«Վեստֆալյան գաղափարաբանությունը» և «ԱՄՆ Անկախության Հռչակագիրը»(համեմատական քննություն)
DOI:
https://doi.org/10.46991/hc.2025.22.2.179Բանալի բառեր:
ազգ, ինքնություն, լուսավորականություն, Վեստֆալյան աշխարհակարգ, ինքնիշխանություն, ուժերի հավասարակշռությունԱմփոփում
Հյուսիսամերիկյան գաղութները անկախացան ոչ միայն ռազմական հաջողությունների, այլև ազգային ինքնության կայացման և ընկերային–մշակութային զարգացման այն գործընթացների ազդեցությամբ, որոնք ներհատուկ էին արդյունաբերական դարաշրջանի առաջին շրջափուլին։ Ներկա հոդվածը խնդիր ունի լուսաբանելու այս մոտեցումը «Վեստֆալյան գաղափարաբանության» և «ԱՄՆ անկախության հռչակագրի» համեմատական քննությամբ։
Միով բանիվ՝ մենք հետևում ենք հետազոտական այն մոտեցմանը, որն անմիջական աղերսներ է տեսնում ամերիկյան հեղափոխության և Վեստֆալյան համակարգի միջև՝ շեշտադրելով ազգի ինքնիշխանության, նրա քաղաքական և քաղաքացիական կառույցների, ընկերային համայնքի անդամների անկապտելի իրավունքների և գործելաոճի միջև։ Հատկանշելի է միջազգային հարաբերությունների Վեստֆալյան հարացույցն իբրև ազգերի ինքնիշխանական հարաբերությունների հնարավոր միջավայր։ ԱՄՆ հիմնադիր հայրերը մեկնարկում էին այդ ըմբռնումից՝ հարստացված լուսավորական մտքի ձեռքբերումներով՝ սկսյալ Ջ․ Լոքքից մինչև Մոնտեսքյո։ Այս լույսով՝ ԱՄՆ անկախության գործընթացը ներկայանում է իբրև բազմավեկտոր հոլովույթ, որը կարելի է բացահայտել իր դարաշրջանի գաղափարական համալիրի դիտանկյունից միայն։ «Վեստֆալյան գաղափարախոսության» և «ԱՄՆ անկախության հռչակագրի» համեմատական քննությունը կարող է դառնալ ԱՄՆ կայացման պատմության կարևոր հանգրվան։
Ներբեռնումներ
Հղումներ
Սկզբնաղբյուրներ՝
1. Burke E. (1774). The Works of The Right Honourable, Vol. II. London, p. 592.
2. “From Thomas Jefferson to Henry Lee. (8 May 1825). ” Founders Online, National Archives, https://teachingamericanhistory.org/zskl (14.06.25).
3. Hamilton A. (1787). Federalist No. 1. In The Federalist Papers. Library of Congress. https://guides.loc.gov/federalist-papers/text-1-10 (15․07.2025).
4. Journals of the Continental Congress, 1774-1789, Vol. I (1774), (1904), Washington: Government Printing Office, p. 163.
5. Journals of the Continental Congress, 1774-1789, Vol. II (1775), (1904). Washington: Government Printing Office, p. 256.
6. Jay J. (1787). Federalist No. 2. In A. Hamilton, J. Madison, & J. Jay, . The Federalist Papers. Library of Congress. https://guides.loc.gov/federalist-papers/text-1-10 (15․07.2025)
7. Locke J. (1823). Two Treatises of Governmanet. New York University Press, p. 216.
8. The Complete. Writings of Thomas Paine, Philip S. Foner, ed. (New York: Citadel Press,. 1945), p. 632.
9. Treaty of Westphalia: Pease Treaty between the Holy Roman Emperor and the King of France and their respective Allies , https://avalon.law.yale.edu/17th_century/westphal.asp , (20․05․25).
10. Washington G. (1796). Washington's Farewell Adress to The People of The United States, p. 26.
Ուսումնասիրություններ՝
11. ԱՄՆ անկախության հռչակագիր-240. (2017). « Տարեգիրք Միջազգային գիտաժողովի հոդվածների ժողովածու. Երեւան: «Զանգակ» հրատ․, 205 էջ։
12. Եփրեմյան Տ. (2014). Վեստֆալյան աշխարհակարգի ձևավորման պատմությունից. Պատմություն և մշակույթ հայագիտական հանդես, էջ 219-227։
13. Եփրեմյան Տ. (2015). Վեստֆալյան համակարգը իբրև արդի եվրոպական քաղաքականության շրջադարձային հանգրվան , Բանբեր Երևանի համալսարանի, էջ 31-47։
14. Bailian B. (1967). The Ideological Origins of American Revolution. Cambridge: Beknap Press. p. 305.
15. Croxton D. (1999). The Peace of Westphalia of 1648 and the Origins of Sovereignty, The International History Review: Vol. 21, No. 3, pp. 569-591.
16. Degler C. (1984). Out of Our Past: The Forces That Shaped Modern America. New York: Harper & Row. p. 648.
17. Gordon W. (1991). The Radicalism of The American Revolution. New York: Vintage, p. 557.
18. Herring G. (2008). From Colony to Superpower: US Foreign Policy since 1776. Oxford: Oxford University Press, p. 1056.
19. Kaplan L. (1983). The Treaty of Paris, 1783: A Historiographical Challenge. The International History Review, Aug., Vol. 5, pp. 431-442.
20. Kampmann Ch. (2010). Peace Impossible? The Holy Roman Empire and the European State System in the Seventeenth century. «War, the State, and International Law in Seventeenth-Century Europe», Farnham, Burlington: Ashgate Publishing, pp. 197-210.
21. Whaley J. (2012). Germany and the Holy Roman Empire, Volume 1. From Maximilian to the Peace of Westphalia 1493-1648,. Oxford: Oxford University Press, p. 752.
22. Зонова Т.В. (2008). Вестфальская система. Москва, c. 78-80.
23. Кортунов С.В. (2007). Крушение Вестфальской системы и становление нового мирового порядка. Москва: Безопасность Евразии 4, c. 230-260.
Ներբեռնումներ
Հրատարակվել է
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2025 Աննա Պետրոսյան
Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
