­ըն­թաց­նե­րին, ո­րոնք տար­րե­րի հա­րա­ցույ­ցա­յին ու շա­րույ­թա­յին զու­գոր­դում­նե­րի ար­դյունք են, ինչ­պես նաև՝ մաս-ամ­բողջ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի և լեզ­վա­կան մա­կար­դակ հաս­կա­ցութ­յան սերտ կա­պին, ո­րի մի­ջո­ցով միայն կա­րե­լի է բա­ցա­հայ­տել մաս-ամ­բողջ կա­ռույց­նե­րի ա­ռանձ­նա­հատ­կութ­յուն­նե­րը՝ ի­րենց ձևե­րի ողջ բար­դութ­յամբ:

    Հղումներ

    Բադիկյան Խ., Ուսումնական դարձվածաբանական բառարան,Եր., 2002:

    Եզեկյան Լ., Հայոց լեզու, Եր., 2005:

    Մարգարյան Ա., Ժամանակակից հայոց լեզու, Եր., 1990:

    Ջահուկյան Գ. և այլք, Հայոց լեզու, գիրք Ա, Եր., 1980:

    Սուքիասյան Ա., Ժամանակակից հայոց լեզու, Եր., 1982:

    Аристотель, Метафизика, Сочинения, т.1, М., 1976:

    Болдырев Н.Н., Язык и сис¬тема знаний. Когнитивная теория языка, М., 2018:

    Введение в когнитивную лингвистику (Отв. ред. М.В.Пименова), Кемерово, 2005:

    Величковский Б.М., Когнитивная наука: основы психологии познания, М., 2006 :

    Горнунг Б.В., О характере языковой структуры, Вопросы языкознания, М., 1959, №1:

    Дзюба Е.В., Когнитивная лингвистика, Екатеринбург, 2018:

    Кобрина Н.А., Когнитивная лингвистика: истоки становления и перспективы развития, Тамбов, 2000:

    Панов М.В., Русская фонетика, Москва, ”Просвешение“, 1967:

    Попова З. Д., Стернин И. А., Когнитивная лингвистика, М., 2007:

    Скребцова Т.Г., Когнитивная лингвистика (курс лекций), СПбГУ, 2011:

    Солнцев В.М., Язык как системно-структурное образование, М., 1977:

    Փիլիսոփայական բառարան (Մ. Մ. Ռոզենտալի խմբագր.), Եր., 1975:

    Большая российцкая энциклопедия, М., 2004-2017:

    Новейший философ¬ский словарь (сост. А.А.Грицанов), Минск, 1998:

    Философский энциклопедический словарь, М., 1983:

    Философский словарь (под ред. И.Т.Фролова), М., 1981: